سوڭعى ۋاقىتتا اقپارات قۇرالدارى, اسىرەسە, الەۋمەتتىك جەلىلەردە بالالار اراسىنداعى سۋيتسيد ماسەلەسى قىزۋ تالقىلانىپ جاتىر. سول تالقى بارىسىندا كوپشىلىك ەستىپ-ءبىلىپ جاتقان اقپارات – سۋيتسيد دەپ اتالاتىن الىپ ايسبەرگتىڭ كوزگە كورىنىپ تۇرعان باسى عانا.
ماعان بۇل ماسەلەمەن قىزمەت بابىنا وراي, جاقىن تانىسۋعا تۋرا كەلدى. 2014-2016 جىلدارى قىزىلوردا وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى رەتىندە جاسوسپىرىمدەر ىستەرى جونىندەگى ايماقتىق كوميسسياعا توراعالىق ەتتىم.
كوميسسيادا قارايتىن نەگىزگى ءماسەلەنىڭ ءبىرى – ايماقتاعى بالالار مەن جاستار اراسىنداعى سۋيتسيد. ايىنا ەكى رەت جينالاتىن كوميسسيانىڭ ءار وتىرىسى وبلىس اۋماعىنداعى اياق-
تالعان نەمەسە اياقتالماعان سۋيتسيد, ياعني مەكتەپ جاسىنداعى بالالار اراسىنداعى وزىنە ءوزى قول سالۋ وقيعالارىن قاراۋدان باستالادى. ءبىراق, قانشا تىرىسساق تا, «ورىمدەي بالا ومىردەن نەگە كۇدەر ۇزەدى؟» دەگەن سۇراققا تۇشىمدى جاۋاپ تابا المادىق. بۇل – جەكەلەگەن ايماق قانا ەمەس, جالپى ەلگە ورتاق جاعداي.
رەسمي مالىمەت بويىنشا, 2015 جىلى قازاقستاندا مەكتەپ جاسىنداعى 201 بالا وزىنە ءوزى قول سالعان, 485 بالا سۋيتسيدكە تالپىنعان. سونىڭ 68 پايىزىنىڭ سەبەبى بەيمالىم.
«مۇنداي وقيعالاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك»؟ بۇل سۇراققا دا جارىتىپ ەشكىم جاۋاپ بەرە المادى. وسى شاراسىزدىق جانىمىزعا قاتتى باتتى. كوپ ىزدەندىك. الەمدە نە ىستەلىپ جاتقانىنا كوز سالدىق, ءتاجىريبەلەرىن زەرتتەدىك. نەگىزگى ءتۇيگەنىمىز, سۋيتسيد – جان-جاقتى, سان-سالالى, جوسپارلى, كەشەندى دە ءجۇيەلى ارەكەتتى تالاپ ەتەتىن, ەلدىڭ الەۋمەتتىك دامۋىنىڭ قۇرامداس ءبولىگى رەتىندە قارالۋى ءتيىس, اسا كۇردەلى پروبلەما.
ءوزىن ءوزى ءولتىرۋ – جاھاندىق سيپاتتاعى كەسەل. جەر بەتىندە ءار 40 سەكۋند سايىن ءبىر ادام ءوزىن ءوزى مەرت قىلادى. سول ساتتە تاعى كەمىندە 10 ادام ءوزىن ءوزى ولتىرۋگە تالپىنىس جاسايدى. مۇنى اياقتالماعان سۋيتسيد دەيدى. سوڭعى 50 جىلدا بارلىق ەلدەگى سۋيتسيد ايتارلىقتاي جاسارعان, وسى كۇندە ءوز قولىنان اجال تاباتىنداردىڭ 60 پايىزىنىڭ جاسى 40-قا دا جەتپەيدى.
سۋيتسيد جيىلىگىنىڭ عالامدىق كارتاسىنا قاراساق, قازاقستان – جاعدايى ەڭ ناشار ەلدەردىڭ ساناتىندا تۇر. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, 5 پەن 14 جاستاعى بالالار اراسىنداعى سۋيتسيد بويىنشا ءبىزدىڭ ەل قاۋىپتى بەستىككە كىرەدى. ال 15 پەن 29 جاس ارالىعىنداعى جاستار سۋيتسيدى بويىنشا قازاقستان ءحالى ەڭ ءمۇشكىل 10 مەملەكەتتىڭ ءبىرى. ءوزىن ءوزى ءولتىرۋ – 15 جاستان 49 جاسقا دەيىنگى قازاقستاندىقتار اراسىنداعى ءولىم-ءجىتىمنىڭ ەكىنشى نەگىزگى سەبەپشىسى. ءبىرىنشىسى – جول-كولىك اپاتتارى مەن ابايسىزدا بولاتىن ءتۇرلى جاراقاتتار. جىل سايىن قازاقستاندا ەكى ءجۇزدەي مەكتەپ جاسىنداعى بالا ءوزىنە ءوزى قول سالادى. ءاربىر وسىنداي اياقتالعان سۋيتسيدكە تاعى 200-دەي بالانىڭ اياقتالماعان تالپىنىسى كەلەدى. ءاربىر اياقتالماعان تالپىنىس الداعى ۋاقىتتا ىسكە اسۋى ىقتيمال سۋيتسيدتىڭ باستى نىشانى. وسى ستاتيستيكاعا سۇيەنىپ, قازاقستانداعى بارلىق مەكتەپ وقۋشىلارىن 25 بالا وقيتىن ءبىر سىنىپ دەپ الساق, ولاردىڭ كەمىندە 5-ەۋى وزىنە ءوزى قول سالۋ تۋرالى ويلاعان, ال بىرەۋى سۋيتسيدكە تالپىنعان بولىپ شىعادى.
ءاربىر سۋيتسيد – ونى جاساعان ادامنىڭ تۋىستارى مەن جاقىندارىنىڭ ساناسىن ۋلاپ, جانى مەن ءجۇرەكتەرىن ۇزاق جىلدارعا قاتتى جارالايتىن اۋىر تراگەديا.
ءسۋيتسيدتىڭ باستى سەبەبى نە؟ نەگە جىل سايىن وسىنشاما ادام ءوز ەركىمەن وپات بولادى؟ ونىڭ استارىندا تۇرمىس تاۋقىمەتى جاتىر ما, الدە ادامدار اراسىنداعى ارازدىق پا؟ دەپرەسسيا مەن پسيحيكالىق اقاۋدىڭ سالدارى ما؟ الدە, شىنىندا دا ينتەرنەت پەن الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ زارداپتى ىقپالى ما؟ اشۋ مەن ىزادان تۋاتىن دەرت پە, الدە اراق پەن ناشانىڭ كەسىرى مە؟
وسى ىسپەتتەس ۇشىعىنا جەتكىزبەيتىن كۇردەلى سۇراقتار كوپ-اق. ءبىراق كەسىمدى, كوڭىلگە قونىمدى قاراپايىم جاۋاپ جوق. بىردە-ءبىر جەكەلەگەن سەبەپ نەمەسە فاكتور ادامنىڭ ءوزىن ءوزى ولتىرۋىنە سەبەپ بولا المايدى. ونداي ارەكەت – جەكە, الەۋمەتتىك, ءدىني, مورالدىق, پسيحيكالىق جانە بيولوگيالىق استارى بار, بىرقاتار جاعدايلاردىڭ ءوزارا شيەلەنىسۋىنەن بولاتىن كۇردەلى فەنومەن.
