ەلباسى وعان ريزاشىلىق تانىتىپ, شىنايى العىسىن جەتكىزۋدى تاپسىردى
«اسا قۇرمەتتى ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ مىرزا!
تاراز قالاسى, ەسەي بي 11 «ا» كوشەسىندە تۋىپ-وسكەن مەن بەكمۇرزاەۆ قادىر مىرزابەك ۇلى 56 جىلدان بەرى گۇل, باۋ-باقشا وسىرۋمەن اۋەستەنەمىن. وسى البومدى جانە كاسسەتانى سىزگە ەسكەرتكىش رەتىندە شىن جۇرەكتەن سىيلايمىن. سىزگە اللادان تىلەيتىنىم: مارتەبەڭىز بۇدان دا بيىك بولسىن, تەك بيىك شىڭداردان عانا كورىنىڭىز! اللا ءسىزدى كۇش-قۋاتتان ايىرماسىن. ءسىز امان-ەسەن بولساڭىز, كەلەشەكتە قازاق ەلىنىڭ ابىرويىن بۇدان دا بيىككە كوتەرەتىنىڭىزگە كامىل سەنەمىن. امان-ساۋ بولىڭىز! بەكمۇرزاەۆ قادىر مىرزابەك ۇلى».
قادىر اكانىڭ پرەزيدەنتكە جازعان حاتى, نەگىزىنەن, وسى. حاتتا ايتىلعان البوم مەن كاسسەتا دەگەنى دە ىپ-راس. البومدا جۇزىمدەردىڭ سۋرەتتەرى بەينەلەنسە, كاسسەتادا قادىر اكانىڭ ءوزى دە, جۇزىمدەرى دە «تىرىدەي» كورسەتىلەدى.
ايتپاقشى, قادىر اكانىڭ پرەزيدەنتكە حات جازۋى وزىنشە ءبىر حيكايا. ايالاپ وسىرگەن ءجۇزىمدەرىن, گۇلدەرىن, كوشەتتەرىن بازارعا شىعارىپ, ساتۋعا وتىرسا بولدى, بىرەۋلەر: «سەن بۇلاردى تاشكەنتتەن اكەپ, «ءوزىمدىكى» دەپ وتىرسىڭ», دەپ اشۋىن كەلتىرەدى ەكەن. ءجۇدا بولماعان سوڭ قادىر اكا البومىن اپارىپتى دا ءتىلى ۇزىن اعايىندارعا: «مىنە, مىناۋ – اۋلام, مىناۋ – ءجۇزىمىم» دەپ, ايقارا اشىپ الدارىنا قويا سالىپتى. سويتسە ولار ەندى: «سەن مۇنى بىزگە كورسەتىپ نەمەنەگە اۋرە بولاسىڭ, ودان دا ەلباسىعا جولدا, سوندا سەنىڭ اق-ادال ءونىمىڭدى ساتىپ وتىرعانىڭدى ءبۇكىل ەل بىلەدى», دەپ اقىل ايتادى.
حات تەز-اق جازىلدى. كومپاكت ديسكىنىڭ «مونتاجى» دا جەدەل دايىندالدى. ەندى ءۇشبۋ حاتتى اقورداعا جولداۋ عانا قالعان. بىراق «قازپوشتاداعى» قىز-كەلىنشەكتەر البومداعى ءجۇزىمدەر مەن گۇلدەردىڭ سۋرەتىنە تاڭ-تاماشا قالعانىمەن, اقوردانىڭ مەكەن-جايى مەن يندەكسىن بىلمەيتىنىن ايتىپ, ونى انىقتاۋدى باعبان شالدىڭ وزىنە تاپسىرادى. قادىر اكا ۇيىنە سالى سۋعا كەتىپ ورالدى. «ءوي, سەنىڭ اۋلاڭداعى ءجۇزىمىڭ كىمگە ءدارى, حاتىڭ جەتپەيدى اقورداعا» دەگەندەردىڭ ءسوزى راسقا اينالعانى ما دەپ تە نامىستاندى. وي قۇشاعىندا ونشاقتى كۇن ءجۇرىپ, «قازپوشتاعا» تاعى بارادى. بۇل جولى تۋرا باستىعىنىڭ وزىنە كىرمەك. بىراق ەسىكتىڭ الدىنان قاراۋىل جولىعىپ, ءمان-جايدى تۇسىنگەن سوڭ قادىر اكاعا ءجون بىلەتىن ءبىر قىزمەتكەردى كورسەتەدى. شىنىندا ول كىسى اقوردانىڭ مەكەن-جايىن دا, يندەكسىن دە تاۋىپ, حاتتى ءجونەلتۋگە ىقىلاستانا كومەكتەسەدى.
