وتكەن جازدا تاتار ەلىنە جول ءتۇستى. تۇركى ەلدەرىنە ورتاق «ناۋرىز» فەستيۆال-فورۋمى ءوتىپ جاتقان. جەر-جاھاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن قاتىسۋشىلاردى ۇيىمداستىرۋشىلار شاعىن توپتارعا ءبولىپ تاستادى. ءبىزدىڭ توپقا تۇسكەن ارىپتەستەردىڭ ىشىندە ۋفا قالاسىنان كەلگەن ونەرتانۋشى باشقۇرت قىز بولدى. تانىسا, بىلىسە كەلە, مەنىڭ قازاقستاننان ەكەنىمدى بىلگەندەگى, ونىڭ ەڭ ءبىرىنشى سۇراعانى: – ءسىزدەردە مىقتى تەاتر سىنشىسى بار ەدى. قايبىر جىلى «تۇعانلىق» فەستيۆالىنە ساراپشى بولىپ كەلدى. ءالى ەسىمدە, ۆوكزالدان ءوزىم كۇتىپ العانمىن. ول كىسى سويلەگەندە, تۇتاس زال تىنا قالاتىن. سپەكتاكلگە جاساعان ساراپتاماسىن تىڭداپ, بارلىعىمىز باس ءيىپ تارقاسىپ ەدىك سوندا. داۋسى كەرەمەت ەدى. ءاندى دە عاجاپ ورىندايتىن. ادەمى ازىلدەرى دە ويدان كەتەر ەمەس...
باشقۇرت قىزدىڭ سۋرتتەۋىنەن ءبىردەن تانىدىم: – اشىربەك سىعايدى ايتاسىز عوي. ءبىزدىڭ ۇستازىمىز ەدى... ول كىسىنىڭ باقيلىق بولعانىنا ەكى جىلعا جۋىقتادى...
عالىم قۇربىم ءۇنسىز قالدى. بىراق, ىشىندەگى الاي-دۇلەي سەزىمىن جانارىنان تامباي قالعان ءبىر تامشى مونشاق ايتىپ تۇر. سىنشىمەن جالعىز-اق مارتە ءجۇزدەسىپ, از عانا ۋاقىت ىشىندە ءبىلىمى مەن بىلىگىنە باس ءيىپ ۇلگەرگەن جاس عالىمنىڭ بار اداممەن تەڭ دارەجەدە ءتىل تابىسىپ, ءازىل جاراستىرار سونداي جاقسى كىسىنى «ءولدى» دەگەن جالعىز اۋىز سوزگە قيا الماعانىن جاسقا تولى جانارى جايىپ ساپ تۇرعانداي. باعاناعى جايدارى باستالعان اڭگىمەمىزدى بىرەر ساتكە كوڭىلسىزدىك باستى. ارقايسىمىز ءوز ويىمىزدا جاتتالعان جارقىن بەينەنى كوز الدىمىزدان وتكىزىپ ۇلگەردىك. تاعى دا ۇنسىزدىك...
باشقۇرت قىز جالقى ءسات كەزدەسىپ, وسىلاي بوساپ تۇر. ال جانىنا جاقىن ءجۇرىپ, رۋحاني جىلۋىن سەزىنگەن, اۋديتوريادا وتىرىپ, تاعىلىمعا تولى ءدارىسىن تىڭداعان بىزدەر ءۇشىن بۇل جوعالتۋدىڭ ورنى ەشقاشان تولمايتىنداي...
ءبىز ءسىزدى ىزدەپ ءجۇرمىز... ءار ىزدەگەن سايىن, تەاترعا اسىعامىز. ادەتتەگىشە, پرەمەرا كۇنى زالدىڭ العاشقى قاتارىنداعى مەنشىكتى ورنىڭىزدان ءسىزدى كەزدەستىرىپ قالامىز با دەگەن الدامشى ءۇمىتتىڭ تاعى دا الدارىن بىلسەك تە, بەرىلگىمىز كەلمەيدى.
ءسىزدى ساعىنعاندا, جۇرەگىڭىزدىڭ بار ماحابباتىن توگىپ جازعان كىتاپتارىڭىزدى پاراقتايمىز. سەبەبى, مارجانداي ءتىزىلگەن ماعىنالى جازۋدىڭ استىنان ءسىزدىڭ دەم سەزىلەتىندەي, ءار ءسويلەمنەن ءسىزدىڭ داۋىس قۇلاققا شالىنارداي كىتاپ سورەلەرىن جاعالاپ, ءسىزدىڭ ءاردايىم ورتامىزدا ەكەندىگىڭىزگە ءوزىمىزدى ءوزىمىز سەندىرگىمىز كەلەدى.
ءار تەاتر فەستيۆالى سايىن ءسىزدىڭ مۇباراك بەينەڭىزدى كورىپ قالارمىز دەگەن ءازيز ۇمىتپەن ونەرگە ساراپشى قازىلار وتىراتىن مارتەبەلى ورىنعا قايتا-قايتا جالتاقتايمىز. بىراق, ول جەردە دە ءسىز جوقسىز...
مىنە, وسىلاي ءوزىڭىزدى ىزدەپ ءجۇرىپ, وتكەن كۇندەر ونەگەسىن وي ەلەگىنەن وتكىزە وتىرىپ, ەڭبەكتەرىڭىزگە جاڭاشا كوز تىگە كەلىپ, تەاترتانۋ سالاسىنداعى ءاشىربەك سىعاي سۇرلەۋىن ءوز تالعام-تانىمىمىزدىڭ ءتوڭىرەگىندە تومەندەگىشە تارقاتىپ كورۋگە تىرىستىق.
تەاترتانۋداعى اشىربەك سىعايدىڭ جاساعان ەڭ ءبىرىنشى توڭكەرىسى – تەوريا مەن ءتاجىريبەنى تەپە-تەڭ ۇستاۋى. قايراتكەر تۇلعانىڭ ءسوزىنىڭ سالماق الىپ, ۇنەمى قولداۋ تاۋىپ جاتاتىندىعىنىڭ اۋەلگى سىرى وسى تەاترمەن بىتە قايناسا تىرلىك كەشكەندىگى. ول كىسى ەشقاشان اۋديتوريادان پىكىر جولداعان ەمەس. ءار تەاتردىڭ تۇرمىسىن كوزبەن كورىپ, تىنىسىن ءجۇرەكپەن سەزىپ بارىپ, ءتۇيىن تۇيەتىن. استانا مەن الماتىنى ايتپاعاندا, وبلىستىڭ كەز كەلگەن تەاترىنىڭ جاعدايىن, اكتەرلىك مۇمكىندىگىن جىلىكتەپ شاعىپ بەرەتىن. ويىن كەڭ اۋقىمدا قورىتىپ, پىكىرىن باتىل جەتكىزەتىن. تەك رەسپۋبليكالىق قانا ەمەس, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى فەستيۆالدەرگە دە ۇزدىكسىز قاتىسىپ, ۇنەمى وقيعانىڭ ورتاسىندا جۇرەتىن. «ونداعى ماقساتىم – قازاقتا دا الەممەن يىق تىرەستىرە الاتىن تەاتر بار ەكەندىگىن تانىتۋ. «مەن دە بارمىن» دەپ, العا ۇمتىلماساڭ, ءوزىڭ دە, ونەرىڭ دە جۇتىلىپ كەتەدى. ماعان ونەرىمىزدىڭ ومىرشەڭدىگى كەرەك», دەيتىن ۇستازدىڭ ءوزى بۇل تۋراسىندا. ءيا, سىنشىنىڭ ءار ارەكەتى ۇلتتىق ونەردىڭ وركەندەۋىنە دەگەن ۇلى مۇراتپەن استاسىپ جاتاتىن ۇنەمى.
بۇل كىسىنىڭ ءار ساباعى, ءار ءدارىسى ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن. ارنايى جۇيە, تارتىپكە دە باعىنىڭقىرامايدى. كەيبىر عالىمدار سەكىلدى, ءتىلىن تىم عىلىميلاندىرىپ, كىتاپتا جازىلعان دەرەكتى سول قالپىندا بايانداۋ دا بۇل كىسىنىڭ تابيعاتىنا جات. بولمىسى شىنايى بولاتىن. ءدارىس وقۋىنداعى ءبىر ەرەكشەلىك – قاعازعا الدىن الا جازىپ كەلگەن جازباسىن ەجىكتەپ وتىرمايدى, اۋديتورياعا كىرگەننەن, لەكتسياسىن باستاعاننان تەاتر تۋرالى تولعامدارى توگىلىپ كەتە بەرەدى. ءار ءدارىسى – ءبىر الەم. ءبىر قولدانعان تەڭەۋىنىڭ ورنىن كەلەسى سويلەمىندە قايتالاۋ ءسوز ەمەس, جاڭا سينونيم ساندەيدى. كەيدە بۇرىن ەستىپ كورمەگەن قازاقتىڭ بايىرعى, ۇمىتىلىپ بارا جاتقان سوزدەرىن ۇستاز اۋزىنان ەستىپ تاڭىرقاپ جاتاتىنىمىز جانە راس-تى. ەگەر ءار سوزىنە ۇلكەن مۇقيات زەر سالار بولساڭىز, ونىڭ ءتىپتى دە اسىرەلەۋ, قىزىل سوزگە سالىنىپ قىزىنۋ ەمەس, سۋرەتكەر سىنشىنىڭ لۇپىلدەپ سوققان جۇرەگى ەكەنىن بىردەن سەزەر ەدىڭىز. ۇستازدىڭ پەداگوگيكاعا اكەلگەن ەكىنشى توڭكەرىسى وسى – عىلىمداعى قاساڭدىقتى جويىپ, كەرىسىنشە, تەاتر ءتىلىنە قازاقى قۇنار ءدانىن سەپكەندىگى.
ءۇشىنشى توڭكەرىس, ارينە, ءتىكەلەي جازۋعا قاتىستى. «عىلىم – تەك عىلىمعا قىزمەت ەتۋ كەرەك» دەگەن ءبىزدەگى قاساڭ قاعيدانى بۇزىپ ءوتىپ, ونەردى تۇتاس ۇلتقا قىزمەت ەتكىزە العاندىعىندا. ول كىسى تەك ماماندىقتىڭ اينالاسىنداعى ادامدار عانا تۇسىنەتىن ەڭبەك ەمەس, جالپى حالىق وقيتىن, كوپشىلىككە تۇسىنىكتى جانە فورمالىق تۇرعىدان وقۋعا قىزىقتى تىڭ پىشىمدەر تاۋىپ, پىكىرىن ۇنەمى كوركەمدىك تالعام مەن ادەبي ەستەتيكا تۇرعىسىنان جەتكىزۋگە ۇمتىلدى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىمەن قويان-قولتىق قارىم-قاتىناس ورناتىپ, زەرتتەۋ ەڭبەكتەرىن ءاردايىم گازەت-جۋرنال, راديو مەن تەلەديدار ارقىلى كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىپ تۇردى. سوندىقتان دا اشىربەك سىعاي ەسىمى تەك تەاترتانۋ ەمەس, جالپىحالىقتىق سيپاتقا يە بولىپ, ۇلتتىق دەڭگەيدەگى ۇعىم قالىپتاستىردى. وسى كۇنگە دەيىن تەاتر ماماندارى دا, حالىق تا, ونەر دەسە – اشىربەك سىعايدى ءىزدەپ كەلدى. ول ءالى دە سولاي! تەك ءبۇگىندە ول ىزدەۋدىڭ ورنىن ۇلى ساعىنىش الماستىردى...
اشىربەك سىعايدىڭ ءتورتىنشى توڭكەرىسى – الاش جولىن ۇستانعاندىعى. ۇلى ماعجان باباسىنىڭ اماناتىنا ادال بولىپ, جاستاردى قولداپ, جاناشىر بولىپ, ۇنەمى جاستارعا سەندى. كوزىڭنەن جىلت ەتكەن جارىق كورسە, ونى جالىنعا اينالدىرۋعا بارىن سالىپ قىزمەت ەتتى. ۇنەمى ءبىلمەگەنىڭدى ۇيرەتىپ, بىلگەنىڭدى دامىتىپ وتىراتىن. سوندىقتان دا, تەاتردىڭ اينالاسىنداعى شەشىمى تابىلماس تۇيتكىلدى ءماسەلەلەردە ۇنەمى اشىربەك اعامىز ءجاردەمگە كەلەتىن.
قايراتكەر تۇلعا اسا ءمارتەبەلى ونەردىڭ شىن مانىندەگى جوقتاۋشىسى, جاناشىرى بولا ءبىلدى. ءبىر ءوزى ءبىر ءداۋىردىڭ ساحناسىن تاربيەلەدى. كوزدەن كەتكەن قايراتكەرلەردىڭ ەسىمىنىڭ ۇمىتىلماۋى, كوزى ءتىرىلەردىڭ دەر شاعىندا لايىقتى باعالانۋى ءۇشىن ۇلكەن جۇرەكپەن تەر توگىپ, ءولشەۋسىز ەڭبەك ەتتى. ەگەر ونەر زەرتتەۋشىسىنىڭ قالام قارىمىن مۇقيات زەردەلەر بولساڭىز, قازاق تەاترىنىڭ, ەل ونەرىنىڭ التىن دىڭگەكتەرى, مايتالمان ساڭلاقتارىنىڭ بەكزات بەينەسى سالتاناتتى ساپ تۇزەپ كوز الدىڭىزدا ەلەس بەرەدى. ساناعا ساعىنىش ۇيالاتقان اياۋلى وبرازدار اينالىپ كەلىپ, جان دۇنيەڭىزدى الەمتاپىرىق كۇيگە بولەيدى. ساحنا مەن شىمىلدىقتىڭ ارعى بەتىندەگى ءومىر وتكەلدەرىنەن سىر شەرتەدى. شەجىرە تۇزەدى. قاسيەتتى قازاق تەاترىنىڭ كەشەگىسى مەن بۇگىنى, بيىگى مەن الاساسى تالعام تارازىسىنا تارتىلىپ, بايىپپەن ءتىل قاتادى. بۇل – ۇلتىن سۇيگەن ۇلى ءجۇرەك قانا سەزىنىپ, ۇلتىنا شىن بەرىلگەن جاننىڭ عانا قاجىر-قايراتى تويتارا الاتىن ونەگە-پاراسات ەكەندىگى اقيقات.
P.S: ...تەاتردا, ادەتتەگىشە, كابينەتتە وتىرعام, ەسىكتەن رەجيسسەر كىرىپ كەلدى دە, سالعان بەتتەن: «رەۆيزوردى» قازاق تىلىنە اۋەزوۆتەن وزگە كىم اۋداردى؟ سول نۇسقاسىن تاۋىپ بەرشى» دەپ بىردەن تاپسىرماسىن دا جۇكتەپ ۇلگەردى. «مەن بىلەتىن قازاقشا «رەۆيزور» م.اۋەزوۆتىڭ اۋدارماسىندا عانا ەكەن» دەپ توتەدەن تۇسكەن تاپسىرماعا ءاۋ باستا توسىرقاپ قالعان مەن, مۇرىن استىنان مىڭگىرلەي ءتىل قاتتىم.
ىلە تەلەفونىمدى قولعا الىپ: 777-230-15-06 ءنومىرىن اۆتوماتتى تۇردە ۇيرەنگەن داعدىم بويىنشا تەرە جونەلىپپىن. ونداعى ويىم – «رەۆيزوردىڭ» انىق-قانىعىن ءبىلۋ. بۇل – مەنىڭ قاشانعى داعدىم ەدى. تەاترعا قاتىستى ءوزىم تۇسىنبەيتىن تۇيتكىلدى ماسەلەلەر مەن ءبىلىمىم جەتپەي جاتقان ب ۇلىڭعىرلاۋ تۇستاردا ساۋساقتارىم وسى ءنومىردى تەرۋگە اسىعاتىن. جانە ساۋالىم جاۋاپسىز قالماي, قانداي سۇراق بولسا دا تۇتقانىڭ ار جاعىنان مىندەتتى تۇردە تۇشىمدى جاۋاپ الىناتىن, بولماسا دەرەككوزىن قايدان الۋ قاجەتتىگى جونىنەن تولىققاندى, جان-جاقتى ماعلۇمات بەرىلەتىن. بۇگىن دە سول داعدىمنان جازباي, بىردەن تەلەفونىما جۇگىرىپپىن. الدەن ۋاقىتتا ساناما «اشەكەڭ قازىر ارامىزدا جوق» دەگەن سۋىق وي سۋماڭ ەتە قالىپ, ونە بويىمدى قاڭتاردىڭ ىزعارى قارىپ ءوتتى. ءبىز ءسىزدى ىزدەپ ءجۇرمىز...
نازەركە جۇماباي,
ونەرتانۋ عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى
استانا