سونىمەن بىرگە, قوعامداعى ادامداردىڭ وزىنە ءوزى قول سالۋ ءجيىلىگى ەلدەگى الەۋمەتتىك ساۋلىقتى, ساياسي-ەكونوميكالىق جاعدايدى سيپاتتايتىن ءومىر ساپاسىنىڭ اسا ماڭىزدى «بارومەترى», قوعامدىق احۋالدىڭ ينديكاتورى.
كەز كەلگەن ەلدەگى ءسۋيتسيدتىڭ كورسەتكىشى سول قوعامداعى ينتەگراتسيا دەڭگەيىنە, ورتاق قۇندىلىقتارى بار قاۋىم رەتىندەگى ۇيىسۋ دارەجەسىنە كەرى پروپورتسيونال بولادى. ياعني, مەملەكەتتىڭ تيىمدىلىگى مەن قوعامنىڭ ساپاسى ارتقان سايىن سۋيتسيد ازايۋى كەرەك.
جوعارىدا اتالعان جاسوسپىرىمدەر ىستەرى جونىندەگى كوميسسيانىڭ ءبىر وتىرىسىندا اۋىلدا بولعان سۋيتسيد تالقىلاندى. اناسى 15 جاسار بالاسىنان تەلەفونمەن ويناعاندى دوعارىپ, ءۇيدىڭ ءبىر شارۋاسىن جاساۋدى تالاپ ەتەدى. اكەسى دە اناسىنا قوسىلىپ, بالانى سوگەدى. بالا وسىعان اشۋلانىپ, قوراعا بارىپ اسىلىپ قالعان.
كوميسسياعا شاقىرىلعان مەكتەپتىڭ پسيحولوگى مەن ديرەكتورى بالانىڭ بەرەكەلى وتباسىنان شىقانىن جانە وقۋ ۇلگەرىمىنىڭ جاقسى ەكەنىن ايتىپ, مۇندايعا نە سەبەپ بولعانىن تۇسىنبەيتىندەرىن جەتكىزدى. كوميسسيا مۇشەلەرى ينتەرنەت پەن ۇيالى تەلەفوننىڭ كەرى اسەرى تۋرالى ايتتى. سونىمەن, سەبەبىن انىقتاي الماي, مەكتەپكە بالالاردىڭ پسيحيكاسىن كۇشەيتۋ امالدارىن قاراستىرۋدى, ال ءتيىستى مەكەمەلەرگە زيانى بار ينتەرنەت رەسۋرستار مەن الەۋمەتتىك جەلىدەگى توپتاردى انىقتاپ, جابۋدى تاپسىردىق.
سونىمەن بىرگە, بالانىڭ اتا-اناسىنىڭ قالاۋى بويىنشا بۇل وقيعا ءوزىن ءوزى ءولتىرۋ بولىپ ءتىركەلمەگەن بولىپ شىقتى. سوندىقتان وقيعانىڭ ءتىركەلمەۋ جاي-جاپسارىن تەكسەرۋدى قوسىمشا تاپسىردىق. تەكسەرە كەلە, مىناداي ءمان-جايلار انىقتالدى. قايتىس بولعان بوزبالا 4 جاسىندا تۋعان اتا-اناسىنان اجىراتىلىپ, اتاسى مەن اجەسىنە بەرىلگەن. سودان بەرى تۋعان اكەسى جانە شەشەسىمەن دۇرىس قارىم-قاتىناس بولماعان. ءاسىرەسە, تۋعان اناسىمەن قاتتى اراز بولعان. اتاسى جانە اجەسىمەن دە ايتارلىقتاي جاقىن بولماپتى. ول تۋرالى ءوزى سىرلاسىپ جۇرگەن ءبىر دوسىنا ايتقان. سونداي-اق, بولار وقيعادان بىرەر كۇن بۇرىن سول دوسىنا بالا قۇندى دەگەن بۇيىمدارى مەن جەكە زاتتارىن سىيلاعان. سىيلاپ تۇرىپ «بۇلار ەندى ماعان كەرەك بولمايدى», دەگەن. جاقىندارىمەن ءسوزگە كەلگەندە «مەن بارىنەن شارشادىم, جالىقتىم, جالعىزبىن», دەگەن سوزدەر ايتقان. بىراق مەكتەپتەگى پسيحولوگ پەن سىنىپ جەتەكشىسى ول تۋرالى بىلمەگەن, بالانىڭ مىنەز-قۇلقىنان وزگەرىس بايقاماعان. بالا اسىلىپ قالعان