قادىر اكانىڭ حاتى اقورداعا 2010 جىلدىڭ 30 جەلتوقسانى كۇنى تىركەلىپتى. ىلە-شالا جاۋاپ حات كەلدى. جوعارى جاعىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى كەڭسەسىنىڭ باستىعى» دەگەن قۇزىرەتتى جازۋى بار اق پاراققا:
«قۇرمەتتى قادىر مىرزابەك ۇلى!
ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆقا جاقسى تىلەكتەرىڭىزدى ايتىپ حات جازىپ, وسىرگەن جۇزىمدەرىڭىز بەينەلەنگەن فوتوالبوم مەن كومپاكت ديسكىڭىزدى جىبەرگەنىڭىز ءۇشىن كوپ راحمەت!
ولار پرەزيدەنتكە كورسەتىلدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى باعباندىق ونەرىڭىز بەن ەڭبەگىڭىزگە ريزاشىلىق تانىتىپ, سىزگە ءوزىنىڭ شىنايى العىسىن جەتكىزۋدى تاپسىردى. وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدە ەسىگىنىڭ الدىنداعى قۇنارلى جەرلەردى ۇتىمدى پايدالانا بىلمەيتىن ازاماتتار از ەمەس. بىرەۋلەر بۇعان جەتە ءمان بەرمەيدى, باعباندىق ونەر ەكىنشى بىرەۋلەردىڭ قولىنان كەلمەيدى. ءسىزدىڭ ءتاجىريبەڭىزدى قالىڭ كوپشىلىككە جەتكىزۋدىڭ ماڭىزى زور. سول سەبەپتى, ەڭبەگىڭىز بەن تاجىريبەڭىز تۋرالى جان-جاقتى جازىپ, حالىققا تاراتۋ تۋرالى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ رەداكتسياسىنا ۇسىنىس ايتىلدى. سىزگە زور دەنساۋلىق, وتباسىڭىزعا اماندىق, باعباندىق جۇمىستىڭ ءلاززاتى مەن تولايىم تابىسىن تىلەيمىز. م.قاسىمبەكوۆ», دەپ قول قويىلىپتى.
قادىر اكا حاتتى كەلىندەرىنە, نەمەرەلەرىنە قايتا-قايتا وقىتتى. اسىرەسە, حاتتاعى: «ولار پرەزيدەنتكە كورسەتىلدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى باعباندىق ونەرىڭىز بەن ەڭبەگىڭىزگە ريزاشىلىق تانىتىپ, سىزگە ءوزىنىڭ شىنايى العىسىن جەتكىزۋدى تاپسىردى», دەگەن جولداردى ەستىگەندە كوزىنە جاس كەلىپ, كوڭىلى بوسادى.
