2020 جىلعا دەيىنگى قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىندا مەملەكەت نورما شىعارماشىلىق ۇدەرىستى جاڭا ساپالى كەزەڭگە شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن شارالاردى قامتاماسىز ەتتى دەپ كورسەتىلگەن. بۇل دەڭگەي نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى ءازىرلەۋگە تاۋەلسىز ساراپشىلاردى, ۇكىمەتتىك ەمەس سەكتور وكىلدەرىن نەعۇرلىم كوپ تارتۋ, وسى سالاداعى وزىق ءبىلىمدى پايدالانا وتىرىپ, سالالىق عىلىمي ساراپتامالار مەن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساراپتامالاردى جۇرگىزۋ نەگىزىندە نورما شىعارماشىلىق ۇدەرىستەگى كاسىبيلىكتى ارتتىرۋعا بايلانىستى بولىپ وتىر. اتالعان باعىتتاردى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ءتيىستى قارجى جىلىنا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭدارمەن جىل سايىن زاڭ جوبالارىن ازىرلەۋگە جانە ولار بويىنشا عىلىمي ساراپتالار جۇرگىزۋگە قاراجات ءبولىنىپ كەلدى. سوڭعى ەكى جىلدا نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى ازىرلەۋ مەن ولارعا ساراپتاما جۇرگىزۋگە مەملەكەت 2,6 ملرد.-قا جۋىق تەڭگە ءبولدى.
2011 جىلدان باستاپ قارجىلاي قاراجات نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ جوبالارىنا جانە زاڭ جوبالارىنىڭ تۇجىرىمدامالارىنا عىلىمي ساراپتاما ءجۇرگىزۋگە عانا بولىنەتىن بولادى. بۇل ماقساتقا «2011-2013 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەت تۋرالى» زاڭمەن 5,5 ملرد. تەڭگە قاراستىرىلعان. سونداي-اق اعىمداعى جىلدان باستاپ بارلىق زاڭ جوبالارىنا عىلىمي ەكونوميكالىق ساراپتاما جۇرگىزۋگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قاراجات ءبولۋ كوزدەلەدى. بۇل قابىلداناتىن زاڭداردىڭ ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋگە مەملەكەتتىڭ قارجىلىق كومەكتى بارىنشا كورسەتىپ وتىرعانىن ايعاقتايدى. الايدا, مەملەكەتتىك شىعىستاردىڭ ۇلعايعانىنا قاراماستان, ءازىرلەنەتىن زاڭ جوبالارىنىڭ جانە ولار بويىنشا جاسالاتىن ساراپتامالاردىڭ ساپاسى جاقسارعان جوق. زاڭ جوبالارىندا پارلامەنت قابىرعاسىندا تۇزەتىلەتىن كەمشىلىكتەر جىل سايىن قايتالانادى, زاڭ جوبالارىنىڭ جارتىلاي, ال جەكەلەگەن جاعدايلاردا تولىق كولەمدە قايتا جاسالاتىن كەزدەرى از ەمەس. بۇل تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق, قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ پروفيلاكتيكاسى تۋرالى, قوعامنان ۋاقىتشا وقشاۋلاۋدى قامتاماسىز ەتەتىن مەكەمەلەردە ادامداردى ۇستاۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى جانە باسقا زاڭ جوبالارىندا (قازىر زاڭدار) ورىن الدى.
