بۇگىن اقتاۋ قالاسىنداعى ن.ءجانتورين اتىنداعى وبلىستىق مۋزىكالىق دراما تەاترىندا ء"اليحاننىڭ اماناتى" پەساسىنىڭ پرەمەراسى وتەدى. قويىلىمنىڭ رەجيسسەرى - گۇلسينا مەرعاليەۆا. كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى, ۇلت-ازاتتىق جانە الاش قوزعالىسىنىڭ جەتەكشىسى, الاشوردا ۇكىمەتىنىڭ توراعاسى ءاليحان بوكەيحان تۋرالى جازىلعان زەرتتەۋ ەڭبەكتەر بارشىلىق. سولاردىڭ قاتارىندا ارنايى پەسا جازىلىپ, ەندى, مىنە, تەاتر تورىندە ساحنالانعالى وتىر. وسىعان بايلانىستى ءبىز وسى پەسانىڭ اۆتورى نارتاي ساۋدانبەك ۇلىمەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك. – نارتاي ساۋدانبەك ۇلى, بىلتىر ەلىمىزدە ۇلت كوسەمى اتانعان ءاليحان بوكەيحاننىڭ 150 جىلدىعى اتالىپ ءوتتى. بيىل الاشوردا ۇكىمەتىنىڭ قۇرىلعانىنا 100 جىل تولۋىنا بايلانىستى كوپتەگەن ءىس-شارالار قولعا الىنۋدا. ارينە, ء«اليحاننىڭ اماناتى» پەساسىنىڭ دۇنيەگە كەلۋىنە وسىناۋ ءدۇبىرلى مەرەيتويلاردىڭ دا اسەرى تيگەنى انىق. دەگەنمەن دە ومىردە بولعان تاريحي تۇلعالار تۋرالى جازۋعا قالاي تاۋەكەل ەتتىڭىز؟ – سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق س.مۇقانوۆ تەاترىندا جۇمىس ىستەپ جۇرگەنىمدە شوقان ءۋاليحانوۆ تۋرالى كوپ ەستىدىم. شىنىن ايتۋ كەرەك, شوقان تۋرالى ەلدىڭ پىكىرى ەكى ءتۇرلى. «ورىستىڭ جانسىزى» دەپ قارالايتىندار دا بار. ءتىپتى, شوقان دەگەن ەسىمىنىڭ ءوزى شوقىندى بولعاننان كەيىن وزگەرتكەن دەگەن مۇلدەم قيسىنعا كەلمەيتىن اڭگىمە ايتادى. قازاقتىڭ ماڭدايىنا بىتكەن جارىق جۇلدىزى تۋرالى جازىلعان س.مۇقانوۆتىڭ «اققان جۇلدىز» رومانىن دا وقىپ شىقتىم. قىسقاسى شوقاندى ءبىراز زەرتتەدىم. سودان الگى قارالاۋشىلارعا جاۋاپ رەتىندە العاش رەت «شەمەن» دەگەن پەسا جازدىم. ارىپتەستەرىم, وبالى نە كەرەك, جاقسى باعا بەردى. كوپ ۇزاماي اقتاۋلىق گۇلسينا مەرعاليەۆا دەگەن رەجيسسەر «پەسا جازۋداعى ءتىلىڭ جاتىق ەكەن, وقيعالار دا جاقسى ءوربيدى», دەپ قازاقتىڭ بەس ارىسى تۋرالى ءبىر جاقسى دۇنيە جازىپ بەرۋدى ءوتىندى. ارينە, بۇل مەنى جىگەرلەندىرىپ, قاتتى قۋانتقانىمەن, تاريحي تۇلعالار تۋرالى پەسا جازۋدان باس تارتتىم. سەبەبى, قازاقتىڭ ماڭدايىنا بىتكەن بەس تۇلعانى ءبىر پەساعا سىيدىرۋ مۇمكىن ەمەس بولىپ كورىندى. شىنىمدى ايتايىن, وعان بىردەن تاۋەكەل دە ەتە المادىم. سودان ءبىر ارىپتەسىم ءاليحان بوكەيحان تۋرالى جاز دەگەن وي تاستاپ, وسى تۇلعانىڭ ءومىرى تۋرالى زەرتتەۋدى باستادىم. بۇل باعىتتا اقىلشى, كەڭەسشى كەرەك بولعاندىقتان, تاريحشى سۇلتان-حان اققۇل ۇلىمەن سويلەسىپ, ول