كەشە پرەزيدەنت جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ عىلىمي كەڭەسى ەلباسىنىڭ بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ۇندەۋىن تالقىلاۋعا ارنالعان كەڭەيتىلگەن وتىرىس وتكىزدى.
وتىرىسقا اكادەميانىڭ پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلار قۇرامى, قىزمەتكەرلەرى, ماگيسترانتتار مەن دوكتورانتتار قاتىستى. تالقىلاۋ بارىسىندا جاڭاشىلدىققا قاتىستى ساراپشىلاردىڭ باعاسى بەرىلىپ, كونستيتۋتسيالىق رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋداعى ۇكىمەتتىڭ ىقپالى مەن كاسىبي مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ ءرولى قاراستىرىلدى.
مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ رەكتورى فاتيما جاقىپوۆا جيىن بارىسىندا ءسوز ءسويلەپ, كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەردىڭ قوعامدى دەموكراتيالاندىرۋعا ماڭىزدى ىقپالىن تيگىزەتىنىنە توقتالدى.
«سىزدەردى ۇندەۋدى تالقىلاپ, ونى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ناقتى جۇمىسقا كىرىسۋگە شاقىرامىن», – دەدى اكادەميا رەكتورى.
مەملەكەتتىك بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋ ماسەلەلەرى ءجونىندەگى جۇمىس توبىنىڭ مۇشەسى, اكادەميانىڭ پروفەسسورى زينايدا فەدوتوۆا ۇسىنىلىپ وتىرعان كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ ءمانى, ونى جۇزەگە اسىرۋعا قاتىستى تاسىلدەر تۋرالى, سونداي-اق مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋعا قاجەتتى جاڭا مۇمكىندىكتەر تۋرالى بايانداما جاسادى.
– مەملەكەت باسشىسى پرەزيدەنتتىڭ, پارلامەنتتىڭ, ۇكىمەتتىڭ جانە سوت-قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنىڭ وكىلەتتىگىنە تالداۋ جۇرگىزەتىن ارنايى جۇمىس توبىن قۇردى. مەملەكەتتىك بيلىك تارماقتارى وكىلەتتىكتەرىنىڭ ءبولىنۋى بويىنشا شەت مەملەكەتتەردىڭ ءتاجىريبەسى نازارعا الىندى. ءناتيجەسىندە كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى ۇسىنىستار دايىندالدى. ۇسىنىستار مەملەكەت باسشىسىمەن بىرگە مۇقيات تالقىلاندى. بۇل كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەردى ەنگىزۋدەگى ماقسات نە؟ باستى ماقسات ەلىمىزدە ءتيىمدى, ورنىقتى, زاماناۋي مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ. مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ ءاربىر تارماعىنىڭ وكىلەتتىگى ناقتى ايقىندالىپ, ونىڭ قۇقى مەن مىندەتتەرى, جاۋاپكەرشىلىگى انىق كورسەتىلۋگە ءتيىس. سونىمەن قاتار, بيلىك تارماقتارىنىڭ ءوزارا جۇمىسى كەزىندە بيلىك تەپە-تەڭدىكتەرى ساقتالۋى كەرەك. 25 جىل ىشىندە قازاقستان پرەزيدەنتتىك باسقارۋ جۇيەسىمەن قالىپتاسۋ مەن نىعايۋ, گۇلدەنۋ جولىنان ءوتتى. مىقتى پرەزيدەنتتىك بيلىك جاس مەملەكەتتىڭ العاشقى قالىپتاسۋ جولىندا, داعدارىسقا قارسى باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋدا, ءومىردىڭ بارلىق سالالارىن جاڭعىرتۋدا وتە كەرەك بولدى. بۇگىندە قازاقستان دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە اياق باسقاندىقتان, مەملەكەتتىلىكتى ودان ءارى نىعايتىپ, دەموكراتيالاندىرۋ ءۇردىسىن دامىتىپ, بيلىك تارماقتارىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن كەڭەيتۋ ءارى جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ قاجەت, – دەدى ز.فەدوتوۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, كونستيتۋتسيالىق رەفورمالاردان كەيىن دە سىرتقى ساياسات, قورعانىس, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك سىندى ستراتەگييالىق ماڭىزعا يە ماسەلەلەر پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگىندە قالادى. پرەزيدەنت بيلىكتىڭ بارلىق تارماقتارىنىڭ ءوزارا كەلىسىممەن جۇمىس ىستەۋىن, سونىمەن قاتار, بيلىك ورگاندارىنىڭ حالىق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن بولادى.
پرەزيدەنتتىڭ مەملەكەتتىك بيلىك تارماقتارىن ءبولۋ ماسەلەسى بويىنشا جاريالاعان ۇندەۋى مەن كۇنى كەشە قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋى ءوزارا تىعىز بايلانىستى ءارى ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرادى. قولدانبالى زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى مارات جۇماعۇلوۆ وسىلاي دەدى.
– ءۇشىنشى جاڭعىرۋ كەزەڭىنە اياق باسقان ۋاقىتتا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ ارقىلى ونىڭ حالىقتىڭ قاجەتتىلىگىنە, سۇرانىسىنا مويىن بۇرۋىنا ىقپال جاسالۋى ءتيىس دەپ ويلايمىن. ۇكىمەت پەن ونىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارىنىڭ جۇمىسى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالۋى كەرەك, – دەدى م.جۇماعۇلوۆ.
ساياسي عىلىمدار دوكتورى, پروفەسسور تولەۋتاي سۇلەيمەنوۆ اتاپ وتكەندەي, كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەر نەگىزىندە 40-تان استام پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىكتىڭ پارلامەنت پەن ۇكىمەتكە بەرىلۋى دەموكراتيالىق قاعيدالاردىڭ جۇزەگە اسۋىنىڭ ءبىر كورىنىسى بولىپ تابىلادى. ياعني, پارلامەنت پەن ۇكىمەت قوعام ءومىرىندە ايتارلىقتاي بەلسەندى رولگە يە بولادى.
– پارلامەنت پەن ۇكىمەتتىڭ وكىلەتتىكتەرىنىڭ كەڭەيۋىن – حالىق بيلىگىنىڭ نىشانى دەپ قابىلداۋعا بولادى. ۋينستون چەرچيللدىڭ «دەموكراتيا – باسقارۋدىڭ ناشار فورماسى, بىراق ودان جاقسىسىن ءالى ەشكىم ويلاپ تاپقان جوق» دەگەن قاناتتى ءسوزى بار. بۇل دەموكراتيانى كەمسىتۋى ەمەس, كەرىسىنشە, ونىڭ ارتىقشىلىعىنا قاتىستى ايتقان ماداعى. ولاي بولسا, ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز دە الداعى ۋاقىتتا دەموكراتيالىق باسقارۋدىڭ ەلەمەنتتەرىن, فورماسىن بەلسەندى ءتۇردە قولدانىسقا ەنگىزەدى دەپ سەنەمىن, – دەدى ت.سۇلەيمەنوۆ.
ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»