قادىر اكا جاس كەزىندە قيىنشىلىقتى كوپ كوردى. اكەسى سوعىستاعى «ەڭبەك ارمياسىنان» اۋىرىپ كەلدى دە, ءبىر جىلدان سوڭ قايتىس بولدى. اناسى ەكى بالامەن جەسىر قالدى. بىراق قاناتتىعا قاقتىرماي, تۇمسىقتىعا شوقىتتىرماي امان-ەسەن ءوسىردى. دەگەنمەن, قادىر اكا ەڭبەككە ەرتە ارالاستى. ءا دەگەندە قۇرىلىسشى بولدى, جامبىل گرەس-ءى ىسكە قوسىلعاندا ءورت ءسوندىرۋشى بولىپ جۇمىسقا تۇردى. سول جەردەن زەينەتكە شىقتى. زەينەتكە شىققانىمەن ون التى جاستان باستاپ اينالىسقان باعباندىق ونەر ۇيىندە تىنىش جاتقىزبادى. ەرتە تۇرىپ, كەش جاتىپ دەگەندەي, ەسىگىنىڭ الدىنداعى 3 سوتىق جەردى ءجۇزىم مەن گۇلگە كومكەرىپ تاستادى. اۋلاسىندا قازىر 35 ءتۇپ ءجۇزىم بار, ونىڭ 15 ءتۇرى جىل سايىن جاپ-جاقسى ءونىم بەرەدى. ءجۇزىمنىڭ ءوزى ءاپ-ادەمى بولعانىمەن, ەڭبەگى وتە اۋىر. ءجۇزىمنىڭ ءىرى ءارى ءنارلى بولۋى ءۇشىن جاپىراقتارىن ءبىر-بىرلەپ جۇلىپ وتىرۋىڭ كەرەك. ال 35 ءتۇپ ءجۇزىمنىڭ جاپىراعان جۇلۋ جەتپىستەن اسقان قارياعا وڭاي شارۋا ەمەس.
بۇگىندە قادىر اكادان ءتاجىريبە الۋعا كەلەتىندەر دە از ەمەس. بۇل بولسا ولارعا: «مىناۋ تاجىكتەردىڭ ەلىندە وسەتىن «كاتتاقورعان» دەپ اتالاتىن ءجۇزىم. ءوزى ءىرى, اق ءتۇستى بولادى. ءونىمى جاقسى. ال مىناۋ – «ياگدانا». بۇل دا ءجۇزىمدى كوپ سالادى ءارى ءىرى بولادى, سوسىن وتە ءتاتتى... ال ەندى مىنا تۇرعان ءىرى ءارى قىزىل ءجۇزىمدى «ريزمات-اتا ءجۇزىمى» دەيدى. «حۇسايىن» ءجۇزىمىن كەيبىرەۋلەر «دامسكي پالچيك» دەپ ءجۇر. نەگىزىندە «حۇسايىن» باسقا سورتتى ءجۇزىم, ال شىن «دامسكي پالچيك» ايەلدەردىڭ ساۋساقتارى سياقتى وتە جىڭىشكە بولادى», دەپ اسىقپاي تۇسىندىرە باستايدى.
قادىر اكادان ءجۇزىم كوشەتتەرىن سۇراي كەلەتىندەر دە بارشىلىق. بىرەۋلەر اقش-قا, ەندى بىرەۋلەر گەرمانياعا اتتاي قالاپ الىپ كەتىپتى. كاۆكازدان كەلىپ سۇراۋشىلار دا بار دەيدى. قادىر اكا ولارعا: «اۋ, ءجۇزىمنىڭ وتانىنان كەلىپ وتىرىپ مەنەن كوشەت سۇراعاندارىڭا جول بولسىن», دەمەي مە. سويتسە ولار: «ءبىزدىڭ باعباندار ءجۇزىمنىڭ «شاراپتىق» ءتۇرىنە كوشىپ كەتتى دە, «اسحانالىق» جۇزىمدەر قاسقالداقتىڭ قانىنداي قات بوپ قالدى», دەيدى. ءجۇزىمنىڭ «اسحانالىق» دەگەن سورتى بيىك بوپ وسەدى دە, ءونىمدى مەيلىنشە مول سالادى ەكەن. شىنىندا, قادىر اكانىڭ اۋلاسىندا كىلەڭ اسحانالىق, ياعني ءسانى دە, ءدامى دە كەلىسكەن جۇزىمدەر وسەدى.
ءجۇزىمنىڭ ءوزى ءتاتتى بولعانىمەن, ەڭبەگى «اششى» دەمەپ پە ەك مانا, ايتسا ايتقانداي, ءجۇزىمنىڭ «ۇسىك», «بۇرشاق» جانە «شىمشىق» دەپ باستالاتىن «جاۋلارى» وتە كوپ. ءۇش سوتىق جەردى كوزىنىڭ قاراشىعىنداي قوريتىنى سوندىقتان قاريانىڭ. اۋليەاتا اۋا رايىنىڭ دا قىلتىڭ-سىلتىڭى كوپ. «ناۋرىز كەلدى, كۇن ىسىدى» دەپ جۇزىمدىكتى اشىپ تاستاعانىڭ سول, ءبىر تۇندە «ۇسىك ءجۇرىپ» وتەدى. قادىر اكا مۇنداي «قۇقايدىڭ» تالايىن كورگەن. ورىك, ءجۇزىم, الما اعاشتارى گۇلدەپ تۇرعاندا ۇسىك پەن بۇرشاق ەسىل ەڭبەكتى ەش قىپ كەتە بارعان تالاي رەت. قادىر اكانىڭ ءجۇزىمى, اسىرەسە, 2009 جىلى كوپ سالدى. ءتىپتى جۇزىمدىكتەر ءۇيدىڭ شاتىرىنىڭ ۇستىنە دەيىن «قاپتاپ» كەتتى. وندايدا ونىمدەرىن شىمشىقتان قورعاۋ ءۇشىن كادىمگى اينانىڭ سىنىقتارىن ءىلىپ قويادى. اينا كۇنگە شاعىلىسىپ, قۇستاردى ۇركىتەدى.
قادىر اكا جيناعان ءونىمدى, نەگىزىنەن, وتباسى قاجەتىنە پايدالانادى. ارتىلسا بازارعا شىعارادى. قاڭتار مەن اقپانعا دەيىن ساقتاپ, ساتۋعا بولاتىن سورتتارى دا بار. سوسىن ەپتەپ... «شاراپ» اشىتادى. ونى قازاقتارشا «قولبالا» دەپ قويادى. قازاقتاردىڭ ورتاسىندا وتىرعان سوڭ ءوزىن قازاقپىن دەپ سەزىنەدى. ەلباسىنا ارناعان حاتىن دا تازا قازاق تىلىندە جازدى. قازاق تىلىمەن بىرگە ءوزىنىڭ انا ءتىلى مەن ورىس تىلىندە ەركىن سويلەيدى. «كەزىندە ساياسي-اعارتۋ مەكتەبىن ۇزدىك ءبىتىرىپ, وبكومعا نۇسقاۋشى بوپ كەتە جازداعام», دەپ تە قويادى. بىراق ۇيرەنىپ قالعان جامبىل گرەس-ءىن قيماپتى.
ايتپاقشى, اڭگىمە ۇستىندە ءوزى وسىرگەن جۇزىمنەن دايىندالعان «قولبالاسىن» اكەپ, ءرۇمكەلەرىن شىعارىپ: «ءدامىن كورەمىز بە؟» دەگەنى. «جو-جوق, اقساقال, رولدە ەدىم» دەدىم. «دۇرىس ەكەن, وندا بولمايدى», دەگەن قادىر اكا تەز كەلىسە سالدى. سوعان قاراعاندا قادىر اكانىڭ «قولبالاسى» كۇشتى مە دەپ قالدىم.
– ەلباسى حاتىمدى ەقىۇ ءسامميتى ءوتىپ جاتقاندا السا دەپ ويلاپ ەم. ءسال كەشىگىپ قالدىم. بىراق وقاسى جوق, ءبارىبىر وقىپتى. دانا ادام عوي, حاتتان ەل ۇلگى السىن دەپتى. شىنىندا جىلقى باققان, قىمىز ىشكەن, قازى-قارتانى قاتىرىپ دايىندايتىن قازاق باۋ-باقشانى دا باپتاپ, وسىرە الادى. انە, جۇماگۇل وماروۆا قىزىمىز قانداي گۇلدەر ءوسىرىپ, الىس-جاقىنداعى ەل-جۇرتتى تاڭعالدىرىپ جاتىر. جاقىندا كەلىپ كەتتى ءوزى. سونداي اشىق-جارقىن, جايدارى ادام ەكەن. بۇل ىستە ادامعا تەك قانا قۇنت پەن ىنتا كەرەك, – دەگەن قادىر اكا بىزبەن قوشتاساردا.
كوسەمالى ساتتىباي ۇلى.
جامبىل وبلىسى, تاراز قالاسى.
---------------------------------
سۋرەتتە: تارازدىڭ باعبان قارياسى قادىر اكا مىرزابەك ۇلى.