رەسپۋبليكامىزداعى قۇرىلىس جۇمىستارى قارقىندى ءجۇرىپ كەلە جاتقان وڭىرلەردىڭ ءبىرى – اقتوبە. مۇندا وتكەن جىلى قۇرىلىس سالاسىنا سالىنعان ينۆەستيتسيانىڭ كولەمى 200 ميلليارد تەڭگەدەن اسىپ تۇسكەنى وسى پىكىرىمىزدىڭ باستى ءبىر دالەلى. ال بيىلعى جىلى وبلىستا كەم دەگەندە 250 ميلليارد تەڭگەنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى اتقارىلادى دەپ كۇتىلۋدە. مەدالدىڭ ەكى جاعى بار دەگەندەي, سالاداعى مۇنداي اۋقىمدى ىستەر ەڭ بىرىنشىدەن وراسان مول ءارى سان الۋان قۇرىلىس ماتەريالدارىن قاجەت ەتەتىنى دە اقيقات. بۇل ءوز كەزەگىندە قۋاتتى قۇرىلىس يندۋسترياسىن قۇرۋ قاجەتتىگىن تۋعىزادى.
وسى ارادا وڭىردەگى قۇرىلىس ماتەريالدارىن شىعاراتىن كاسىپورىندار تاپسىرىس بەرۋشىلەردىڭ سۇرانىسىن قانشالىقتى دەڭگەيدە وتەپ ءجۇر دەگەن ساۋال تۋىندايدى. جەرگىلىكتى ءونىم مولشەرى قانداي كولەمدە؟ مىنە, وسى باسى اشىق ساۋالعا تولىققاندى جاۋاپ بەرىلگەندە عانا ايماقتاعى قۇرىلىس يندۋسترياسىنىڭ قاۋقارى جونىندەگى اڭگىمەنى ودان ءارى جالعاستىرۋعا بولاتىن شىعار. الدىن الا جاسالعان ەسەپتەر مەن تالداۋلار ءوڭىر كەم دەگەندە قۇرىلىس ماتەريالدارىمەن ءوزىن جەتپىس پايىزعا قامتاماسىز ەتە الاتىنىن كورسەتەدى.
ايتسە دە وسى مۇمكىندىك تولىقتاي پايدالانىلىپ ءجۇر دەپ ايتۋعا اۋىز بارا بەرمەيدى. مۇنىڭ باستى سىرىن وڭىردەگى ءبىرقاتار جەرگىلىكتى قۇزىرەتتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قۇرىلىس كاسىپورىندارىمەن قويان-قولتىق, تىكەلەي جۇمىس جۇرگىزىپ وتىرماعانىنان ىزدەگەنىمىز ءجون سەكىلدى. ايماقتاعى قۇرىلىس ماتەريالدارىن شىعاراتىن كاسىپورىنداردىڭ جۇكتەمەسى 30-40 پايىزدىڭ توڭىرەگىندە بولىپ ءجۇرگەنىنىڭ ءبىر سىرى وسىندا جاتپاسىنا كىم كەپىل؟ سونىڭ سالدارىنان قۇرىلىس كومپانيالارى ءوزدەرىنە قاجەتتى ماتەريالداردىڭ ءبىراز ءبولىگىن شەتەلدەردەن ساتىپ الىپ كەلۋگە ءماجبۇر. مۇنىڭ ءوزى قوسىمشا شىعىن ەكەنى بەلگىلى. ونىڭ ۇستىنە بۇل جايت قۇرىلىس باعاسىنىڭ وزىندىك قۇنى جوعارىلاۋىنا اسەرىن تيگىزبەي تۇرا المايدى. اقتوبە وبلىستىق يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەرلان نازاروۆتىڭ ايتۋىنشا, شەت ەلدەن تاسىمالدانعان تاۋارلار رەسەيدەن, قىتايدان, گەرمانيادان, پولشادان جانە بەلورۋسسيادان جەتكىزىلگەن. جاسالعان تالداۋلار سىرتتان اكەلىنەتىن قۇرىلىس تاۋارلارىنىڭ تەڭ جارتىسى قاشىقتىعى ەكى مىڭ شاقىرىم ايماققا ورنالاسقان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە ەلدەردەن كەلگەنىن ايعاقتايدى.
ارينە, ىقپالداستىققا تۇسكەن مەملەكەتتەر اراسىنداعى تاۋار الماسۋلاردىڭ مۇنداي ءتۇرىن ەش ايىپتاۋعا بولمايدى. بۇل گەوساياسي تۇرعىدان عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە گەوەكونوميكالىق تۇرعىدان دا قاجەتتى ءىس بولىپ شىعادى. بۇل ارادا گاپ باسقادا. گاپ – ءدال سونداي ماتەريالداردى شىعاراتىن مۇمكىندىك جانە كۇش پەن الەۋەت وزىمىزدە بولا تۇرا, ونى وزگەلەردەن جوعارى باعاعا ساتىپ الىپ, جەتكىزۋىمىزدە.
ەندەشە, وبلىستا سىرتتان كەلەتىن قۇرىلىس ماتەريالدارىن ازايتۋدىڭ, ءتىپتى ءوز ۋاقىتى كەلگەندە توقتاتا قويۋدىڭ جولدارى قانداي بولماق؟ ءبىرىنشىدەن, وڭىردەگى بۇگىنگى قۇرىلىس يندۋسترياسى الەۋەتى اسا ءبىر قۋاتتى بولماسا دا, سونشاما قاۋقارسىز ەمەس ەكەنىن دە باسىن اشىپ ايتقان ءجون. ءسوزىمىز جالاڭ بولماس ءۇشىن بۇعان بىرەر مىسال كەلتىرە كەتكەنىمىز ارتىقتىق ەتە قويماس. ايتالىق, وتكەن جىلى وڭىردە قۇرىلىس ماتەريالدارى ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 20 ميلليارد تەڭگەنى قۇراعان. قاجەتتى قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ جەتپىس پايىزى جەرگىلىكتى قۇرىلىس يندۋسترياسى ءونىمدەرىنىڭ ەسەبىنەن جابىلعان. از با, كوپ پە ءبىلمەيمىز, دەگەنمەن, مۇنىڭ ءوزى قاناعات تۇتۋعا تۇراتىنداي كورسەتكىش ەكەنى تالاسسىز.
ءسوز جوق, قاناعاتشىلدىق جاقسى قاسيەت. دەگەنمەن, قوعامدىق ءومىر, سونىڭ ءىشىندە قۇرىلىس سالاسى ءبىر ورىندا تۇرمايتىنىن ەسكەرسەك, بۇگىنگى جەتىستىك ەرتەڭگە ولشەم بولا المايتىنىنا ەرىكسىز كەلىسۋگە تۋرا كەلەدى. بۇدان شىعاتىن ءتۇيىن بىرەۋ-اق. بۇل قۇرىلىس يندۋسترياسىنا جاڭا قارقىن تۋعىزۋ. اقتوبە وبلىستىق قۇرىلىس, ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى باسقارماسىنىڭ باسشىسى سەرىك تولەنبەرگەنوۆتىڭ گازەت تىلشىسىنە ءمالىمدەگەنىندەي, ونى ودان ءارى وركەندەتۋ جانە تابىستى جۇرگىزۋ ءۇشىن وڭىردە مول ءمۇمكىندىكتەر بار. ويتكەنى, ايماق اۋماعىندا سالاعا قاجەتتى شيكىزاتتار دا, قازبا بايلىقتارى دا جەتكىلىكتى. ءبىر ءسوزبەن ايتقاندا, ءتۇرلى قۇرىلىس ماتەريالدارىن, ونىڭ ىشىندە كىرپىش تۇرلەرىن, قيىرشىق تاستار مەن قۇمنىڭ سان الۋان ءتۇرىن وندىرەتىن كاسىپورىندار دا جەتەرلىك.
ماسەلە مۇندا ەمەس, ماسەلە سولاردىڭ وندىرەتىن ونىمىنە ناقتى ەسەپ جەتىسە بەرمەيدى دەپ تۇجىرىم جاساۋعا بولادى. سوندىقتان, قۇرىلىس كاسىپورىندارى تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەۋى قاجەتتىلىگى ەشقانداي تالاس تۋعىزبايدى. اقتوبەدەگى قۇرىلىس يندۋسترياسىنىڭ ونىمدەرى الداعى جىلداردا ايماقتاعى قۇرىلىس سالاسىن تولىق قامتاماسىز ەتە الا ما؟ بۇعان كۇمان كەلتىرۋ قيىن-اق. ءتىپتى, ولار تاياۋداعى جىلداردا قاجەتتى قۇرىلىس ماتەريالدارىمەن وزدەرىن قامتاماسىز ەتىپ قانا قويماي, ارتىلعانىن سىرتقى رىنوكقا شىعارۋى دا ابدەن مۇمكىن. قايتىپ, قالاي؟ ويتكەنى, قازىر وبلىستا جەرگىلىكتى ماتەريالدى مۇمكىندىگىنشە مول پايدالانۋ, قازاقستاندىق ۇلەستى كوبەيتۋ جانە يمپورتتىق تاۋارلاردى بىرتىندەپ ىعىستىرىپ شىعارۋ جونىندە كەڭ كولەمدى ءارى كەشەندى باعدارلاما جاسالعان. مۇنداعى ءىس باسىندا جۇرگەن ازاماتتار جەرگىلىكتى قۇرىلىس ماتەريالىن پايدالانۋدى جالاڭ ماقسات دەپ ەسەپتەمەيدى. باستى ماقسات ونى ساپالى شىعارۋ بولىپ وتىر. راس, بۇعان دەيىنگى تاجىريبەدە بىرقاتار جەرگىلىكتى ماتەريالداردىڭ ساپاسىز شىعارىلۋ كورىنىستەرى دە كەزدەستى.
مۇنداي جاعىمسىز جايت قۇرىلىستىڭ ساپاسىنا تەرىس اسەرىن تيگىزبەي قويمايدى. وبلىستا سىرتتان كەلەتىن قۇرىلىس تاۋارلارىن ازايتۋ ماسەلەلەرى تەك ءبىر باعدارلاما كولەمىمەن عانا شەكتەلمەيدى. سونداي-اق, بۇل ءۇشىن وڭىردە بۇگىنگى كۇنى الەمدەگى جەتەكشى وندىرىسشىلەردىڭ قاتىسۋىمەن جاڭا زاۋىتتار اشۋ قاراستىرىلۋدا. سونىمەن بىرگە, قازىرگى كەزدە قۇرىلىستا قولدانىلىپ جۇرگەن يمپورتتىق تاۋارلاردى تۇگەلگە دەرلىك كولەمدە جابۋ ماقساتىندا بىرقاتار ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلگەن.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە وبلىسى