وسىدان 100 جىل بۇرىن قاسيەتتى «قازاقستان» اتاۋى رەسمي تۇردە العاش جارياعا شىعىپ, وسى اتتاس گازەتتىڭ العاشقى سانى جارىق كورگەن ەدى
تاڭەرتەڭ جۇمىسقا كەلسەك, ءبىزدى ءبىر اشاڭ ءجۇزدى, اققۇبا ءوڭدى جاسامىستاۋ كىسى توسىپ وتىر ەكەن. ول ءبىر عاسىر بۇرىن قازاق تىلىندە اۋەلى وردادا, ودان سوڭ ورال قالاسىندا ەكى جارىم جىلعا جۋىق شىعىپ تۇرعان «قازاقستان» گازەتىنىڭ رەداكتورى ەلەۋسىن ءبۇيريننىڭ نەمەرەسى ۆالەري ءانۋار ۇلى بولىپ شىقتى. اتاسى شىعارعان گازەتتىڭ ءجۇز جىلدىق مەرەيلى داتاسى جاقىنداپ قالعاسىن بايىز تاۋىپ وتىرا الماي, ەل گازەتى «ەگەمەنگە» وسى ءبىر جاعدايدى ەسكە ءتۇسىرىپ, قوزعاۋ سالايىن دەپ كەلگەن بەتى ەكەن. الدىمىزعا ءبىر قۇشاق قۇجات, كسەروكوشىرمە, گازەت قيىندىلارىن, فوتوسۋرەتتەردى جايىپ سالدى.
ءيا, كوزى قاراقتى قاۋىمعا, اسىرەسە, قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ تاريحىن زەرتتەپ-زەردەلەۋشىلەرگە «قازاقستان» گازەتىنىڭ جاي-جاپسارى كوپتەن بەرى جاقسى ماعلۇم. قازاق گازەتتەرى قارلىعاشتارىنىڭ بىرىنەن سانالاتىن, ءتىپتى احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ اتاقتى «قازاعىنىڭ» وزىنەن ەكى جىل بۇرىن شىققان ۇلتتىق باسپاسوزىمىزدىڭ وسىناۋ تۇڭعىشى جايلى عۇلاما ۇستازدارىمىز, جۋىقتا ءوزىنىڭ دە 100 جىلدىعى اتالىپ ءوتىلگەن حايىرجان بەكحوجين, بەيسەنباي كەنجەباەۆتار ءجانە باسقالارى ايتىپ تا, جازىپ تا ساناتقا قوستىرعانى بەلگىلى. تاعى ءبىر ۇستازىمىز, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى زەينوللا تۇراربەكوۆ «قازاقستان» گازەتى تۋرالى ماقالالار جازىپ, باسپاسوز بەتىندە كوبىرەك ىزەرلەدى. ءىزاشار «قازاقستان» حاقىندا ءبىزدىڭ «ەگەمەن قازاقستان» دا ۇندەمەي قالماپتى. 1997 جىلدىڭ 19 قاراشاسىندا ءاماندا ءجادىگەرلىكتەرىمىزدى قۇنتتاي جۇرەر قالامگەر تىلەكقابىل بورانعالي ۇلىنىڭ «ەل اتاۋىنا اق جول تىلەگەن» اتتى ماقالاسىن جاريالاپتى.
ودان بەرى دە 13 جىل قۇس قاناتىنداي سۋىلداپ وتە شىعىپتى. «قازاقستان» گازەتىنىڭ العاشقى ءنومىرى جارىق كورگەنىنە 100 جىل تولىپ وتىر. ولاي بولسا, العاشقى اقجولتاي باسىلىمنىڭ ەسكى تاريحىن ەسكە الا, قالىڭ وقىرمان جۇرتشىلىقتىن جادىن جاڭعىرتۋدىڭ تاعى ءبىر ورايى كەلگەن سياقتى. سول ءۇشىن دە ءبىز اتا گازەت رەداكتورىنىڭ نەمەرەسى ۆالەري ءبۇيريننىڭ اڭگىمەسىنە قۇلاعىمىزدى تۇرە بەرگەنبىز.