كىسى ءاليحان تۋرالى جازعان 6 تومدىق كىتابىن بەردى. سونىمەن, بۇل ىسكە قۇلشىنا كىرىستىم. ايتسە دە, پەسانى جازۋعا وتىرعاندا العاشىندا دەرەكتەردىڭ لەگىنەن شىعا الماي قالعان كەزدەرىم دە بولدى. بوكەيحان تۋرالى جيناعان اقپاراتتارىم وتە كوپ بولدى. ىشىنەن شەرتىپ ءجۇرىپ تاڭداۋلىسىن عانا شىعارماما پايدالاندىم. – ءوزىڭىزدىڭ نەگىزگى ماماندىعىڭىز اكتەر ەكەن. ارينە, ساحنا تورىندە ءجۇرىپ, سول سالانىڭ قىر-سىرىن بىلگەنىڭىزبەن, پەسا, دراما جازۋ مۇلدەم باسقا دۇنيە ەمەس پە؟ – ايتايىن دەپ تۇرعان ويىڭىزدى ءتۇسىندىم... ءيا, مەن ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىن ءبىتىردىم. ماماندىعىم – تەاتر جانە كينو اكتەرى. تەاتردا 20 جىلدان استام ۋاقىت جۇمىس ىستەدىم. اراسىندا كينولارعا دا ءتۇستىم. ارينە, «شىمشىق سويسا دا قاساپشى سويسىن» دەگەن, ءار سالانىڭ قىر-سىرىن ءوز مامانى عانا جاقسى ءتۇسىنىپ, بىلسە كەرەك. ايتسە دە تاريحتا اكتەر بولىپ ءجۇرىپ, پەسا جازۋمەن اينالىسقاندار وتە كوپ. ايگىلى شەكسپيردىڭ ءوزى اكتەر بولعان. مولەردىڭ دە ماماندىعى اكتەرلىققا جاقىن. شەكسپيردىڭ شىعارمالارى ءالى كۇنگە ساحنا تورىنەن تۇسپەي كەلە جاتقانىنىڭ ءبىر سىرى سول اكتەرلىق تاجىريبەسىنىڭ مولدىعىنان دەپ تە ويلايمىن. مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ءوزى «ەڭلىك-كەبەكتى» جازىپ ءارى سول سپەكتاكلدە ءبىر ءرولدى ويناپ, كەم-كەتىگىن تۇزەدى ەمەس پە؟ سوندىقتان پەسانى ساحنانى تۇسىنەتىن, بىلەتىن ادام جازسا, اناعۇرلىم جاقسى دۇنيە شىعار ەدى. – سوڭعى جىلدارى امىرە قاشاۋباەۆ, مۇستافا شوقاي جانە باسقا دا تاريحي تۇلعالارىمىز تۋرالى كوپتەگەن فيلمدەر ءتۇسىرىلىپ, درامالار جازىلۋدا. جاسىراتىنى جوق, جۇرت ءالى دە بۇل تۇلعالاردىڭ تاعدىرى تۋرالى تەرەڭىرەك بىلمەيدى... – دۇرىس ايتاسىز. شىنىندا قازىر بوكەيحاندى كوشەدە ءوتىپ بارا جاتقان بىرەۋدەن توسىننان سۇراپ قالساڭ, بىلمەي جاتسا وعان تاڭعالۋدىڭ قاجەتى جوق. بىلەتىندەردىڭ ءوزى الاشورداشى دەپ ايتۋى مۇمكىن. ءارى قاراي تەرەڭىرەك ەشتەڭە دەي المايدى. مىنە, وسىدان كەيىن تەاترلاردىڭ قىزمەت ەتۋ فۋنكتسياسى وزگەرىپ بارا جاتىر دەپ ايتۋعا بولادى. قازىر بۇل قاسيەتتى شاڭىراق تەك ونەر ورداسى عانا ەمەس, ءبىلىم ورداسىنىڭ دا مىندەتىن اتقاراتىن سياقتى. مىسالى, ق.قۋانىشباەۆ تەاترى «ساكەن سۇڭقار» دەگەن سپەكتاكل قويدى. سول قويىلىمنان كەيىن س.