الماتى قالالىق سوتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ (بجزق) باسشىسى «بۋزگۋل اۋرۋم» وبليگاتسيالارىن ساتىپ الۋ ارەكەتى بويىنشا ەكى ايعا قاماۋعا الىندى دەگەن اقپارات تاراتتى.
ۇلتتىق بانكتەگىلەر بۇل ءىس-ارەكەت سالىمشىلاردىڭ ەمەس, قوردىڭ جەكە اكتيۆتەرى ەسەبىنەن جۇرگىزىلدى دەپ وتىر. ياعني, ولاردىڭ ءسوز ساپتاۋلارىنا قاراعاندا, الاڭداۋعا نەگىز جوق سياقتى.
بجزق مەملەكەتتىك قۇرىلىم بولىپ تابىلادى. ول كوميسسيالىق سىياقىنى تەك قانا سالىمشىلاردىڭ ەسەبىنەن تاۋىپ وتىر. ونىڭ بارلىق شارۋاشىلىق قىزمەتى حالىقتىڭ ەڭبەكپەن تاپقان قارجىسى ەسەبىنەن ىسكە اسىرىلادى. سول سەبەپتەن قوردىڭ قىزمەتى, سونىڭ ءىشىندە جەكە اكتيۆتەردى باسقارۋ تولىعىمەن قوعام الدىندا ەسەپتى بولۋى ءتيىس.
سونىمەن قاتار, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ تۋرالى» زاڭدا بجزق-نىڭ جەكە قورىن قالىپتاستىرۋ جانە قولدانۋ ءتارتىبى رەتتەلمەگەن. مالىمەت بويىنشا 2016 جىلدىڭ 11 ايىندا قوردىڭ جالپى كوميسسيالىق سىياقىسى 55 ميلليارد 651 ميلليون تەڭگەنى قۇراعان. مۇنداي قوماقتى سوما قوعامدىق باقىلاۋدان شىقپاۋى ءتيىس دەپ سانايمىز.
ۇلتتىق بانك باسقارماسىنىڭ 2015 جىلدىڭ 20 قازانىنداعى №189 قاۋلىسىنا سايكەس, 2016 جىلعى بجزق-نىڭ كوميسسيالىق سىياقىسى ينۆەستيتسيالىق تابىستىڭ جالپى سوماسىنان 5,25% كولەمىندە بەلگىلەنگەن. وسىلايشا ول 28 ميلليارد 350 ميلليون تەڭگەنى قۇراۋى كەرەك بولاتىن. الايدا, بجزق-نىڭ ينۆەستيتسيالىق تابىستان سىياقىسى 41 ميلليارد 28 ميلليون تەڭگە دەپ بەلگىلەنگەن, ياعني ينۆەستيتسيالىق تابىستىڭ – 7,6 پايىزى.
بۇعان قوسا, قور زەينەتاقى اكتيۆتەرىنەن ايىنا 0,025% كولەمىندە سىياقى الىپ وتىرادى, ول وتكەن جىلدىڭ 11 ايىندا 14 ميلليارد 622 ميلليون تەڭگەنى قۇرادى. اكتيۆتەردى باسقارعانى ءۇشىن كوميسسيا الاتىن قورعا بۇل سىياقى نە ءۇشىن ەسەپتەپ جازىلادى؟
بجزق-نىڭ ينۆەستيتسيالىق دەكلاراتسياسى بەكىتىلگەن. ول نىسانداندىرىلعان قۇجات بولىپ تابىلادى.
سونىمەن قاتار, زەينەتاقى قارجىسى قانداي ماقساتتا ەكونوميكانىڭ قاي سەكتورىنا جۇمسالاتىنى, اكتيۆتەردىڭ قۇرىلىمى قالاي بولاتىنى ايقىندالعان ينۆەستيتسيالىق ستراتەگيا جاريالانباعان.
قازىرگى تاڭدا بجزق ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى ينۆەستور بولىپ وتىر. الايدا, ونىڭ وتاندىق ەكونوميكاداعى ءرولى ءمۇلدەم ايقىندالماعان. وسىنىڭ سالدارىنان اكتيۆتەردى ينۆەستيتسيالاۋ بويىنشا جۇيەسىز شەشىمدەر قابىلدانىپ جاتىر. ءبىز كورىپ وتىرعانداي, ولار مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ, مەملەكەتتىك سىڭايداعى سەكتوردىڭ جانە «بۋزگۋل اۋرۋم» جشس, جەكە كومپانيالاردىڭ جىرتىقتارىن جاماۋعا قولدانىلادى ەكەن.
بىرىنشىدەن, بارلىق حالىق بىردەي جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىمەن قامتىلماعان. بجزق مالىمەتى بويىنشا, وتكەن جىلعى 1 جەلتوقساندا جەكە سالىم بويىنشا سالىمشىلاردىڭ سانى 9 ميلليون 626 مىڭ ادامدى قۇراعان. ال ەلىمىزدە جۇمىسپەن قامتىلعانداردىڭ سانى 8 ميلليون 484 مىڭ ادامدى قۇرايدى, ال جالپى ەكونوميكالىق بەلسەندى حالىق – 8 ميلليون 932 مىڭ ادام. شوتتاردىڭ سانى ازاماتتاردىڭ جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىنە قاتىسۋىنىڭ شىنايى كورسەتكىشكە ساي ەمەستىگىن اڭعارتىپ وتىر.
ەكىنشىدەن, جۇيەگە قاتىسۋشى ازاماتتاردىڭ جيناقتالعان سوماسى زەينەتاقى جاسىنا شىققاندا قالىپتى ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتە المايدى. 2016 جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىندا مىندەتتى سالىمدار بويىنشا جيناقتالعان سوما 6 تريلليون 536 ميلليارد تەڭگەنى قۇراعان. بۇل دەگەنىمىز, ءبىر شوت بويىنشا ورتاشا ەسەپ – 680 مىڭ تەڭگە. حالىقتىڭ شىنايى تابىستارىنىڭ تومەندەۋى سالدارىنان كوپ ادام ءۇشىن ءتيىستى سومانى جيناقتاۋ مۇمكىن بولماي وتىر.
جۇمىس بەرۋشىلەردەن ءمىندەتتى زەينەتاقى سالىمدارىن ەنگىزۋ قارجى تاپشىلىعىنىڭ ورنىن جارتىلاي عانا تولتىرادى, بىراق ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشپەيدى, ونىڭ سەبەبى – جۇمىسپەن قامتىلعان حالىقتىڭ تومەن تابىسى. سوندىقتان بجزق-نىڭ جەكە اكتيۆتەردى باسقارۋ قىزمەتىن زاڭدىق تۇرعىدان رەتتەۋ قاجەت. بۇل جەكە «بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى تۋرالى» زاڭ شەڭبەرىندە ىسكە اسۋى مۇمكىن. بۇل زاڭدا سالىمشىلاردىڭ ۇجىمدىق ءمۇددەلەرىن قورعايتىن ورگان قۇرۋ دا قاراستىرىلۋى قاجەت. ەكىنشىدەن, ۇلتتىق بانك قانا ەمەس, باسقارما دەڭگەيىندە دە بجزق ينۆەستيتسيالىق ستراتەگياسىن قۇراستىرۋدى ەسكەرۋ كەرەك. وندا وتاندىق ەكونوميكانىڭ دامۋ مىندەتتەرى قامتىلۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار, سالىمشىلارعا ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك باسشىلىعى تاراپىنان ۇسىنىلۋى ءتيىس مىناداي اقپاراتتاردى ءبىلۋ دە اسا ماڭىزدى: 2016 جىلعى ينۆەستيتسيالىق تابىس بويىنشا بجزق كوميسسيالىق سىياقىسى قانداي مولشەردە جانە قانداي كولەمدە ەسەپتەلدى؟ قازاقستان ازاماتتارىنىڭ قانشاسى جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ شىنايى قاتىسۋشىسى بولىپ تابىلمايدى نەمەسە شوتتارى بار, بىراق وعان تۇراقتى سالىم جاسامايدى؟ بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن قانداي شارالار قولدانىلادى؟
سونىمەن قاتار, مىنا سۇراقتاردىڭ دا سالىمشىلاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزاتىنى كۇمانسىز: ءبىرىنشى – ازاماتتاردى زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قاجەتتى زەينەتاقى جيناقتارى مەن قاراجاتتارىنىڭ ارا قاتىناسى قانداي; ەكىنشى – بولجام بويىنشا جاپپاي زەينەتاقى سالىمدارىن تولەۋ الدىندا بجزق-نىڭ قارجى تاپشىلىعى قانداي.
ايقىن قوڭىروۆ,
ءماجىلىس دەپۋتاتى