قورا تاپ-تۇيناقتاي جينالعان, ەشكىم كەدەرگى جاساي المايتىنداي ەتىپ دايىندالعانى بايقالعان. مىنە, بۇل اشۋ مەن ىزادان بۋلىعىپ كەنەتتەن جاسالماعان, سانالى تۇردە, ۇزاق ۋاقىت ءپىسىپ-جەتىلگەن شەشىمنىڭ مىسالى. سەبەپ – ەرتە بالالىق شاقتا اتا-اناسىنان اجىراۋ كەسىرىنەن بولعان پسيحيكالىق زاقىم. وسى ءبىر عانا مىسال ارقىلى ءبىزدىڭ ءماسەلەگە تەرەڭ بويلاي الماي, ءمان-جايىن جەتە تۇسىنبەيتىنىمىز انىق كورىنەدى.
ەندى نە ىستەۋ كەرەك دەگەن سۇراققا كەلەيىك. حالىقارالىق زەرتتەۋلەر مەن تاجىريبە بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى سۋيتسيدتىڭ الدىن الۋعا بولادى دەگەندى راستايدى.
ءتيىمدى الدىن الۋ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن بىزگە ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ, قۇقىق قورعاۋ, اقپاراتتاندىرۋ قىزمەتتەرىن قامتيتىن, سالاارالىق كەشەندى باعدارلاما قاجەت. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا الەمنىڭ 30 ەلىندە مۇنداي باعدارلاما سۋيتسيدتىڭ الدىن الۋعا ارنالعان ۇلتتىق ستراتەگيا دەڭگەيىندە ىسكە اسۋدا. بۇل ستراتەگيالاردىڭ ماقساتى – 2020 جىلعا دەيىن سۋيتسيد جيىلىگىن 10 پايىزعا دەيىن ازايتۋ.
ءسۋيتسيدتى تەجەۋگە ارنالعان جۇمىستى ەكى باعىتقا بولۋگە بولادى. ول قىسقا مەرزىمدە ناتيجە بەرۋى ءتيىس شۇعىل الدىن الۋ شارالارى جانە تۇراقتى تومەندەۋگە جول اشاتىن, بالالاردىڭ پسيحيكالىق ساۋلىعىن قالىپتاستىرىپ, كۇشەيتۋگە باعىتتالعان ۇزاق مەرزىمدى امالدار.
قىسقا مەرزىمدە سۋيتسيدتىك قاۋىپ-قاتەرگە دۋشار بولعان بالالاردى انىقتاپ, ولارعا جەكە-جەكە پسيحولوگيالىق كومەك كورسەتۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ قاجەت. ول ءۇشىن وسى جۇمىسقا قاتىساتىن 4 ءتۇرلى ماماندار توبىن وقىتىپ, دايىندىقتان ءوتكىزۋ كەرەك.
بىرىنشىدەن, بارلىق مۇعالىمدەر بالانىڭ ءسوزى مەن ءىس-ارەكەتىنەن سۋيتسيد تۋرالى ويدىڭ بەلگىلەرىن تانىپ ۇيرەنۋى ءتيىس. ول قيىن ەمەس. بالا مىنەزىندەگى وزگەرىستەر, جالعىزدىق تۋرالى اڭگىمەگە اۋەستىك, «مەن شارشادىم», «بارىنەن جالىقتىم» دەگەن سياقتى سوزدەر, جەكە زاتتارىن تاراتۋ سەكىلدى ومىرگە قىزىعۋشىلىقتىڭ ازايعانىن بىلدىرەتىن ارەكەت – وسىنىڭ بارلىعى مۇعالىمدەر جانە بالالارمەن ەتەنە جۇمىس ىستەيتىن باسقا دا ماماندار يگەرۋى قاجەت قاراپايىم داعدىلار. بۇل توپتى «سۋيتسيد ساقشىلارى» دەپ اتايدى. ولاردىڭ مىندەتى – اتالعان بەلگىلەردى بايقاپ, مەكتەپ پسيحولوگىنا حابار بەرۋ.
وقىتىلۋى ءتيىس ەكىنشى جانە ەڭ ماڭىزدى توپ – مەكتەپ پسيحولوگتارى. پەداگوگ-پسيحولوگتار وقۋشىلار اراسىندا تاۋەكەل توبىن انىقتاۋعا ارنالعان دياگنوستيكا جۇرگىزۋدىڭ ءادىستەمەسىن يگەرىپ, تاۋەكەل توبىنا كىرگەن بالالارعا ناقتى كومەك كورسەتە ءبىلۋى قاجەت. اتالعان دياگنوستيكا ساۋالناما نەگىزىندە جاسالادى. ساۋالنامادا ءبىر قاراعانعا وعاش كورىنۋى مۇمكىن سۇراقتار بار. ءماسەلەن, مىناداي:
– وزىڭىزگە قول سالۋ تۋرالى ويىڭىز بولدى ما؟
– بولسا, ونى قالاي جاساماق ەدىڭىز؟
وسى سۇراقتار توڭىرەگىندەگى پىكىرتالاس ءۇشىن ءبىز قىزىلوردا وبلىسىندا جاساعان قاناتقاقتى جوبانى 6 ايعا شەگىندىردىك. الايدا, بەلدى وتاندىق جانە حالىقارالىق ماماندار ارالاسىپ, بۇل سۇراقتاردىڭ كەرەكتىگى ءدالەلدەندى. سۋيتسيدتىك ويى بار بالا ادەتتە سىرتتان كومەك كۇتەدى, سوندىقتان كوپشىلىگى توتەسىنەن قويىلعان وسىنداي سۇراقتارعا تارتىنباي جاۋاپ بەرەدى, ءوزى سەنەتىن ادام بولسا, اشىق اڭگىمەدەن قاشپايدى.
سوندىقتان مۇنداي سۇراقتاردان قورقۋدىڭ قاجەتى جوق. بىراق بالانى اشىلىپ, اقتارىلۋعا شاقىرعاننان كەيىن وعان ناقتى كومەك كورسەتۋگە دە دايىن بولۋىمىز قاجەت. كومەك الام دەگەن ءار بالانىڭ ءۇمتىنىڭ ورىندالۋى, سەنىمىنىڭ اقتالۋى وتە ماڭىزدى. ياعني, تاۋەكەل توبىنا كىرگەن ءار بالاعا بىلىكتى پسيحولوگيالىق, قاجەت بولسا دارىگەرلىك جانە پسيحياتريالىق كومەك كورسەتىلۋى ءتيىس.
تاۋەكەل توبىن انىقتاۋعا ارنالعان دياگنوستيكاعا 14, 15 جانە 16 جاستاعى بالالار قاتىسادى. جىل سايىن جوباعا جاسى 14-كە تولعان جاڭا تولقىن كىرەدى, جۇمىسقا ارالاساتىن ماماندار جاڭارىپ وتىرادى, سوندىقتان جىل سايىن بۇل جوبا دا جاڭارىپ, جاڭا بىلىممەن تولىعىپ, ماماندار ۇدايى وقىتىلىپ وتىرۋى قاجەت.
