«ارپا, بيداي اس ەكەن»...

ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ماڭىزدى قۇرامداسى بۇۇ-نىڭ جانىنداعى «حالىقتار قورى» جەر تۇرعىندارىنىڭ  2050 جىلعا قاراي  7,8 ملرد. ادامعا وسۋىنە وراي, كۇردەلەنۋى مۇمكىن ازىق-ت ۇلىك  ماسەلەسىنە قاتىستى 61,2 ملرد. دول­لارعا باعالانعان ارنايى باعدارلاما ۇسىن­­دى. ونىڭ ىشىنە اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمىن دامىتۋعا  5 ملرد. دوللار, ەگىستىك جەردى ساق­تاۋ­عا 24 ملرد. دوللار, ورمانداردى قالپىنا كەلتىرۋگە 6,8 ملرد. دوللار ءبولۋدى كوزدەپ وتىر. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ ءمالى­مەت­تەرى بويىنشا, قازاقستان 40 پايىزعا جۋىق ءسۇتتى, 29 پايىز ەتتى جانە 43 پايىز كو­كو­نىستى سىرتتان اكەلەدى. ازىق-ت ۇلىك  قورى مول دەگەن رەسەيدىڭ ءوزى تاماق ونىمدەرىنىڭ 40 پا­يىزدايىن شەتەلدەردەن تاسيدى. اۋىل شا­رۋاشىلىعىنىڭ شيكىزاتتىق سيپاتى  ازىق-ءتۇ­لىك  قاۋىپسىزدىگىنە  كەدەرگى كەلتىرەدى. ەلدەگى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ 80 پايىزى شيكىزات كۇيىندە شى­عارىلادى, ال تەحنولو­گيا­لىق مەشەۋلىك سال­دا­رىنان دايىن ءونىم شى­عارا الماي وتىرمىز.  مالىمەت بويىنشا, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە 2010 جىل­دىڭ 1 قاڭتارىندا 200 876 اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى بار, ونىڭ ىشىندە اۋىل شارۋا­شىلىعى كاسىپ­ورىندارى  7441, شارۋا قوجا­لىق­­تارى 193 435. بۇدان باسقا 2 247,8 مىڭ ءۇي شارۋا­شى­لىعى بار.  وسىلاردى بۇگىنگى جاع­داي­دى ەسكەرە وتىرىپ ءارى قاراي دامىتىپ,  نارىق تا­لا­بىنا ساي قۇرىلىمدارعا جەتكىزۋ ءۇشىن  وسى سا­لاداعى زاڭدارعا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋ قا­جەت. قازىرگى ۋاقىتتا «شارۋا (فەرمەر) قوجا­لىقتارى تۋرالى» زاڭنىڭ جوباسى پارلامەنت ءما­جىلىسىندە تالقىلاۋدان ءوتتى. سونىمەن قا­تار 2008 جىلى ۇكىمەتكە تولىقتىرۋلار ءۇشىن قاي­تارىلعان «جەكە قوسالقى شارۋاشىلىق­تار» تۋ­رالى زاڭنىڭ جوباسى دا  اۋىل ءومى­رىنىڭ  جەدەل دامۋىنا ءوز سەپتىگىن تيگىزەرى ءسوزسىز. بۇل زاڭنىڭ جوباسى ۇكىمەتتەن پارلامەنتكە قاي­تارىلادى دەپ كۇتىلۋدە. سونداي-اق, ەلباسى اتاپ  وتكەن­دەي,  ازىق-ت ۇلىك  قاۋىپ­سىزدىگى  تۋ­رالى زاڭدى ءالى دە جەتىلدىرە تۇسكەن ابزال. ناتيجەسىندە, قا­زاقستان حالقىنا ارنا­عان جولداۋىندا اتاپ كور­سەتىلگەندەي, 2014 جىلعا قاراي ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى ىشكى رى­نوگىنىڭ 80 %-دان استامىن وتاندىق تاعام ونىمدەرى قۇراۋى ءتيىس. سول سەبەپتى, كەلەشەكتە اۋىل شارۋاشىلىعىن دامى­تۋدا كوپتەگەن ءىس-شا­رالار اتقارۋعا تۋرا كەلەدى. الەمدىك ءتاجى­ريبەدە گەرمانيا, فرانتسيا, شۆەتسيا, اقش 70-80-جىلدارى-اق ازىق-ت ۇلىك  قا­ۋىپ­سىزدىگىنە  با­عىتتالعان شارالار بويىنشا, ءاسى­رەسە, فەر­مەرلەردىڭ قۇقىعىن ەرەكشە قورعاي­تىن زاڭ­دار قابىلداعان. قازىرگى كەزدە اقش-تا ازىق-ت ۇلىكپەن  قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا ون­داعان باعدارلامالار بويىنشا جىل سايىن 35-40 ملرد. دوللار بولىنەدى. قازاقستان   ءىس جۇزىندە دۇنيەجۇزىلىك ازىق-ءتۇ­لىك  قاۋىپسىزدىگىنە  قوماقتى ۇلەس قوسىپ وتىر­­عان ءىرى اگرارلىق ەلدەردىڭ قاتارىنا جا­تا­دى.  جالپى رەسپۋبليكا  بويىنشا 2009 جىلى ءبۇ­كىل ەگىستىك القابى 21 424,9 مىڭ گەكتاردى قۇ­رادى. ونىڭ ىشىندە ءداندى داقىلدار 17 208,9 مىڭ گا, كارتوپ 170,3 مىڭ گا, مايلى تۇقىمدار ونىمدەرى 1 749,5, قانت قىزىلشاسى 10,6 مىڭ گا, كوكونىس 110 مىڭ گا بولدى. اۋىل شارۋا­شى­لى­­عىنان 2009 جىلى الىنعان ءونىمنىڭ جالپى قۇنى 1 640,2 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى, ونىڭ ىشىندە وسىمدىك شارۋا­شىلىعى 936,8 ملرد. تەڭگە, مال شارۋاشىلىعى 703,4 ملرد. تەڭگە بولدى. ەلى­مىز الەمنىڭ باستى اگرارلىق شيكىزات ءون­دىرۋشى 25 ەلىنىڭ قاتارىنا كىرەدى. سو­نىمەن قا­تار, اۋىلشارۋاشىلىق ماق­سا­تىنداعى ءداندى دا­قىلدار جانە كارتوپ  ەگەتىن جەر كولەمى بويىن­شا باستى اگرارلىق شيكىزات ءوندىرۋشى 10 ەلدىڭ قاتارىندا تۇر. ساراپ­شىلاردىڭ باعالاۋى بو­يىن­شا, رەسپۋبلي­كا­نىڭ رەسۋرستارى حالىقتىڭ قازىرگى ازىق-ت ۇلىك­تى تۇ­تىنۋى كولەمىنەن 3 ەسە ارتىق وندىرۋگە جەتەدى. سوڭعى جارتى عاسىردا عانا پلانە­تاداعى حالىق سانىنىڭ وسۋىنە قاراي ازىق-ت ۇلىككە  دەگەن سۇرانىم 4 ەسە وسكەنى ءمالىم. قازاقستان  سىرتقى رىنوكقا 1,5 ملرد. دول­­لار كولەمىندە استىق شىعارا وتىرىپ, كوش­باسشىلاردىڭ ءبىرى رەتىندە ونىڭ ەكسپور­تىنان دۇنيە جۇزىندە 7-ءشى ورىن الادى. اس­تىق ەكس­پور­تىنداعى ۇننىڭ ۇلەسى 2000 جىلعى 9 پايىزدان 2008 جىلى 58 پايىزعا جەتىپ, 849,2 ملن. دول­لار كولەمىندە بولدى. استىققا شاققاندا ماكارون ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتى 2008 جىلى 0,2 پايىزدان 0,8 پايىزعا دەيىن كوتەرىلدى. ەلىمىز ۇن ەكسپورتى بويىنشا دۇنيە جۇزىندە ءبىرىنشى ورىنعا شىعىپ, سوڭعى ءۇش جىل قاتا­رى­نان وسى بيىككە تۇراقتاپ قالدى. دۇنيەجۇزىلىك 10,8 ملن. توننا ۇن ەكسپورتىنىڭ 23,9 پايىزى قازاقستاننىڭ  ۇلەسىنە تيەدى. سوڭعى ۋاقىتتا نان-توقاش جانە كونديتەرلىك ونىمدەردىڭ ەكس­پور­تى شاپشاڭ وسۋدە. وسى ءونىمدى