زاڭ جوبالارىن قاراۋ كەزىندە جەكەلەگەن جاعدايلاردا ولاردىڭ تۇجىرىمداماسىن وزگەرتۋ قاجەتتىگى تۋىندادى. اتاپ ايتقاندا, سوتقا دەيىنگى وڭايلاتىلعان ءىس جۇرگىزۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ جوباسىنىڭ (قازىر زاڭ) تۇجىرىمداماسى وزگەرتىلدى. تۇجىرىمدى قاتەلەرگە جول بەرىلۋىنە بايلانىستى اكىمشىلىك ءىس ءجۇرگىزۋ كودەكسىنىڭ جوباسىن ۇكىمەت قايتارىپ الدى. زاڭ جوبالارى بويىنشا جۇرگىزىلەتىن عىلىمي ساراپتامالاردىڭ ساپاسى كوبىنە بەلگىلەنگەن تالاپتارعا جاۋاپ بەرمەيدى. بۇل جوعارىدا كورسەتىلگەن زاڭ جوبالارىنا (قازىر زاڭدار), سونداي-اق جەر كودەكسىنە تولىقتىرۋلار, ورمان شارۋاشىلىعى, جانۋارلار دۇنيەسى جانە ايرىقشا قورعالاتىن اۋماقتار ماسەلەلەرى جونىندەگى جانە باسقا زاڭ جوبالارىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ جونىندەگى ساراپتامالىق قورىتىندىلارعا قاتىستى. ازىرلەۋشىلەردىڭ ساراپتامالىق قورىتىندىلاردا ايتىلعان ۇسىنىستاردى ەسكەرمەيتىن جاعدايلار كەزدەسەدى. سىرتقى بارلاۋ تۋرالى, مەملەكەتتىك ءمۇلىك تۋرالى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە بيزنەس پەن جەكە مەنشىكتى زاڭسىز تارتىپ الۋعا (رەيدەرلىككە) قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا, نورما شىعارماشىلىق قىزمەت بويىنشا جانە باسقا زاڭ جوبالارىنا (قازىر زاڭدار) قورىتىندىلار وسى جاعدايلارعا مىسال بولىپ تابىلادى.
وراسان زور بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ جىل سايىن بولىنەتىندىگىنە قاراماستان, زاڭنامالىق شەشىمدەردىڭ تۇراقسىز ءارى ناشار ازىرلەنەتىندىگىن ادىلەت مينيسترلىگى دە اتاپ كورسەتەدى. وسىعان بايلانىستى اتالعان مينيسترلىك قارجى مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ زاڭ جوبالارىن دايىنداۋ جانە ولارعا عىلىمي ساراپتاما جۇرگىزۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگاندارعا جىبەرىلەتىن قاراجاتتىڭ ءتيىمدى پايدالانىلۋىنا تالداۋ جاساۋدى جوسپارلاپ وتىر. نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى ازىرلەۋگە جانە ولارعا ساراپتاما جاساۋعا ارنالعان بيۋدجەتتىك قاراجاتتاردىڭ ءتيىمسىز پايدالانىلۋى تۋرالى ماسەلەنى پارلامەنت دەپۋتاتتارى دا بىرنەشە رەت كوتەردى. مۇنداي ماسەلەنىڭ قويىلۋىنا بەلگىلى ءبىر قۇقىق سالاسى ساراپشىلارى قۇزىرەتىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى, ساراپتاما قورىتىندىسىنىڭ بەلگىلەنگەن تالاپتارعا سايكەس كەلمەۋى, ساراپتاما جۇرگىزۋدەگى قازىرگى تەتىكتىڭ جەتىلمەگەندىگى جانە كوپتەگەن باسقا دا جايتتەر سەبەپ بولدى. نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى ءازىرلەۋ جانە ولارعا ساراپتاما جاساۋ مەملەكەتتىڭ نورما شىعارماشىلىق قىزمەتىنىڭ ماڭىزدى قۇرامى بولىپ تابىلاتىنىن جانە وسى ماسەلەگە ءپرينتسيپتى تۇردە قاراۋدى قاجەت ەتەتىنىن اتاپ ءوتۋىمىز قاجەت. ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى جانە ولاردىڭ عىلىمي ساراپتاماسىن دايىنداۋعا ءبولىنگەن قاراجاتتى ءتيىمدى پايدالانۋى ماسەلەسى مۇقيات قاراۋدى قاجەت ەتەدى دەپ ويلايمىن, ويتكەنى, اتالعان ماقساتتارعا مەملەكەت ەداۋىر قارجىلاي قاراجات ءبولىپ وتىر.
باياندالعاندى ەسكەرە جانە بيۋدجەت كودەكسىنىڭ 141-بابىنىڭ 2) تارماقشاسىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتى باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ تارتىبىمەن ۋاكىلەتتى ورگاندارعا سوڭعى ءۇش جىلدا نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى دايىنداۋعا جانە ولاردىڭ عىلىمي ساراپتاماسىن جۇرگىزۋگە بولىنگەن قاراجاتتى پايدالانۋدىڭ تيىمدىلىگىن تەكسەرۋى قاجەت دەپ ەسەپتەيمىن.
بەرىك يماشەۆ, سەناتتىڭ زاڭناما جانە قۇقىقتىق ماسەلەلەر كوميتەتىنىڭ توراعاسى.