قاناتقاقتى جوبادا بىزگە باستى كەدەرگى بولعانى – ءتۇرلى سالا ماماندارى اراسىنداعى بىرلەسكەن جۇمىستى ۇيلەستىرۋ ەدى. بۇل جۇمىستىڭ تيىمدىلىگى – مۇعالىمدەر مەن ءدارىگەرلەردىڭ, الەۋمەتتىك قورعاۋ قىزمەتى مەن پوليتسەيلەردىڭ, سونداي-اق, جۋرناليستەر مەن اكىمدىك قىزمەتكەرلەرىنىڭ ۇيلەسىمدى ءبىرلەسكەن ارەكەتىنە تاۋەلدى. اتالعان جۇمىسپەن قاتار, كوپشىلىكتى اقپاراتتاندىرۋ, قوعامداعى پسيحولوگتىڭ كومەگىنە جۇگىنۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ مىندەتى تۇر. وسى اتالعان باعىتتاردىڭ بارلىعى جالپى جاعدايدىڭ وڭالۋىنا تىكەلەي اسەرى بار ءوزارا تاۋەلدى ماسەلەلەر.
سوندىقتان ورتاق وڭ ناتيجە بولۋ ءۇشىن – بۇل جۇمىستىڭ بارلىعىنا ورتاق, ۇلتتىق ۇيلەستىرۋشى قاجەت. بار ادىستەمە مەن اقپاراتتى ءبىر جەرگە جيناپ, بارلىق اۋىل-ايماققا ورتاق جۇيە, ورتاق تالاپ قويىلعانى ابزال. ەڭ دۇرىسى, وسى ماسەلەگە ماماندانعان ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم بەلگىلەنىپ, سول ۇيىم نەگىزگى ءۇيلەستىرۋشى بولۋى قاجەت. قازىر بۇل ۇسىنىس نەگىزگى ەكى مينيسترلىكتەن قۇپتاۋ تاۋىپ, ايماقتار دەڭگەيىندە بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋ تەتىكتەرى ناقتىلانۋدا.
سونىمەن بىرگە, بۇل ماسەلەنىڭ كۇرمەۋىن شەشىپ, ءتيىمدى ارەكەت ەتۋ ءۇشىن تەك مەملەكەت اياسىندا جۇمىس ءىستەۋ جەتكىلىكسىز. ول ءۇشىن بيزنەس پەن قوعامدىق ۇيىمداردىڭ, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ, عىلىمي جانە ەكسپەرتتىك ورتانىڭ كۇش بىرىكتىرۋى ماڭىزدى.
وسى تۇستا قازاقستانعا الەمدە بار تاجىريبەنى الىپ كەلىپ, ونى بەيىمدەپ ەنگىزۋگە جاعداي جاساعان بۇۇ-نىڭ بالالار قورى – يۋنيسەف-ءتىڭ زور ۇلەسىن اتاپ ايتپاسقا بولمايدى.
قاناتقاقتى جوبا جۇيەلىك سيپاتتاعى وڭ ناتيجەسىن بەردى. قازاقستاندىق ماماندار ءتيىمدى ءادىستەمە مەن جۇمىستى ۇيىمداستىرۋ داعدىلارىنا يە بولدى, جوبانى ءبۇكىل ەل كولەمىندە جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى وزىندىك كوزقاراس پەن ءىس-قيمىل الگوريتمى قالىپتاستى.
الەۋمەتتىك زەرتتەۋدىڭ كورسەتۋىنشە, قازاقستاندىق كامەلەتكە تولماعان بالالاردىڭ 26 پايىزى سۋيتسيدكە اكەلەتىن ءتۇرلى قاۋىپ-قاتەردىڭ ىقپالىندا ءجۇر. ءسۋيتسيدتىڭ ءوزى – الىپ ايسبەرگتىڭ كوزگە كورىنەتىن باسى عانا ەكەندىگى تۇسىنىكتى بولدى.