سىرتقا شى­عارۋدىڭ استىق ەكسپورتىنا شاققانداعى ۇلەس سالماعى 2008 جىلى 0,3 پايىزدان 0,7 پايىزعا جەتتى. رەسپۋبليكانىڭ ماكارون ونەركاسىبىنىڭ ءمۇم­كىندىگى ايتارلىقتاي. بۇعان بيدايدىڭ قاتتى سورتتارىنىڭ جوعارى ساپاسى, جاڭا ماكارون فابريكالارىنىڭ قۇرىلىسى قولايلى جاعداي تۋ­عىزۋدا. قازىر ەلىمىز ءونىمنىڭ وسى ءتۇرى بويىنشا دۇنيە جۇزىندە 29-شى ورىندا تۇرعانىمەن, ونىڭ وندىرۋشىلەر مەن ەكسپور­تەر­لەر اراسىندا ال­عاشقى بەستىككە كىرۋگە مۇمكىندىگى جوعارى. ءما­سەلەن, وڭتۇستىك قا­زاقستان  وبلىسىنىڭ تاسساي اۋىلىندا جىل­دىق وندىرىستىك قۋاتى 25 مىڭ توننا بولاتىن جاڭا ماكارون فابريكاسى ىسكە قو­سىلدى. «سۇلتان-ەلەۆاتور ديىرمەندى ماكارون كەشەنى» اكتسيونەرلىك قوعامى – بۇكىل ماكارون ءونىم­دەرىن بيدايدىڭ تەك قانا قاتتى سورت­تا­رى­نان شىعاراتىن رەسپۋبليكاداعى بىردەن-ءبىر كا­سىپورىن. «قازاقستان  ۇنى» جشس-ىندە قازىرگى يتاليان­دىق تەحنيكامەن جابدىقتالعان ماكارون فابريكاسى پايدالانۋعا بەرىلدى. استانادا زامان تالابىنا ساي «تسەسنا-ماك» ديىرمەندى-ما­كارون كەشەنى جۇمىس ىستەي باستادى. قوس­تاناي وبلى­سىندا «كارونا» ماكارون فابري­كاسى ءوندىرىس كو­لەمىن ارتتىرىپ, سىرتقى رى­نوك­تى يگەرۋگە تالاپتانۋدا. جەتىستىكتەرىمىزدى ايتا وتىرىپ, استىق ءون­دىرۋ سالاسىندا ءالى دە اتقارىلاتىن جۇ­مىستار كوپ ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. ەلىمىزدە استىقتى تازا­لاي­تىن, ساقتايتىن زاماناۋي قۇ­رال-جاب­دىقتار جەتىسپەيدى. سوڭعى 20 جىل ىشىندە بۇل سالادا جاڭا كەشەندەر سالىنعان جوق. سونىمەن قاتار, تەمىر جول ۆاگوندارى جەتىسپەيدى. دۇنيە­جۇزىلىك استىق رىنوگىندا جاڭا ەلدەرگە شىعۋ, يران باعىتىندا تەمىر جول سالۋدى تەزدەتۋ, اراب ەلدەرىنە استىق جەتكىزۋ جولدارىن قاراس­تىرۋ  سياقتى ماسەلەلەردى شەشۋ قاجەت. سەبەبى, استىقتىڭ  با­عاسى, ونى قولدانۋ كولەمى الەمنىڭ ءار تۇپك­ى­رىندە جىل سايىن وزگەرىپ وتىرادى. مال شارۋاشىلىعىندا ونى ىرىلەندىرۋ جانە ونەركاسىپتىك نەگىزگە كوشىرۋ باعىتىندا ءبىرشاما جۇمىستار اتقارۋ قاجەت. قازىرگى ۋاقىتتا جەكەلەگەن سەلەكتسيالىق جۇمىستار ارقىلى, سونىمەن قا­تار شەت ەلدەردەن جوعارى ءونىمدى اسىل تۇ­قىم­دى مالدار اكەلۋ ارقىلى مالدىڭ گەنەتيكالىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلۋدا. مىسالى,  2008 جىلى «قازاگرو­قارجى» ليزينگتىك كومپانياسىنىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن ەكى ءىرى ءسۇت ءوندىرۋ كەشەنى پاي­دالانۋعا بەرىلىپ, ولارعا كانادادان ءسۇتتى مول بەرەتىن اسىل تۇقىمدى سيىرلار اكەلىندى. الداعى 4-5 جىلدا مۇنداي كە­شەندەردىڭ سانى 30-عا جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە. ەلىمىزدە ەت ءوندىرۋ ماسەلەسى دە قولعا الى­نۋ­دا. مىسالى, بارشاعا ءمالىم, قازاقستان  جىلقى ەتىن وندىرۋدەن الەمدە جەتەكشى ورىنعا يە. جىل­قى ەتى دۇنيە ءجۇزىنىڭ ءىس جۇزىندە بارلىق ايماق­تارىندا وسىرىلەدى, وسى ءونىمنىڭ مولشەرى جىلى­نا 720 مىڭ توننا كولەمىندە سالىستىر­ما­لى تۇردە تۇراقتى بولىپ قالۋدا.  دۇنيە ءجۇ­زىندە بيە ءسۇتى مەن قىمىزىن وندىرۋگە قىزى­عۋشىلىق ارتا تۇسۋدە. دەرەكتەر بويىنشا, قى­مىزدى تۇ­تىنۋ 120 مىڭ توننادان استى, ونىڭ ىشىندە قى­تايدا – 50 مىڭ توننا, مونعوليادا – 43 مىڭ تون­نا. ەگەر, 2001 جىلى  قازاقستاندا  28 711,2 تون­نا قىمىز وندىرىلسە, سودان كەيىنگى جىل­دارى ونىڭ كولەمى ازايا وتىرىپ, 2008 جى­لى 21 663,8 توننا عانا بولدى. تابيعي جاع­دايلاردى ەسكەرسەك, ەلىمىزدە جىلقى مالىنىڭ ونىمدەرىن ءوندىرۋ ەڭ قولايلى جاعدايعا يە.  سوندىقتان بۇل ءما­سە­لەنى قولعا الىپ, ءارى قاراي دامىتۋعا جاعداي جاساۋ قاجەت. قازاقستان, سونداي-اق تۇيە ەتىن ءوندىرۋشى 15 ءىرى ەلدىڭ قاتارىنا كىرەدى. فاو-نىڭ دەرەگى بويىنشا, 21 ءوندىرۋشى-ەلدە تۇيە ەتىن شىعارۋ 2007 جىلى 310 مىڭ توننا بولعان. سونداي-اق, جىل سايىن شۇبات دايىنداۋ كولەمى ۇلعايىپ كەلەدى. 2009 جىلى 9,6 مىڭ توننا شۇبات ءوندىرىلدى, بۇل 2000 جىلمەن سالىستىرعاندا 2,5 مىڭ تون­ناعا ارتىق. رەسپۋبليكا ءىرى شۇبات ءون­دىرۋشى­لەر­دىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. دۇنيە جۇزىندە قۇس ەتىنىڭ ءوندىرىسى ارتۋدا, ونىڭ نەگىزىن تاۋىق ەتى قۇرايدى. بۇعان قوسا كۇر­كە­تاۋىق, قاز بەن ۇيرەك ەتىنىڭ ءوندىرىسى ءوسىپ كەلەدى. ەلىمىزدە قۇس ەتىنىڭ اتالعان تۇرلەرىنىڭ ءون­دىرىسى ەندى عانا قالىپتاسا باستادى. رەسپۋبليكادا كۇر­كەتاۋىق ەتىن شىعاراتىن جالعىز عانا BAYTAGRO كاسىپورنى جۇمىس جاسايدى. ولار­عا دەگەن سۇرانىس جانە وسىرەتىن شارۋا­شىلىقتار سانى كوبەيۋدە.  قوستاناي وبلىسىندا «ءBىg-5» تۇ­­قىمدى كۇر­كە­تاۋىقتار وسىرەتىن شارۋاشىلىق­تار قۇرىلدى. پاۆلودار وبلىسىندا وتكەن جىلى كۇركەتاۋىق ەتىن شىعاراتىن, جىلدىق قۋاتى 1,5 مىڭ توننالىق ءوندى­رىستىك كەشەننىڭ قۇرىلىسى باستالدى. سول­تۇستىك قازاقستان  وبلىسىندا «بACKO» جشس-ءنىڭ وسىن­داي ءونىم شىعارۋ ءجو­نىندەگى جىلدىق قۋاتى 15 مىڭ توننالىق ين­ۆەستي­تسيالىق جوباسى قاراس­تىرىلۋدا. وڭتۇستىك قازاقستان  وبلىسىندا يز­رايل­دىڭ «Maد» كوم­پا­نياسىنىڭ تەحنولوگياسى بويىنشا جۇمىس جاسايتىن, جىلىنا 5 مىڭ توننا كۇركەتاۋىق ەتىن شىعاراتىن قۇس كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى قولعا الىندى. ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا ءىس جۇزىندە ءۇي شا­رۋا­شىلىقتارىنان باسقا باسەكەلەستەردىڭ جوعىن ەسكەرە وتىرىپ, «ەرما جانە ك» جشس قاز ەتىنىڭ ءوندىرىسىن يگەرۋدى قولعا الدى. جوبا بويىنشا قازدى ونەركاسىپتىك نەگىزدە وسىرەتىن قۇس فير­ماسىن قۇرۋ جانە الماتى وبلى­سىن­داعى بۇرىن­عى مال شارۋاشىلىعى كەشەنىنىڭ نەگىزىندە جەكە جەمشوپ قورىن جاساۋ جۇزەگە اسىرىلادى. حالىقتى ازىق-ت ۇلىكپەن  قامتاماسىز ەتۋدە وسىمدىك مايلارىنىڭ ماڭىزدى ورىن الاتىنى ءمالىم. ەلىمىزدە وسىمدىك شارۋاشىلىعى سالا­سىن ءارتاراپتاندىرۋ, وندىرىسكە ىلعالقور­ساق­تاعىش, تامشىلاتىپ سۋارۋ تەحنولوگيا­لا­رىن ەنگىزۋ شارالارى جۇرگىزىلۋدە. جىلدان جىل­عا مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ ارقا­سىندا قازىرگى كەزدەگى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدىڭ مىندەتتى ەلە­مەنتتەرى بولىپ تابى­لاتىن مينەرالدى تىڭايت­قىشتار, وسىمدىك­تەردى قورعاۋ قۇرالدا­رى قول­دانىلعان ەگىستىكتەر كولەمى ۇلعايۋدا. ەلىمىزدە ماي داقىل­دا­رىنىڭ ءوندىرىسى وسۋدە. ماسەلەن, 2004 جىلى بارلىق وندىرىلگەن ءونىم 395,6 مىڭ توننا بولسا, 2009 جىلى 703,6 مىڭ تونناعا جەتتى. رەسپۋبليكادا حالىقتى جەمىس-جيدەكپەن تۇ­تىنۋ نورمالارىنا سايكەس قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەتتەردىڭ ءبىرى جەمىس باقتارى مەن جۇزىمدىكتەردىڭ نەگىزىن قالاۋ بولىپ تابىلادى. وسى  ماقسات ءۇشىن 13,6 مىڭ گەكتار القاپقا جەمىس داقىلدارى, 3,1 مىڭ گا القاپقا ءجۇزىم وتىرعىزىلۋى قا­جەت. قازىرگى كەزدە كوكونىس-باقشا ونىمدەرىن تۇتىنۋدا ۇلت­تىق نورما بويىنشا قاجەتتىلىك 1,6 ملن. توننا بولسا (100 كگ/ادام) جىل سا­يىنعى ءوندىرىس 2,0 ملن. توننادان اسادى. قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك وڭىرىندە جەمىس-جيدەك پەن كوكونىستى كوپ ءون­دىرۋمەن قاتار, ونى تاسىمالداۋ, اسىرەسە ساقتاۋ جاعى تولىق ويلاستىرىلماعان. سول سەبەپتى ءونىمنىڭ ءبىراز بولىگى جارامسىز بولىپ قالادى. قازىرگى ۋا­قىتتا 643,0 مىڭ توننا كوكونىستى ساقتايتىن ورىن جوق. وسىنداي جاعداي باسقا سالالاردا دا قا­لىپ­تاسقان. ماسەلەن, بۇدان 20 جىل بۇرىن ەت ونىمدەرىنىڭ ۇلتتىق نورما بويىنشا قا­جەتتىلىگى 87 كگ/ادام بولسا, قازىرگى ۋاقىتتا 49 كگ دەپ ەسەپتەلەدى. وسىعان سايكەس ءون­دىرى­لەتىن ەت كولەمى سۇرانىستى تولىق قام­تا­ماسىز ەتەدى دەپ سانالادى. ال شىن­دى­عىنا كەلسەك, ونىڭ ساپاسى, وڭدەۋ سالاسىنىڭ تالاپتارىنا سايكەستىگى ەسكەرىلمەيدى. سول سەبەپتى,  ەت ونىمدە­رىنىڭ 29 پايىزىن شەت ەلدەن سا­تىپ الۋ­عا ءماجبۇر بولىپ وتىرمىز. ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى رەسپۋب­لي­كالىق بيۋدجەتتەن اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋعا قوماقتى قارجى ءبو­لىنىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2006 جىلى 90 ملرد. تەڭگە بولىنسە, 2009 جىلى 163 ملرد. تەڭگە, ال 2010 جىلى 258 ملرد. تەڭگە ءبولىندى. وسىنداي قولداۋدىڭ ناتيجەسىندە اۋىل­شارۋا­شىلىق سالا­سىن­دا ەلەۋلى تابىس­تارعا قول جەتكىزدىك. مالىمەت بويىنشا قازىرگى ۋاقىتتا رەسپۋبليكا كولەمىندە اۋىل شارۋا­شى­لىعى ونىمدەرىن شىعا­راتىن ما­مان­داندىرىلعان 1001 كاسىپ­ورىن جۇ­­مىس ىستەيدى. بىراق ولاردىڭ وڭىرلەردە ورنالاسۋ رەتى جۇيەگە كەلتىرىلمەگەن. مىسالى, الماتى وبلى­سىندا 209 كاسىپورىن, ياعني 20 پا­يىزدان استامى, باتىس قازاقستاندا – 166, قوس­تا­نايدا – 105. ال استانا قالاسىن ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋدە شەشۋشى ورىن الاتىن اقمولا, قاراعاندى وب­لىس­تارىندا تيىسىنشە 38 جانە 23-تەن عانا كاسىپورىن بار. ال ماڭعىستاۋ وبلىسىندا نەبارى – 12, اتىراۋدا وسىن­­داي 15 كاسىپورىن ورنالاسقان. قازىرگى كەزدە قازاقستاندىق ءىرى 10 كوم­پانيا امەريكالىقتارمەن ءداندى دا­قىل ءوسى­رۋدە, ءىرى قارا مال, قوي وسىرۋدە, اۋىل  شارۋا­شىلىعى  ونىمدەرىن  وڭدەۋدە جانە ونى ەكس­پورتتاۋدا بىرلەسكەن كاسىپورىن  قۇرۋعا ءمۇد­دەلىلىك تانىتىپ وتىر. مىسالى, بيىلعى ءساۋىر ايىندا قازاقستاندىق ەت برەندىن الەم رىنوگىنا شىعارۋ ءۇشىن «قاز­اگرو­نىڭ» ەنشىلەسى – «مال ونىمدەرى  كور­پوراتسياسى» اكتسيونەرلىك قوعامى مەن امە­ريكالىق Global Beef اسىل تۇقىمدى انگۋس جانە گەرەفورد وسىرەتىن ءىرى قارا مال شارۋاشىلىعىنىڭ  «KazBeef» جشس اتتى بىرلەسكەن كاسىپورنىن قۇردى. بۇل جوبا بويىنشا بارلىعى 2020 باس قارا مال ساتىپ الىناتىن بولسا, سونىڭ 160 باسى قازان ايىندا ۇشاقپەن اكەلىندى. اگرارلىق عىلىم سالاسىنا ەڭ قاجەتتىسى – شەتەلدىك وزىق تەحنولوگياسى بار ەلدەرمەن ارىپتەستىك بايلانىس جاساپ, بىرلەسكەن جوبالار ەنگىزۋ. ولاردان ۇيرەنەرىمىز كوپ. مى­سالى, جا­پوندىقتار سۋدىڭ قۇرامىن رەسمي تۇردە ەلۋ كورسەتكىش ارقىلى زەرتتەيدى. بارشاعا ايان, الەمدە جاپوندىق تەحنولوگيالار ءوزىنىڭ قۇن­دىلىعىمەن ۇلكەن سۇرانىسقا يە. سونىڭ ىشىندە جاپونيا – ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە, قور­شا­عان ورتانىڭ لاستا­نۋى­نا وتە-موتە ماڭىز بەرىپ, قاتتى كوڭىل ءبو­لە­تىن مەملەكەت. بۇگىنگى جۇمىس بارىسىندا وسى سالاداعى ماماندار دايار­لاۋعا كوپ كوڭىل ءبولۋ قاجەت. ويتكەنى, عى­لىمنىڭ بۇل سالا­سىن­دا عىلىم دوكتور­لا­رى­نىڭ ورتا جاسى – 64, كانديداتتار – 51 جاس, ولاي بولسا, جاس­تار­دى تارتۋ كەرەك.  