– اۋەلى وسىنداي گازەت شىعارۋ باستاماسىن كوتەرگەن ادامدار تۋرالى ايتايىق, – دەپ باستادى اڭگىمەسىن ۆالەري ءانۋار ۇلى. – ولار قازاقتىڭ سول كەزدەگى وقىعان ارداگەر ازاماتتارى باقىتجان قاراتاەۆ, عۇمار قاراشەۆ, ءشاڭگەرەي بوكەەۆ, سەيىتقالي مەڭدەشەۆ, ءماجيت شومبالوۆتار. سولاردىڭ بەل ورتاسىندا مەنىڭ اتام ەلەۋسىن بۇيرين دە بار. تەگىندە, «قازاقستان» گازەتىن شىعارۋ يدەياسى 1909-1910 جىلدارى وسى ايتىلعان ادامداردىڭ پىكىرلەسۋى بارىسىندا تۋسا كەرەك. ويتكەنى, گازەت شىعارۋ ءۇشىن پاتشالىق ۇكىمەت ورىندارىنىڭ رۇقساتىن الۋ ماشاقاتىنىڭ وزىنە ءبىرتالاي ۋاقىت كەتەدى. بولاشاق گازەتتىڭ جاۋاپتى شىعارۋشى رەداكتورلىعىنا قازان قالاسىندا مۇعالىمدەر سەمينارياسىن تاۋىسقان, حالىق مۇعالىمى دەگەن رەسمي لاۋازىمى بار, وسى ۋاقىتتا استراحان قالاسىندا مەكتەپتە ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتىنەن ساباق بەرىپ جۇرگەن ەلەۋسىن ءبۇيريندى لايىق دەپ ۇيعارىپ شاقىرعان. ءسويتىپ, «قازاقستان» گازەتىنىڭ ۇيىمداستىرۋ شارۋالارى قولعا الىنعان مەزگىلدە ادەبي قابىلەتى, وزىندىك باعدار-بەتى قالىپتاسقان, وقۋ-ءبىلىم مەن ازاماتتىق تەڭدىككە حالقىنىڭ كوزىن اشۋعا مۇددەلى وعان وردالىق ۇلتجاندىلاردىڭ سەنىم ارتقانى بايقالادى.
– ۇكىمەت ورىندارىنان گازەت شىعارۋعا رۇقسات الۋ ماشاقاتى دەگەندە مەگزەگەنىڭىز نە؟
– وسى رەتتە بارلىق جاۋاپكەرشىلىك پەن اۋىرتپالىقتى ە.ءبۇيريننىڭ ءوز موينىنا العانى كۇمانسىز. ويتكەنى, ءوزىنىڭ جاۋاپتى رەداكتورلىعىمەن قازاق تىلىندە (ورىس تىلىندە قوسىمشا ماقالالارى بولاتىن) «قازاقستان» دەپ اتالاتىن گازەت شىعارۋعا رۇقسات سۇراپ ورال وبلىسىنىڭ اسكەري گۋبەرناتورىنا ءوتىنىش تۇسىرەتىن وسى كىسى. ول ءوز وتىنىشىندە «قازاقستاننىڭ» قىرعىز ولكەسى دەگەن ماعىنانى بىلدىرەتىنىن تۇسىندىرە كەتەدى. سول-اق ەكەن, ە.ءبۇيريننىڭ ساياسي سەنىمدىلىگى قۇپيا تۇردە تەكسەرىلە باستايدى. 1910 جىلدىڭ 28 قىركۇيەگىندە استراحان گۋبەرنيالىق جاندارم باسقارماسىنا تۇسكەن قاتىناس قاعازعا وراي استراحان گۋبەرناتورىنا قولما-قول ونىڭ ساياسي سەنىمدىلىگىنە نۇقسان كەلتىرەتىن ماعلۇماتتار بولماعاندىعى جانە ءوزىنىڭ باسقارما بويىنشا ەشقانداي ىستەن وتپەگەندىگى بايان ەتىلەدى. بۇل قۇپيا بايانحاتتا ە.ءبۇيريننىڭ حالىق مۇعالىمى دەگەن اتاعى بارلىعى, حان ورداسىندا تۇراتىندىعى اتاپ كورسەتىلەدى. 