بالالار مەن جاستاردىڭ اراسىنداعى سۋيتسيد – ولاردىڭ ءتان جانە جان ساۋلىعىن, قازىرگى ۋاقىتقا قاجەتتى ءومىر داعدىلارىن قالىپتاستىرۋعا ارنالعان جۇيەلى جۇمىستىڭ جوقتىعىنان دەپ بىلەمىز. بالالار مەن جەتكىنشەكتەردىڭ دەنساۋلىعىن, سونىڭ ىشىندە پسيحيكالىق ساۋلىعىن كۇشەيتۋ, ومىرلىك داعدىلارىن قالىپتاستىرۋ – سۋيتسيد ماسەلەسىنىڭ تامىرىنا شىنداپ بالتا شابۋ بولار ەدى. ءبىز بۇگىندە بالالاردىڭ ءبىلىمگە نەگىزدەلگەن اقىل-وي الەۋەتىن ارتتىرۋعا بارىنشا كۇش سالۋدامىز, ال جاس ۇرپاقتىڭ ەموتسيونالدى الەۋەتىن قالىپتاستىرۋعا وتە ءۇستىرتىن جانە سامارقاۋ قارايمىز.
وسىعان وراي, كامەلەتكە تولماعاندار اراسىندا ءسۋيتسيدتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ولاردىڭ دەنساۋلىعىن كۇشەيتۋ مەن ومىرلىك داعدىلارىن قالىپتاستىرۋعا ارنالعان باعدارلاما ءازىرلەنگەن. بۇل باعدارلامانىڭ باستى تىرەگى مەكتەپ پسيحولوگتارى. قازىر بىزدەگى ولاردىڭ سانى 8 مىڭعا جۋىق.
پسيحولوگ جۇمىسى جاقسى جولعا قويىلعان مەكتەپتەردە تالاي بالانىڭ اجال اۋزىنان امان قالعانىنا كۋا بولدىق. سونىڭ ءبىر مىسالىن ايتايىن. اناسىنان 6 ساۋساقپەن تۋعان قىز بالا ءوزىنىڭ سول كەمىستىگىن جاسىرۋدىڭ كەرەمەت ءتاسىلىن يگەرگەن, ءتىپتى ونى ەڭ جاقىن قۇربىلارى دا كوپكە دەيىن بايقاماي جۇرگەن. اتا-اناسى بولسا, ونى ءدارىگەرگە كورسەتۋدى ويلاماعان دا. قىز 14-كە تولعاندا, وسى جاعداي ۇلكەن جان كۇيزەلىنە سەبەپ بولىپ, بويجەتكەندى جامان ويعا جەتەلەيدى. مەكتەپ پسيحولوگىنا قاتتى سەنگەن قىزدىڭ قۇربىلارى اپايلارىنا جاعدايدى جەتكىزەدى. پسيحولوگ اپايى قىزبەن ءتىل تاۋىپ, سىرلاسا كەلىپ, دارىگەرگە بارۋعا كوندىرەدى. ءناتيجەسىندە, ارتىق ساۋساققا وتا جاسالىپ, بويجەتكەننىڭ جاڭا ءومىرى باستالادى.
مىنە, بۇل جاقىنىنا جاناشىر ادامداردىڭ «ساقشىلىق» قىزمەتىن اتقارىپ, ۋاقتىلى حابار بەرۋىنىڭ, پسيحولوگ پەن دارىگەرلەردىڭ ءوز جۇمىسىن ساپالى ورىنداۋىنىڭ ارقاسىندا بولعان وڭ ناتيجە.
ماماندانعان پسيحولوگتاردىڭ ايتۋىنشا, ءاربىر سۋيتسيد – ەستىلمەي قالعان جانايقايى. ولاي بولسا, قوعام بولىپ, قاۋىم بولىپ قۇلىنداعان داۋىسقا قۇلاق اسا بىلەيىك!
راۋان كەنجەحان,
«BILIM Foundation»
قورىنىڭ جەتەكشىسى