سەيفۋلليندى ەندى تانىپ-ءبىلىپ جاتقان مەكتەپ وقۋشىلارىن كوردىم. بالالاردىڭ «سەيفۋللين كوشەسى وسى كىسىنىڭ اتىنا قويىلىپتى, ول وسىنداي كۇشتى كىسى بولعان ەكەن عوي» دەپ اڭگىمەلەسىپ بارا جاتقانىن ەستىپ, ءوزىم دە ايران-اسىر بولدىم. مىنە, جىل بويى كىتاپ بەرمەگەن نارسەنى ءبىر جارىم ساعاتتا تەاتر بەردى. وسىدان كەيىن تاريحي تۇلعالارىمىز تۋرالى جازىلعان دۇنيەلەردىڭ كوبەيگەنىنە تەك قۋانۋىمىز كەرەك. ارينە, ونىڭ ساپاسى, مازمۇنى, شىندىعى, ول باسقا اڭگىمە. ەڭ باستىسى, ەل وسىنداي دۇنيەلەر ارقىلى تانىمال تۇلعالار تۋرالى تەرەڭىرەك بىلە باستادى. تاۋەلسىزدىك العانىمىزعا 25 جىلدان اسسا دا ءاليحان تۋرالى كوركەم شىعارمالار وتە از جازىلىپتى. بىلتىر 150 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا ەرسايىن تولەۋباي دەگەن رەجيسسەر ءاليحان بوكەيحانعا ارناپ پەسا جازدى. ونى سىناعاندار دا كوپ بولدى. ءتىپتى قاتتى-قاتتى ايتقاندار دا كەزدەستى. ءوز باسىم بۇل تاقىرىپقا دا بىرەۋ جول سالدى-اۋ دەپ قۋاندىم. مەنىڭشە, پەسالاردىڭ كوپ بولعانىنان ۇتىلمايمىز. رەجيسسەرلەر سولاردىڭ جاقسىسىن تاڭداپ الىپ, ساحناعا شىعارار ەدى. سوندىقتان دا ءاليحان بوكەيحان تۋرالى ءالى دە جازا ءتۇسۋ كەرەك. – ء«اليحاننىڭ اماناتى» پەساسىن جازۋ سىزگە قانشالىقتى قيىنعا ءتۇستى؟ بۇل شىعارمادا بوكەيحاننىڭ ءومىرىن, كۇرەس جولىن, ەل ءۇشىن سىڭىرگەن ەڭبەگىن كورسەتە وتىرىپ, قانداي وي ءتۇيدىڭىز؟ – ارينە, ءبىر شىعارمادا ءاليحاننىڭ كەلبەتىن, تۇلعاسىن تولىق اشىپ تاستادىم دەپ ايتا المايمىن. قانشاما جىلدان بەرى وسى تاقىرىپتى تەرەڭىرەك زەرتتەپ جۇرگەن مىقتى ءاليحانتانۋشىلاردىڭ ءوزى ونى تولىق تانىدىم دەپ ايتا الماسا كەرەك. بۇل كوركەم شىعارما عوي. سوندىقتان كەيدە قاپتاعان دەرەكتەردەن بويدى الىپ قاشىپ, قيالعا دا ەرىك بەرۋ كەرەك بولدى. ءاليحان ءومىر بويى ۇلتىنىڭ كوزى اشىق, ساۋاتتى بولۋىن اڭساپ ءوتتى. ەل مەن ەلدى تەك ءبىلىم عانا تەڭەستىرەتىنىن ءتۇسىندى. «قازاقتىڭ حان بالاسىندا حاقىسى بار ەدى, سول حاقىسىن بەرۋىم كەرەك, ولگەنشە حالقىما قىزمەت ەتەمىن» دەگەن ءاليحان شىنىندا ۇلى تۇلعا. سول زامانداعى الاش قايراتكەرلەرىنىڭ بارلىعى ءاليحاندى ۇلت كوسەمى دەپ سانادى. ء«ار ۇرپاق وزىنە تيەسىلى اماناتتى جەتەر جەرىنە دەيىن جەتكىزىپ كەتۋى كەرەك. جەتكىزە الماساق, كەلەر ۇرپاققا كوتەرە المايتىن ۇلكەن جۇك تاستاپ كەتەمىز», دەگەن ءاليحان. بۇل شىعارمام الاش قايراتكەرلەرىنىڭ اماناتىن جەتكىزۋ, ەل ءۇشىن جانىن پيدا ەتكەن وسىناۋ تۇلعالاردى بۇگىنگى ۇرپاق جاقىنىراق تاني تۇسسە, ەل ءۇشىن ەتكەن ەڭبەگىن, كۇرەس جولىن بىلسە, قۇرمەتتەسە, جۇرەگىندە ساقتاسا دەگەن نيەتپەن جازىلدى. – اڭگىمەڭىزگە كوپ راحمەت. اڭگىمەلەسكەن ورالحان ءداۋىت, «ەگەمەن قازاقستان»