اگرارلىق سالانىڭ جاس مامان­دا­رىن ءوزىنىڭ تۋعان اۋى­لىنا قاي­تارىپ, اۋىل­دىق ەلدى مەكەندەردە جۇمىس ات­قارۋعا ىنتا­لان­دىرۋ ماقساتىندا 2010 جىل­دىڭ 1 اق­پانىندا  اۋىل شارۋا­شىلىعى ءمينيسترىنىڭ «2010 جىلى اگرارلىق سالانىڭ جاس ما­ماندارىنا شاعىن نەسيە بەرۋ تۋ­رالى» № 62 بۇيرىعى بەكىتىلدى. اۋىلداعى شارۋا قوجالىعىنىڭ وندىرگەن ونىمدەرىن ورتاداعى دەلدالدارعا تاۋەلدى قىل­ماي, ءار اۋىل, اۋدان كولەمىندە كووپەراتيۆتەر قۇرىپ, شارۋالاردىڭ ونىمدەرىن ساق­تاپ, ءوڭ­دەپ, ءتيىمدى باعاعا ساتىپ بەرۋ ءما­سەلەسىن شەشۋ كەرەك.    كوپ ۋادە بەرىلگەنىمەن, بۇل سالادا جۇ­مىس قارقىنى وتە تومەن. 2010 جىلدىڭ 1 قاڭ­تارىنا رەسپۋبليكا بو­يىنشا بارلىعى 402 اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆى قۇرىل­عان, ونىڭ ىشىندە قىزىل­وردا وبلىسىندا – 57, جامبىلدا – 56, الماتى وبلىسىندا –  55. ال باتىس قازاق­ستان وبلىسىندا بار بولعانى تورتەۋ, سول­تۇستىك قازاقستان وبلىسىندا التاۋ. بۇگىنگى تاڭدا شارۋالار مەن اۋىل كاسىپ­كەرلەرىن نەسيە رەسۋرستارىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى تولىق شەشىلمەگەن. سوڭعى جىل­دارى ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ نەسيە پورتفەلىنىڭ تەك 4 پايىزى عانا اۋىل شا­رۋا­شىلىعى سالاسىندا ىستەيتىندەرگە بۇيىر­عان. باستى سەبەبى, كەپىلدىككە قوياتىن  م ۇلىك­تەرى جوق. ال, ارنايى اگروونەركاسىپ كەشەنىن ين­دۋستريالاندىرۋ باعىتىن دامىتۋعا جانە قار­جىلاندىرۋعا قۇرىلعان «قازاگرو» ۇلت­تىق حول­دينگى جانە ونىڭ قارجى ينستيتۋت­تارى اۋىل شارۋاشىلىعى سۋبەكتىلەرىنە نەسيە بەرۋ ءۇشىن ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ كەپىلدىگىن سۇرايدى. سول سەبەپتى, اگرارلىق كەشەندى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دا­مى­تۋ كەزە­ڭىن­دە اۋىلدى جەرلەردەگى كەشەندەردى قارجىلان­دىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن  مامان­دان­­دىرىل­عان اۋىل شارۋاشىلىعى بانكىنىڭ اشىلۋى  اتالعان سالاداعى  كوپتەگەن ماسەلە­لەردىڭ وڭ شەشىلۋىنە سەپتىگىن تيگىزەر ەدى. قازىر قازاقستان اگرارلىق سەكتوردى جان-جاقتى جەتىلدىرە وتىرىپ, ءوزىنىڭ ازىق-ت ۇلىك  قاۋىپسىزدىگىن  قامتاماسىز ەتۋمەن قاتار, ءدۇ­نيە­جۇزىلىك ەكونوميكانىڭ وتكىر پروبلە­ما­لارىن شەشۋگە مەيلىنشە كەڭ اۋقىمدا اتسالىسۋدا. جەكسەنباي دۇيسەباەۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى.