سورەدە وتاندىق باسپا ونىمدەرى نەگە از؟

ءححى عاسىر ادامزات الدىنا ۇلكەن تاڭداۋ مۇمكىندىكتەرىن تۋعىزىپ وتىر. سولاردىڭ ءبىرى – وقىپ, ىزدەنۋدى قاجەتتىلىك دەپ تاپقان ازاماتتارعا, وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەرگە, جالپى كىتاپقۇمار جاندارعا ارنالعان كىتاپ تۇرلەرى. بۇگىنگى كۇنى تەحنيكا مەن تەحنولوگيانىڭ شارىقتاپ دامۋى, كىتاپتى اۋديو­نۇس­قادا تىڭداپ, ەلەكتروندى نۇس­قادا جانە قاعاز بەتىنەن وقۋ­عا ارناپ شىعارۋ ءداستۇرىن قا­لىپتاستىرعان. مۇنداعى اۋديو­كى­تاپتىڭ كوپتەپ شىعۋى ۇنەمى قو­لى بوسامايتىن, اسىرەسە كولىك ءجۇر­گىزۋشىلەر مەن زاعيپ جاندار ءۇشىن ەرەكشە يگىلىكتى باس­تا­ما بولعانى بارشاعا ايان. ءبىر عا­نا مىسال, الەمگە ايگىلى تەنور اندرەا بوچەللي ءوزىنىڭ نوۋت­بۋگىنە ءۇش مىڭنان استام اۋ­ديو­كىتاپ كوشىرىپ الىپ, ۇنەمى كى­تاپ «وقىپ» ۇيىقتايتىنىن ايت­قان ەكەن. ەلەكتروندى كىتاپ تۇرلەرىنىڭ پايدا بولۋى دا نەشە ءتۇرلى گادجەت قولداناتىن, كىتاپحانا مەن كىتاپ دۇكەندەرىنە باس سۇعىپ, كىتاپ الۋعا مۇمكىندىگى بولا بەر­مەيتىن ازاماتتارعا ۇلكەن ءمۇم­كىندىك بولعانى ايتپاسا دا ءتۇ­سىنىكتى. كىتاپتاردىڭ تسيفرلىق جۇيە­گە كوشىرىلۋى ارقاسىندا ءبۇ­گىنگى كۇنى وقىرماندارعا ءبىر پاي­داسى – ىزدەگەنىن قولىنداعى سمار­ت­فون مەن كومپيۋتەردەن-اق تاۋىپ الىپ, كەز كەلگەن جەردەن سۇيىكتى شىعارماسىن ەكراننان وقىپ, رۋحاني ازىق الادى. دەسە دە, كىتاپ, باسپا ونىمدەرى زامان كو­شىنەن قالماق ەمەس. وسى ورايدا, 2013 جىلى جاپونيا استاناسى توكيودا ءوت­كەن حالىقارالىق كىتاپ ءجار­مەڭ­كە­سىندە جاريا بولعان مىنا ءبىر قوعامدىق ساراپتاما ناتيجەسى ءمان بەرىپ ويلانۋدى قاجەت ەتەدى. The Japan Times قوعامدىق گازەتى جاريالاعانداي, جاپونيانىڭ «ۆookLive» كومپانياسى كور­مە قارساڭىندا ساۋالناما ءجۇر­گى­زىپ, كوپشىلىكتىڭ كىتاپتىڭ قان­داي ءتۇرىن قۇپ كورەتىنىن ءبى­لۋگە تالپىنعان. ساۋالناما ءنا­تي­جەسى بويىنشا, 20 مەن 30 جاس ارا­لىعىنداعى جاپونداردىڭ 70 پايىزى كىتاپتىڭ قاعاز ءتۇ­رىن­دەگى نۇسقاسىن وقىعاندى جاق­سى كو­رەتىنىن ايتقان. ال زەرت­تەۋ­شى­لەردى تاڭ قالدىرعانى, 70-تەن اسقان ادامداردىڭ قاعاز-كىتاپقا قۇ­مارلىعى جاستارعا قاراعاندا اناعۇرلىم تومەن بولىپتى. ياعني, جاسى 70-تەن اس­قان جاپونداردىڭ 50 پايىزى عا­نا باياعىشا قاعازعا باسىلعان كى­تاپتى ارتىق سانايتىنىن ايتقان. دەمەك, كىتاپ ماسەلەسىندە قارت ادامداردان گورى جاستار كون­­سەر­ۆا­تيزمگە جاقىن, ياعني كى­­تاپ­تىڭ سان عاسىرلىق ءداس­تۇر­لى تاسىلمەن تارالعان ءتۇرىن قول­داي­تى­نىن ءبىلدىرىپ, تاعى ءبىر ءۇل­كەن زەرتت­ەۋ جۇمىسىنا نەگىز بو­لار­لىق سۇراق تۋدىرعان. سونىمەن, تەحنيكاسى مىقتى دامىعان, روبوتتىڭ نەشە ءتۇرىن شىعارىپ, ەلەكتروندى-تسيفرلىق قۇرالداردىڭ قيال جەتپەس جاڭا تۇرلەرىن قولدانىسقا ەنگىزىپ جاتقان جاپونيا جاستارىنىڭ ءوزى كىتاپتىڭ قاعاز تۇرىندەگى نۇسقاسىن وقىعاندى ارتىق سانايدى. ال بىزدە شە؟ ءبىز داقپىرتقا ەرىپ, كوپتەگەن گازەت-جۋرنالداردى جاۋىپ, باسپا, كىتاپ باسۋ ىسىنە دە تىم نەمقۇرايلى قاراپ كەتكەن جوقپىز با؟ بۇلاي سۇراق قويۋىمىزعا نە­گىز بار. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە كى­تاپ ساۋداسىمەن اينالىساتىن مەكەمەلەردىڭ جىلدان-جىل­عا قىسقارۋى وسى ءسوزىمىزدىڭ ال­عاش­قى دالەلى بولىپ تابىلا­دى. اي­تالىق, 2014 جىلى ەلى­مىز­دە كىت­اپ ساتاتىن مەكەمەلەر سا­نى 169 بولسا, 2015 جىلى ول كور­سەت­كىش 160-قا ءتۇسىپتى. ال 2016 جى­لى ەكونوميكالىق داع­دا­رىس تا­عى ءبىراز كىتاپ ساتۋ مە­كە­مە­لە­رىنىڭ جۇمىسىنىڭ توق­تاۋى­نا ءتۇر­تكى بولدى. ال ەڭ ورەسكەلى, ەلى­­مىزدەگى ءارتۇرلى كىتاپ ساتۋ مە­كە­مەلەرىندەگى تاۋارلاردىڭ, ياعني كىتاپتاردىڭ 65-90 پايىزى رەسەي باسىلىمدارى. بۇل, البەتتە, كىتاپ باسۋ ءىسى شابانداپ, كىتاپ تيراجى كەمىگەن ەلدە بوس كەڭىستىكتى باسقا ەلدىڭ ونىمدەرى تولتىرىپ جاتقانىن كورسەتەدى. وسى ورايدا, قازاقستاندا ءبۇ­گى­نگى كۇنى كىتاپتىڭ ورتاشا تا­رالىمى 3325 دانا بولىپ وتىر­عانىن ايتا كەتۋ قاجەت. ولار­دىڭ قاتارىندا نەبارى 300, 500, 1000, 2000 دانامەن شىققان كىتاپتار دا بار. ال تيراجىنىڭ كوپتىگى بويىنشا ستاتيستيكالىق كورسەتكىش بىلاي دەيدى. ماسەلەن, 2015 جىلى 1481 كىتاپ 5 دانادان باستاپ, 100 داناعا دەيىنگى تي­راجبەن شىققان. 1739 كىتاپ 10 دانادان باستاپ 500 داناعا دەيىنگى تارالىممەن تاراعان. 631 كىتاپ 501 دانادان 1000 داناعا دەيىنگى تيراجبەن, 1001 كىتاپ 1001 دانا مەن 5000 دانا تيراجىمەن, 143 كىتاپ 5001 دانامەن 10000 دانا ارالىعىنداعى تيراجبەن, 303 كىتاپ 10 001 دانا مەن 50000 دانا ارالىعىنداعى تي­راجبەن, 62 كىتاپ 50 001 دانا مەن 100 000 دانا ارالىعىنداعى تي­راجبەن جانە 4 كىتاپ 100 000 دا­نادان جوعارى تيراجبەن شىق­قان. بۇلاردىڭ اراسىندا ەڭ كوپ تي­­راجبەن شىققان كىتاپتار, ءاري­­نە, ءبىلىم مەكەمەلەرىنىڭ وقۋ قۇ­رال­دارى مەن جوعارى وقۋ ورىن­دا­رىنىڭ سالالىق باسپا ءونىم­دەرى... سەكسەن جىلدان بەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلت­تىق مەم­­لەكەتتىك كىتاپ پالا­تا­سى ەلى­مىزدەگى كىتاپ باسۋ ءىسى مەن كى­تاپ تارالىمى ماسەلەسىن قا­د­ا­عالاپ, قازاقستاندىق باس­پا ءونى­مدەرىنىڭ مۇراعات قورىن قا­لىپ­تاستىرۋمەن جۇمىس جاساپ كە­لەدى. 2015 جىلى ءبىزدىڭ مە­كەمەمىزگە ەلىمىزدەگى باسپا مەن باسپا ىسىمەن اينالىساتىن 394 ۇيىمنان 5508 جاڭا كىتاپ كە­لىپ تۇسكەن. الايدا, جارىققا ش­ىق­قان كىتاپ تيراجدارىنىڭ از­دىعى, ولاردىڭ ەلىمىزدىڭ بار­لىق ايماعىنا جەتپەيتىنى, بارلىق كىتاپ ساتۋ مەكەمەلەرىنە ءتۇس­پەيتىنى ەندىگى ۇرپاقتىڭ جات يدەولوگيانىڭ شىرماۋىنا ءتۇ­سىپ كەتۋ قاۋپىن تۋدىرادى. بۇ­لاي دەۋ سەبەبىمىز, ەلى­مىز­دەگى وقىر­مانداردىڭ قانداي كى­تاپ­تارعا قىزىعۋشىلىق تانى­تىپ ءجۇ­ر­گەنىن انىقتاۋ ماق­سا­تىن­دا ماماندار ارنايى ساۋ­ال­نا­­ما جۇرگىزگەن. ءنا­تي­جە­سىندە, ءبى­­رىنشى ورىنداعى وقىر­مان­دار قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاس­سيك­­­تەرىن – اباي, م.اۋەزوۆ, م.ماقاتاەۆ, ءى.ەسەنبەرلين, ت.ب. شى­عارمالارىن ءسۇيىپ وقيتىنىن ءبىل­دىرىپتى. ەكىنشى توپتاعىلار ءححى عاسىرداعى قالامگەرلەر – ءا.نۇرشايىقوۆ, م.شاحانوۆ, و.سۇلەيمەنوۆ, ءا.كەكىلباەۆ, ش.مۇرتازا, ت.ب. تۇلعالاردىڭ كى­تاپتارىن ىقىلاسپەن وقيدى. ال «سۇيىكتى كىتابىڭىز قانداي؟» دە­گەن سۇراققا كوپتەگەن وقۋ ورىن­دارىنىڭ ستۋدەنتتەرى د.روۋلينگتىڭ «گارري پوتتەر» تۋ­را­لى كىتاپ سەريالارى مەن «اباي جولىن» جانە «كوشپ­ەن­دى­لەردى» اتاعان... ءتول ادەبيەتىمىزدە نەبىر ءبى­رە­گەي تۋىندىلار بولا تۇرا, جاس­تار­دىڭ باسىم كوبىنىڭ «گارري پوتتەردى» ءسۇيىپ وقيمىن دەۋى, ءاري­نە, كوڭىلگە ازداعان كىربىڭ ۇيا­لاتادى... ءبىزدىڭ قالامگەرلەرىمىز «گارري پوتتەر» سىندى بالا­لار مەن جاسوسپىرىمدەردى قى­زىق­تىراتىن دۇنيەلەر جازباي ءجۇر مە؟ الدە جازسا دا ولار­دىڭ تارالىمى, ناسيحاتى از بولىپ جاتىر ما؟ ال جاس­تارىمىز ءوز تۋعان تىلىندەگى ادە­بيەتپەن سۋسىنداي الماسا, ولار­عا ۇلگى-ونەگە بولارلىق ءتول ادە­بيەتىمىزدىڭ كەيىپكەرلەرىن سا­رالاپ بەرە الماساق, ءبىز ەرتەڭ ۇلت­تىق تاربيە, ۇلتتىق سالت-سانا جال­عاستىعى تۇرعىسىنداعى ءوز ءمىن­دەتىمىزدى ورىندادىق دەپ ايتا الا­مىز با؟.. ءاربىر جاس وزىنە كىتاپتى سەرىك ەتىپ, سالماقتى وي مەن ۇلت­تىق سانا قالىپتاستىرىپ, ىزگىلىكقۇمار بولىپ ءوسۋى ءۇشىن ەڭ الدىمەن كىتاپ ساۋداسىمەن اينالىساتىن مەكەمەلەردى وتاندىق ونىمدەرمەن تولىق قامتۋدى ويلاستىرۋ قاجەت شىعار؟.. تولقىن سالمەنباەۆا, ۇلتتىق مەملەكەتتىك كىتاپ پالاتاسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى