2010 جىلعى 26 قازان, استانا قالاسى
مەملەكەتتىك, تىركەلەتىن تانىلىم بەلگىلەرى مەن قوسىمشا بەلگىلەردى ازاماتتىق جانە ەكسپەريمەنتتىك اۋە كەمەلەرىنە سالۋ ەرەجەسىن بەكىتۋ تۋرالى
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋە كەڭىستىگىن پايدالانۋ جانە اۆياتسيا قىزمەتى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2010 جىلعى 15 شىلدەدەگى زاڭىنىڭ 49-بابىنىڭ 3-تارماعىنا سايكەس بۇيىرامىن:
1. قوسا بەرىلىپ وتىرعان مەملەكەتتىك, تىركەلەتىن تانىلىم بەلگىلەرى مەن قوسىمشا بەلگىلەردى ازاماتتىق جانە ەكسپەريمەنتتىك اۋە كەمەلەرىنە سالۋ ەرەجەسى بەكىتىلسىن.
2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا مينيسترلىگىنىڭ ازاماتتىق اۆياتسيا كوميتەتى (ر.ءو.ءاديمولدا) زاڭنامادا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن وسى بۇيرىقتى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت مينيسترلىگىنە مەملەكەتتىك تىركەۋ ءۇشىن ۇسىنۋدى قامتاماسىز ەتسىن.
3. وسى بۇيرىقتىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا ۆيتسە-ءمينيسترى ە.س.دۇيسەنباەۆقا جۇكتەلسىن.
4. وسى بۇيرىق العاش رەسمي جاريالانعان كۇنىنەن باستاپ ون كۇنتىزبەلىك كۇن وتكەن سوڭ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى.
ءمينيستردىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ا.بەكتۇروۆ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشىسىنىڭ 2010 جىلعى 26 قازانداعى № 477 بۇيرىعىمەن بەكىتىلدى
ازاماتتىق جانە ەكسپەريمەنتالدى اۋە كەمەلەرىنە مەملەكەتتىك, تىركەۋ تانۋلىق جانە قوسىمشا بەلگىلەر ەنگىزۋ ەرەجەسى
1 - تاراۋ. جالپى ەرەجەلەر
1. وسى ازاماتتىق جانە ەكسپەريمەنتالدى اۋە كەمەلەرىنە مەملەكەتتىك, تىركەۋ تانۋلىق جانە قوسىمشا بەلگىلەر ەنگىزۋ ەرەجەسى (بۇدان ءارى – ەرەجە) «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋە كەڭىستىگىن پايدالانۋ جانە اۆياتسيا قىزمەتى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى 2010 جىلعى 15 شىلدەدەگى زاڭىنىڭ 49-بابىنىڭ 3-تارماعىنا جانە «اۋە كەمەلەرىنىڭ ۇلتتىق جانە تىركەۋ بەلگىلەرى» حالىقارالىق ازاماتتىق اۆياتسيا تۋرالى كونۆەنتسياعا 7 قوسىمشانىڭ تالاپتارىنا سايكەس ءازىرلەندى (چيكاگو, 1944 جىل).
2. ەرەجە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىق جانە ەكسپەريمەنتالدىق اۋە كەمەلەرىنە مەملەكەتتىك, تىركەۋ, تىركەۋ تانۋلىق جانە قوسىمشا بەلگىلەر ەنگىزۋ ءتارتىبىن بەلگىلەيدى.
ەرەجە مەتەرولوگيالىق ماقساتتا پايدالانىلاتىن زوند-شارلارعا, ۇشقىشسىز باسقارىلمايتىن اەروستاتتارعا, سونداي-اق اسا جەڭىل اۆياتسيا اپپاراتتارىنا (دەلتوپلان, پاراپلان, موتوپاراپلان جانە موتورسىز پلانەرلەر) قولدانىلمايدى.
3. وسى ەرەجەدە مىناداي ۇعىمدار پايدالانىلادى:
1) قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتىق اۋە كەمەلەرىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىزىلىسى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋە كەمەلەرىنە, وعان قۇقىقتارعا جانە ونىمەن جاسالىناتىن مامىلەلەرگە مەملەكەتتىك تىركەۋ جاسالىناتىن قۇجاتى;
2) اسا جەڭىل ۇشۋ اپپاراتتارى – ەڭ جوعارى ۇشۋ ماسساسى 750 كگ دەيىن قوسا العاندا موتورلى جانە موتورسىز ۇشۋ اپپاراتتارى;
3) پايدالانۋشى – ازاماتتىق اۋە كەمەلەرiن پايدالانۋمەن اينالىساتىن نەمەسە وسى سالادا ءوزiنiڭ قىزمەتiن ۇسىناتىن جەكە نەمەسە زاڭدى تۇلعا.
4. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتىق اۋە كەمەلەرى مەملەكەتتىك تىزىلىمىنە ەنگىزىلگەن ۇشۋعا جىبەرىلگەن ازاماتتىق اۋە كەمەسىنە ازاماتتىق اۆياتسيا سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگان بەرگەن وسى ەرەجەنىڭ تالاپتارىنا سايكەس مەملەكەتتىك جانە تىركەۋ تانۋ بەلگىسى سالعاننان كەيىن ۇشادى.
بۇل ۇشۋ سىناق, تاجىريبە-كونسترۋكتورلىق ءجانە عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە ارنالعان ەكسپەريمەنتالدى اۋە كەمەلەرىنە تارامايدى.
5. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىق اۋە كەمەلەرىنىڭ مەملەكەتتىك تىزىلىمىندە تىركەلگەن بارلىق اۋە كەمەلەرىنە مىنا:
1) تانۋ بەلگىلەرى ەنگىزىلەدى:
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى مەملەكەتتىك تانۋ بەلگى ازاماتتىق اۆياتسيانىڭ حالىقارالىق ۇيىمى (يكاو) بەرگەن UP – لاتىن ءالفاۆيتىنىڭ ەكى باس ءارىپى تۇرىندەگى بەلگىسى;
ويۋ-ورنەك جانە قوسىمشا بەلگىلەرى جوق لاتىن ءالفاۆيتىنىڭ باس ارىپتەرى قيسىنىنان جانە اراب تسيفرىنان تۇراتىن اۋە كەمەسىنىڭ تىركەۋ تانۋ بەلگىسى;
2) قوسىمشا بەلگىلەرى.
ءبىر مەزگىلدە باسقا ەلدەردىڭ مەملەكەتتىك بەلگىسىن ەنگىزۋگە بولمايدى.
6. اۋە كەمەلەر پايدالانۋشىمەن (اۆياكومپانيالارمەن) بەكىتىلگەن بوياۋ ۇلگىسىمەن تەكست سيپاتتاماعا سايكەس بويانادى.
2 - تاراۋ. اۋە كەمەلەرىنە مەملەكەتتىك جانە تىركەۋ تانۋ بەلگىلەرىن ەنگىزۋ ءتارتىبى
7. اۋە كەمەسىنىڭ فيۋزەلياجى مەن قاناتىنا ەنگىزىلەتىن مەملەكەتتىك جانە تىركەۋ تانۋ بەلگىلەرى.
8. اۋە كەمەسىنىڭ فيۋزەلياجدا بەلگىلەر فيۋزەلياجدىڭ (نەمەسە ۇقساس كونسترۋكتسياسى) ءاربىر بۇيىرلەرىنە قاناتتاردىڭ اراسىنا جانە ارتتاعى قاناتتانۋىنىڭ بەتىنە ەنگىزىلەدى.
ارىپتەر مەن بەلگىلەر فيۋزەلياجدىڭ قۇرىلىس كولدەنەڭىمەن ءبىر باعىتتا قاراستىرىلۋى ءتيىس ءجانە كولدەنەڭگە قاتاڭ تىك سىزىق ەنگىزىلۋى ءتيىس.
ءبىر بەلگىنىڭ سيمۆولدارى كەمىندە 300 مم ءجانە 1000 مم اسپايتىن بىردەي بيىكتىكتە بولۋى ءتيىس.
فيۋزەلياجعا ەنگىزىلگەن بەلگىنىڭ سيمۆولىنىڭ بيىكتىگى بوس ورىننىڭ بولۋىنا بايلانىستى بارىنشا بەلگىنىڭ مۇمكىن بولاتىن ۇزىندىعى بويىنشا بەلگىلەنەدى.
فيۋزەلياجدىڭ (نەمەسە ۇقساس كونسترۋكتسياسى) قاناتتارىنىڭ اراسىنا جانە ارتتاعى قاناتتانۋىنىڭ بەتىنە بەلگى ەنگىزۋ ارتتاعى قاناتتانۋىنىڭ تىك جوعارى جارتىسىنا اۋە كەمەسىنىڭ قۇرىلىس كولدەنەڭىنە پارالەل ءبىر جولمەن ەنگىزىلەدى, ال كوپ كيلى بار اۋە كەمەلەرىنە – شەتكى كيلىنىڭ سىرتقى بەتىنە ەنگىزىلەدى.
9. اۋە كەمەسىنىڭ قاناتىندا قانات كونسترۋكتسياسىنىڭ تومەنگى بەتىنە ءبىر جەرگە ورناتۋ. ولار قانات كونسترۋكتسياسىنىڭ تومەنگى بەتىنىڭ سول جاق جارتىسىنا ەگەر ولار بارلىق بەتىن باسىپ جاتپاسا ورنالاستىرىلادى.
بەلگىلەر قاناتى جيەكتەرىنىڭ الدىڭعى جانە ارتقى بىردەي قاشىقتىقتا ورنالاستىرىلادى. ءارىپتەر مەن تسيفرلاردىڭ بيىكتىگى قاناتتىڭ الدىڭعى جيەگىنە باعىتتالۋى جانە كەمىندە 500 مم جانە 1500 مم-دەن اسپايتىن بيىكتىگى بولۋى ءتيىس.
10. اۋە كەمەسى كونسترۋكتسياسىنىڭ كولەمى ايىراتىن بەلگىلەردىڭ قاجەتتى كولەمىن قوندىرۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى, ۇسىنىلعان پروپورتسيالاردى ساقتاي وتىرىپ, ەڭ جوعارى كولەمگە دەيىن كىشىرەيتۋگە رۇقسات ەتىلەدى.
11. مەملەكەتتىك جانە تىركەۋ تانۋ بەلگىلەرى اشىق فوندا كۇڭگىرت تۇسپەن, كۇڭگىرت فوندا اشىق تۇسپەن ورىندالادى. بارلىق سيمۆولدار اتموسفەرالىق جاعدايلاردا ءتۇرىن وزگەرتپەيتىن, اۋە كەمەسىن پايدالانىلعان كەزدە وشپەيتىن سۋعا تۇراقتى بوياۋمەن ەنگىزىلەدى. مەملەكەتتىك بەلگىنىڭ تىركەۋ بەلگىسىنەن دەفيسپەن ايىرۋعا بولادى.
12. بارلىق سيمۆولدار مەن دەفيستەر فونمەن جاقسى ۇيلەسەتىن جالپاق جولاقپەن جانە وسىنداي تۇسپەن ورىندالادى. ءاربىر سيمۆولدىڭ ەنى ء(ى ءارپىنەن جانە 1 تسيفرىنان باسقاسى) جانە دەفيستىڭ ۇزىندىعى سيمۆولدىڭ ۇزىندىعىنىڭ ۇشتەن ەكى بولىگىن قۇرايدى. جولاقتىڭ قالىڭدىعى سيمۆولدىڭ بيىكتىگىنىڭ التىدان ءبىر بولىگىن قۇرايدى.
13. ءاربىر سيمۆول الدىڭعى نەمەسە ودان كەيىنگى سيمۆولدان اراقاشىقتىعى ونىڭ تورتتەن ءبىر ەنى ءبولىگىن قۇرايتىن اراقاشىقتىقپەن بولىنەدى. وسىنداي جاعدايدا دەفيس جەكە سيمۆول بولىپ تابىلادى.
14. تىكۇشاقتاردا مەملەكەتتىك جانە تىركەۋ تانۋ بەلگىلەرى فيۋزەلياجدىڭ نەمەسە قۇيرىق بولىگىنىڭ جامباس جاعىنىڭ بەتىنە اۋە كەمەسىنىڭ ەلەمەنتتەرى بولماعان بولىگىنە ەنگىزىلەدى.
15. اۋە كەمەسىنىڭ كورىنەتىن جەرىندە باستى كىرەتىن ەسىكتىڭ قاسىنا مەملەكەتتىك جانە تىركەۋ تانۋ بەلگىلەرى كورسەتىلگەن تاقتايشا بەكىتىلەدى. تاقتايشا 70 ح 120 مم. مولشەردە وتقا ءتوزىمدى ماتەريالدان جاسالادى.
3 - تاراۋ. اۋە كەمەلەرىنە قوسىمشا بەلگىلەرىن ەنگىزۋ ءتارتىبى
16. ازاماتتىق اۋە كەمەلەرىندە قوسىمشا كەلەسى بەلگىلەر ەنگىزىلەدى:
1) پايدالانۋشى (اۆياكومپانيا) اتاۋىنىڭ جازىلۋى فيۋزەلياجدىڭ بەتىنە ەكى جاعىنان (قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعاعان ادامدار تاسىمالداۋ ءۇشىن تاعايىندالعان اۋە كەمەلەرىنەن باسقاسى);
2) پايدالانۋشىنىڭ (اۆياكومپانيا) ەمبلەماسى تىك جازىقتىق ارتتاعى قاناتتانۋىنىڭ ەكى جاعىنان;
3) قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك جالاۋىنىڭ بەينەسى مولشەرى مەملەكەتتىك جانە تىركەۋ تانۋ بەلگىلەرىنىڭ مولشەرلەرىنە سايكەس فيۋزەلياجدىڭ تۇمسىق بولىگىنىڭ ەكى جاعىنان (قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعاعان ادامدار تاسىمالداۋ ءۇشىن تاعايىندالعان اۋە كەمەلەرىنەن باسقاسى);
4) اۋە كەمەسىنىڭ ءتۇرىن كورسەتۋ فيۋزەلياجدىڭ ەكى جاعىنان, تىك شريفتپەن, فونعا قانىق.
دايىنداۋشى زاۆود ەنگىزگەن اۋە كەمەسىنىڭ ءتۇرى دەگەن بەلگىنى ساقتاۋ ۇسىنىلادى.
17. قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعاعان ادامدار تاسىمالداۋ ءۇشىن تاعايىندالعان اۆياكومپانيالاردىڭ اۋە كەمەلەرىنە قوسىمشا كەلەسى بەلگىلەر ەنگىزىلەدى:
1) قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك جالاۋىنىڭ تىك جازىقتىق ارتتاعى قاناتتانۋىنىڭ ەكى جاعىنان ەنگىزىلەدى;
2) قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەلتاڭباسىنىڭ بەينەسى مەن «KAZAKHSTAN» دەگەن جازۋ فيۋزەلياجدىڭ ورتاڭعى بولىگىندە ەكى جاعىنان;
3) پايدالانۋشى (اۆياكومپانيا) اتاۋى مەن ەمبلەماسى جازىلۋى فيۋزەلياجدىڭ بەتىنە ەكى جاعىنان ەنگىزىلەدى.
18. مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ جانە سانيتارلىق ءىس-شارا جۇرگىزۋ بويىنشا ۇشاتىن اۋە كەمەلەرى اق تۇسكە بويالادى, ولارعا قىزىل كرەست ءجانە قىزىل جارتىاي بەينەسى ەنگىزىلەدى.
1) قاناتتىڭ ۇستىڭگى جاعىندا سوڭعى بولىگىنىڭ ورتاسىندا ءار جازىقتىقتا مەملەكەتتىك جانە تىركەۋ تانيتىن بەلگىلەرى جوق جەرلەرگە;
2) سوڭعى قاناتتانۋىنىڭ جوعارى تىك جازىعىندا ەكى قاتارىنا (نەمەسە كوپ كيلدىك قاناتتانۋىنىڭ شەتكى كيلدىڭ سىرتقى قاتارىنا) ورنالاسادى.
ايقاسپا ءوسىنىڭ بىرەۋى اۋە كەمەسىنىڭ بويلىق ءوسىنىڭ فليۋزەلياجىنا جاناسپا بولۋى كەرەك.
19. تىكۇشاقتا قىزىل كرەست جانە قىزىل جارتىاي بەينەسى ەكى بورتىنىڭ ورتاڭعى جاعىنان جانە فيۋزەلياجدىڭ تابانىنا ەنگىزىلەدى.
20. اۋە كەمەلەرىن جەردىڭ ءارتۇرلى بوياۋ مەن رەلەفى فونىندا كورىنۋىن, ەرەكشەلىگىن جانە تابىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قورشاعان ورتانىڭ لاندشافتىنىڭ بوياۋى مەن سۋرەتى بويىنشا قاراما-قارسى رەڭدەگى بوياۋمەن قولدانىلادى. قاراما-قارسى رەڭدەگى بوياۋ نەگىزىنەن قيىن وتەتىن جەرلەردە جانە حالىق از قونىستانعان جەرلەرگە تۇراقتى اۋە كەمەلەرىنە قولدانىلادى.
21. قوسىمشا بەلگىلەر اۋە كەمەلەرىنە مەملەكەتتىك جانە تىركەۋ تانۋ بەلگىلەرىن ۆيزۋالدى تانۋدى قيىنداتپايتىن تاسىلىمەن ەنگىزىلەدى.
4 - تاراۋ. اۋە كەمەلەرىنىڭ سىرتقى بوياۋىنىڭ سىزباسىنا قويىلاتىن تالاپتار
22. اۋە كەمەلەرىنىڭ سىرتقى بوياۋىنىڭ سىزباسى 1:100 ماسشتابىندا ءۇش كەسىندە; جانىنان, ۇستىنەن جانە استىنان ورىندالادى. بوياۋ سىزباسىن 1:200 يلي 1:250 ماسشتابىندا ورىنداۋعا جول بەرىلەدى.
23. سىزبادا ءتۇرلى-تۇسپەن اۋە كەمەسىنىڭ سىرتقى بوياۋى, اۆياكومپانياسىنىڭ اتاۋىنىڭ ورنالاسقان جەرى مەن تۇستىك ۇيلەسىمى جانە ونىڭ ەمبلەماسى, اۋە كەمەسىنىڭ ءتۇرى, مەملەكەتتىك جانە تىركەۋ تانۋ بەلگىلەرى كورسەتىلۋى ءتيىس.
24. اۋە كەمەلەرىنىڭ سىرتقى بوياۋىنىڭ سيپاتتاماسىنا قويىلاتىن تالاپتار:
1) فيۋزەلياج – تۇرعان جەرىنىڭ تومەنگى جانە جوعارعى بولىگىنىڭ ءتۇسىن, جولاق بورتىنىڭ (ەگەر بار بولسا) ءتۇسىن جانە مولشەرىن كورسەتۋ;
2) قاناتى مەن كولدەنەڭ سۇيەنىشى – بەتىنىڭ, ۇشتارىنىڭ جوعارعى جانە تومەنگى بوياۋىنىڭ ءتۇسىن كورسەتۋ;
3) تىك سۇيەنىشى – كيلدىڭ بوياۋىنىڭ ءتۇسىن جانە ءرۋلىنىڭ باعىتىن, ورنالاسقان جەرىن, جولاعىنىڭ (ەگەر بولسا) ءتۇسى مەن مولشەرىن كورسەتۋ;
4) اۋە كەمەسىنىڭ ءتۇرىن اۆياكومپانيانىڭ اتاۋى مەن ەمبلەماسىن جازۋى – فيۋزەلياج جانە تىك ورنالاسقان بوياۋىنىڭ ۇيلەسىمىن, قاناتتانۋىنىڭ مولشەرىن كورسەتۋ;
5) مەملەكەتتىك جانە تىركەۋ تانۋ بەلگىلەرىنىڭ وسى ەرەجەنىڭ 8-تارماعىنا سايكەس ورنالاسۋى;
6) قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك جالاۋىنىڭ وسى ەرەجەنىڭ 16-تارماعىنىڭ 3) تارماقشاسىنا جانە 17-تارماعىنىڭ 1) تارماقشاسىنا سايكەس ورنالاسۋى;
7) قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەلتاڭباسىنىڭ وسى ەرەجەنىڭ 17-تارماعىنىڭ 2) تارماقشاسىنا سايكەس ورنالاسۋى.
بۇيرىق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ادىلەت مينيسترلىگىندە 2010 جىلعى 22 قاراشادا نورماتيۆتىك قۇقىقتىق كەسىمدەردى مەملەكەتتىك تىركەۋدىڭ تىزىلىمىنە №6649 بولىپ ەنگىزىلدى.