1911 جىلدىڭ 27 شىلدەسىندە استراحان گۋبەرنيالىق جاندارم باسقارماسىنا تەز ارادا ە.ءبۇيريننىڭ مىنەز-قۇلقى مەن ساياسي سەنىمدىلىگىن سۇراتقان ەكىنشى قۇپيا ساۋال تۇسەدى. ءمالىمەتتەر ورال وبلىسىنىڭ اسكەري گۋبەرناتورىنا حابارلاۋ ءۇشىن قاجەت ەكەندىگى ايتىلادى. ءسىرا, بۇل جولى دا وڭ جاۋاپ بەرىلسە كەرەك, سەبەبى «قازاقستان» گازەتىنىڭ ورال قالاسىنداعى وتستاۆكاداعى پودەساۋل حوحلاچەۆ ۇيىنە ورنالاسقان ە.بۇيريننىڭ جەكەمەنشىك باسپاحاناسىندا شىعۋى جالعاسادى. ال, 1912 جىلدىڭ 2 قاڭتارىندا جاندارال دۋباسوۆتىڭ قولى قويىلعان, «قازاقستان» دەپ اتالاتىن گازەتتى شىعارۋ قۇقىعىن ەنشىلەتكەن كۋالىك بەرىلەدى. ءبىر جىل بويعى قۇپيا تەكسەرىس ە.بۇيريننىڭ ءجۇيكەسىنە تيمەدى دەپ ايتا الماسپىز. زامانداستارى سونىمەن بىرگە گازەت شىعارعانى ءۇشىن پاتشا ۇكىمەتى تاراپىنان قۋعىن كورگەنىن دە كۋالاندىرادى. بىراق, ەڭ باستىسى, ونىڭ ويعا العان ءىستى ورىنداعانىن, مۇراتتاس-ءمۇددەلەستەر سەنىمىن اقتاعانىن كورەمىز.
– ءسىز ايتقانداي, وسىناۋ مۇراتتاستار قارجى ماسەلەسىن قالاي شەشتى ەكەن, باسپاحانانى قايدان الدى ەكەن؟
– زەرتتەۋشىلەردىڭ ايتۋىنشا, «قازاقستان» گازەتىن شىعارۋ ءۇشىن باستاماشىلاردىڭ ءوزى باس بولىپ اقشا جيناعان. وسى ماقساتقا, مىسالى, اقىن شاڭگەرەي بوكەەۆ 1500 سوم قاراجات قوسسا, اقىن عۇمار قاراشەۆ باكۋگە ارنايى بارىپ, ءازىربايجان اۋقاتتىسى زەينەلعابيدەن تافيەۆتەن گازەتكە شاشۋ رەتىندە بەرگەن 1000 سومىن اكەلگەن. تاعى ءبىر دەرەك كوزى سەمەي وبلىسىنداعى تىلەۋقورلار يحسان راحىموۆ, عابدىراحمان يۋسۋفوۆتاردىڭ يگى ىسكە قوماقتى قارجى جولداعانىن ايعاقتايدى. دۋما دەپۋتاتى بولعان باقىتجان قاراتاەۆ قايراتكەرلىك بەدەلىن سالىپ قارجىنى تولىقتىرا تۇسكەن. سول ولكەگە ءبىرى مۇعالىم, ءبىرى دارىگەر رەتىندە تانىمال س.مەڭدەشەۆ پەن م.شومبالوۆ تا ەل ىشىنەن اقشا جيناۋعا بەل شەشىپ اتسالىسقان. حالىق مۇددەسىن كوزدەگەن ورتاق ىسكە مۇعالىمدەر, دارىگەرلەر, پوشتا مەن تەلەگراف قىزمەتكەرلەرى ءوز ۇلەستەرىن قوسقان. جينالعان قارجىعا استراحاننان باسپاحانا جابدىقتارى الىنىپ, ورداعا جەتكىزىلگەن. بۇل شارۋانى تىكەلەي اتقارۋشى ە.بۇيرين بولعان سىڭايلى. باسپاحانا سونىڭ اتىنا تىركەلىپ, سول كىسىنىڭ جەكە مەنشىگى سانالعان. مۇنىڭ ءوزى كەڭەس كەزىندە وعان باسپاحانادا جۇمىس ىستەتىپ, ادامداردى قانادى دەگەن سوراقى ايىپ تاعۋعا نەگىز بولعان.
– «قازاقستان» گازەتىنىڭ ۇستانعان قاعيداتتارى قانداي بولدى ەكەن؟
– 1911 جىلدىڭ 16 ناۋرىزىنان 1913 جىلدىڭ شىلدەسىنە دەيىن وردا مەن ورال قالاسىندا بارلىعى 18 سانى شىققان, سونىڭ 16-سى رەسپۋبليكالىق كىتاپ پالاتاسىندا ساقتاۋلى تۇرعان قارلىعاش گازەتتىڭ قازاقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنان باسقا تىلەگى بولعان جوق. پروفەسسور حايىرجان بەكحوجيننىڭ ايتۋىنا باقساق, «قازاقستان» گازەتى قازاق ءباسپاسوزىنىڭ تاريحىنان پروگرەسشىل-دەموكراتيالىق باعىتتاعى گازەت رەتىندە ەلەۋلى ورىن الادى. ونىڭ ءار ءنومىرىنىڭ ءبىرىنشى بەتىندە: «گازەتتىڭ ماقساتى – كاسىپ ەتۋ, عىلىم ءۇيرەنۋ تۇرعىسىندا» دەپ جازىلىپ وتىرعان. شىعارۋشىلار گازەتتىڭ نە ءۇشىن كەرەكتىگىن ايقىنداپ تۇسىندىرەدى. «ءبىزدى ءبىر تىلەك, ءبىر نيەتكە جياتۇعىن زات – گازەت... گازەت ءبىزدىڭ بىلمەگەندى كورسەتەتىن ۇستازىمىز, قاراڭعىدا جارىق بەرىپ, تۋرا جولعا سالاتىن شامشىراعىمىز» دەپ العاشقى ءنومىردەن-اق اقىلمان ءسوز ساپتايدى. سول ءبىرىنشى سانداعى «حال جاعدايىمىز» دەگەن باس ماقالادا: «زامان وزگەرەدى, زامان شارۋانى, ادامدى ءوزگەرتەدى. وزگەرمەسە, جاڭاعا ىڭعايلانباسا, ول كەيىن قالادى. زامانىمىز وزگەرىپ وتىر, ءبىز دە وزگەرەيىك» دەپ جالپى الاش ارىستارىنىڭ مۇراتىنا وزىندىك ءۇن قوسادى. ونان كەيىنگى ءنومىرلەردە وسى تاقىرىپتى كەڭەيتە جەلىگە تارتىپ, شارۋاشىلىقتى زامان اعىمىنا ىڭعايلاپ, ونەر ۇيرەنۋگە ۇمتىلۋ ماسەلەسىن ءسوز ەتەدى. تىرشىلىك ءۇشىن تارتىسۋ, تايتالاسۋ, بويكۇيەزدەنىپ بوس قاراپ جاتپاۋ كەرەكتىگىن ۇعىندىرادى. «قالىمىز كەلسە, ءبىر ادامدى ءبىر ادامنان ارتىق ەتكەن عىلىم مەن ونەر ۇيرەنىپ, وزىمىزدەن ىلگەرى كەتكەن حالىقتارمەن قاتارلاسۋعا تالاپ ەتەلىك» دەيدى.
مىرجاقىپتىڭ «ويان, قازاعىنىڭ», احمەتتىڭ «ماساسىنىڭ» سارىنىمەن «قازاقستان» گازەتى, ونىڭ رەداكتورى ەلەۋسىن ءبۇيريننىڭ ۇندەستىگى, قولداستىعى كۇمانسىز. مۇنى ءوزى دە اقىن ەلەۋسىن اتامىزدىڭ ا.كولتسوۆتىڭ «چتو تى سپيش, مۋجيچەك؟» دەگەن ولەڭىن اۋدارىپ بەرگەنىنەن دە كورەمىز.
ۇيىقتاپ جاتىرمىسىڭ قارا شەكپەن,
جارىق جاز قايتا كەلدى بىلتىر كەتكەن.
قاراشى, اناۋ سەنىڭ كورشىلەرىڭ
ءالى ءجۇر قىزمەتىنە ەرتە كەتكەن.
باققانىڭ كۇندىز-ءتۇنى تەك ءبىر ۇيقى,
ادامسىڭ تالابىڭ جوق مۇنشا نەتكەن,– دەگەن ولەڭ نازاسى قارا شەكپەنمەن بىرگە قازاققا دا ارنالىپ تۇرعانىن اڭداۋ قيىن ەمەس. بۇعان گازەتتەگى «ەندى قالاي تۇرماق ەكەن؟», «حالىقتى وياتۋ ءۇشىن نە كەرەك؟» دەگەن باس ماقالالارى دا ايقىن دالەل بولا الادى. باقىتجان قاراتاەۆ «ازاماتتارعا ءبىر-ەكى اۋىز ءسوز» ارناپ, وندا كوشپەلى ءومىردىڭ داۋرەنى وتكەنىن ايتىپ, قازاق بۇقاراسىن وتىرىقشىلىققا, بالالارىن وقىتۋعا, ەڭبەك پەن عىلىمعا شاقىردى. ە.بۇيرين شىعارعان «ىزىڭ» اتتى ولەڭ كىتابىنىڭ رۋحى دا وسىلارمەن وزەكتەس, ساباقتاس.
تاعى ءبىر سۇيىنەرلىك جاعداي سول, گازەت ءۇشىنشى سانىندا «ادەبيەت تاڭى» دەگەن ماقالا بەرىپ, وندا:
اسەمپاز بولما ارنەگە,
ونەرپاز بولساڭ ارقالان.
سەن دە ءبىر كىرپىش, دۇنيەگە
كەتىگىن تاپ تا, بار قالان,– دەيتىن اباي ولەڭىن «ادەبيەتىمىزدىڭ شىڭى!» دەپ باعالايدى. ءارى اباي شىعارمالارىن «حالقىمىزدىڭ كوڭىل-كۇيىن اشىپ, سەرگىتەدى» دەپ ناسيحاتتايدى. ءسويتىپ, گازەت ارقىلى ۇلت حاكىمى اباي شىعىسىمىزداعى شىڭعىستاۋدا عانا ەمەس, باتىستا دا ۇلگى شاشادى.
گازەت وردالىق, ورالدىق قازاقتاردى رەسەيدە بولىپ جاتقان جاعدايمەن دە تانىستىرىپ تۇرادى. مىسالى, 1912 جىلى لەنا وزەنى بويىندا بولعان قاندى وقيعاعا بايلانىستى ارناۋلى ماقالا بەرەدى.
– ۆالەري ءانۋار ۇلى, ەندى گازەتكە رەداكتورلىق ەتكەن اتاڭىز ەلەۋسىن بۇيرين تۋرالى از-كەم ايتىپ بەرسەڭىز.
– ول كىسى, ءسوز جوق, ءوز زامانىنىڭ زيالى, وقىمىستى, كوزى اشىق ادامى بولعان, ءوز حالقىنا باقىت تىلەگەن, تەڭدىگىن كوكسەگەن. ءوزىنىڭ قىزى, حاديشا اپايىمىزدىڭ ايتۋىنشا, ول 1874 جىلى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ جاڭاقالا اۋدانىندا تۋعان ەكەن. اتا-انادان ەرتە ايىرىلعان جاس جەتكىن ءوزىنىڭ تالاپتانۋىمەن ءبىلىمدى ازامات, حالىق مۇعالىمى, اقىن, جۋرناليست, زاڭگەر, قوعام قايراتكەرى بولىپ شىعادى. كەڭەس وكىمەتى ورناعاسىن 20-شى جىلداردا بوكەي گۋبەرنيالىق كەڭەسىنىڭ ءبىرىنشى سەزىنە قاتىسادى. زاڭ ورىندارىندا ادۆوكات بولادى, كەيىنىرەك وقۋ-اعارتۋ كوميسسارياتىندا ىستەيدى. وسىنداي ازاماتتىڭ ءومىرى كەڭەستىك قۋدالاۋدان تۇيىققا تىرەلەدى. اتامىزدى ستالينابادقا جەر اۋدارادى. از ۋاقىت ارحيۆ مەكەمەسىندە ىستەگەسىن جۇمىسسىز قالادى. قىزى سوفيا ەكەۋى سوندا اشتىق پەن اۋرۋ ازابىن تارتىپ, 1933 جىلى كوز جۇمادى. تىپتەن قايدا جەرلەنگەنى, سۇيەگىنىڭ قايدا قالعانى بىلگىسىز. مەن جاقىندا تاجىكستاننىڭ ءتيىستى ورگاندارىنا اتامنىڭ قانداي دا ءبىر ساياسي نە قىلمىستىق ءىس بويىنشا وتكەن-وتپەگەنىنە سۇراۋ سالدىم. سوعان جاۋاپ كۇتۋدەمىن.
– ە.ءبۇيريننىڭ ارتىنداعى ۇرپاقتارى نە حال كەشتى؟
– اتاممەن بىرگە ونىڭ بالالارىنا دا شۇيلىگەدى. ۇلكەن ۇلى, مەنىڭ اكەم ءانۋاردى ماسكەۋدە رابفاكتى ءبىتىرىپ, ەندى ءتۇستى مەتالدار ينستيتۋتىندا وقىپ جۇرگەن جەرىنەن تۇتقىنداپ, نيجني تاگيلدە شاحتا جۇمىسىنا سالادى. ورالدا قالعان اجەمىز ۇمسىن بەكقاليقىزى كەنجە قىزى حاديشانى الىپ, سول ۇلىنىڭ قاسىنا بارادى. ماسكەۋدە مەدينستيتۋتتا وقىپ جۇرگەن ۇلكەن قىزى عايشانى سۆەردلوۆسكىگە جەر اۋدارادى. كوپ ۇزاماي زومبىلىق زاردابىنان ول دا كوز جۇمادى. وسىلايشا وتباسىنىڭ تۋ-تالاقايىن شىعارادى.
قارا جۇمىستان بوساپ شىققاسىن اكەم ءانۋار ماسكەۋدە وقىعانى ەسەپكە الىنىپ, 1936 جىلى الماتىنىڭ كەن-مەتاللۋرگيا ينستيتۋتىنىڭ 2 كۋرسىنا تۇسەدى. كەن ينجەنەرى بولىپ شىققان ول 1954 جىلعا دەيىن جەزقازعان كەنىشىندە جۇمىس ىستەدى. ودان الماتىعا كەلىپ اسپيرانتۋراعا ءتۇستى. 1957 جىلى تولىق اقتالعان قاعازىن الىپ, ءبىر جىلدان كەيىن كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعادى. كومپارتيا قاتارىنا ءوتتى. 1972 جىلى اجەمىز ۇمسىندى قولىمىزدان جەرلەگەن سوڭ ءبىر جىلدان كەيىن تەحنيكا عىلىمىنان دوكتورلىق قورعاماقشى بولىپ جۇرگەندە اكەم دە قايتىس بولدى.
اكەمنىڭ قارىنداسى حاديشا ەگىزباەۆا الماتىدا باقۋاتتى ءومىر ءسۇردى, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى اتاندى. زەرتتەۋشىلەرگە اكەسى ە.بۇيرين جونىندە مالىمەتتەر بەرىپ, ءوزى دە ماقالا جازدى. 1998 جىلى ورال قالاسىندا «قازاقستان» گازەتى شىعىپ تۇرعان چاپاەۆ كوشەسىندەگى 39-ۇيدە ەسكەرتكىش تاقتا اشىلعاندا ارنايى شاقىرۋمەن بارىپ قايتتى. اتامىزدىڭ اتى قايتا جاڭعىرا باستاعانىنا قاتتى قۋاندى. قازىر باقيلىق بولعان. مۇرات جانە جانات دەگەن ەكى ۇلى بار.
ءوزىم اكە جولىمەن 1966 جىلى پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتتىڭ گەولوگيالىق-بارلاۋ فاكۋلتەتىن ءبىتىردىم. 10 جىل قازاقستاندا, ودان كەيىن 20 جىل ياكۋتيادا جۇمىس ىستەدىم. 1996 جىلدان بەرى الماتىدامىن. جەكەمەنشىك كومپانيادا گەولوگپىن.
...ءيا, وسىدان 100 جىل بۇرىن قازاق تىلىندە «قازاقستان» گازەتىن شىعارعان ارداگەر ازامات ەلەۋسىن ءبۇيريننىڭ بۇگىنگى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ باس گازەتىنىڭ الماتىداعى ورداسىنا كەلگەن نەمەرەسى وسىلايشا سىر شەرتەدى. ءيا, حالقىنىڭ بولاشاعىنا قىزمەت ەتكەن ءبۇيريننىڭ دە, باسقالارىنىڭ دا ەڭبەگى زور. بىراق, ءبىز وسى ارادا سول اقجولتاي, اق تىلەكتى ءىزاشار گازەت «قازاقستاننىڭ» رەداكتورى تۋرالى ايتپاقپىز. سول كىسىنىڭ ەسىمى ەل ەسىندە ساقتالىپ, قاستەرلەنسە ەكەن دەيمىز. 1997 جىلى «ەگەمەندە» ايتىلعان ءبىر بازىنا تىلەكتەن كەيىن كەلەر جىلى ورالدا ە.بۇيرين جۇمىس ىستەپ, گازەت شىعارعان ۇيدە ەسكەرتكىش-تاقتا اشىلعان بولاتىن. ەندىگى جەردە العاشقى «قازاقستان» گازەتىنىڭ رەداكتورى اتىندا باسىلىمدار باسشىلارىنىڭ, جالپى جۋرناليستەردىڭ جۇلدەلى سىيلىعى تاعايىندالسا, باق-تار اراسىنداعى كونكۋرستار ۇيىمداستىرىلسا, تۋعان جەرىندە دە ەسىمىن ەستە قالدىرۋ شارالارى ويلاستىرىلسا, قۇبا-قۇپ بولار ەدى دەمەكپىز.سول اسىل جادىگەر «قازاقستان» گازەتى مەن ونى شىعارۋشىلار حاقىندا دەرەكتى فيلم ءتۇسىرۋ دە سۇرانىپ تۇرعانداي.
ءبىر انىقتاپ الاتىن جاي, گازەتتىڭ ءبىرىنشى ءنومىرىنىڭ شىققان كۇنى ەكى ءتۇرلى ايتىلىپ جۇرگەن كورىنەدى. «قازاق ەنتسيكلوپەدياسىندا» بەرىلگەن ماقالادا «قازاقستان» گازەتىنىڭ العاش شىققان كۇنى 1911 جىلدىڭ 16 ناۋرىزى دەپ كورسەتىلىپتى. بىراق گازەتتىڭ فيرماسىنان «№1 (10 مارت 1911 گ.)» دەگەن جازۋ بادىرايىپ انىق كورىنىپ تۇر. ءبىز وسى جونىندە جۋرناليستيكا سالاسىنداعى بەلگىلى عالىم, قايراتكەر, «قازاق ەنتسيكلوپەدياسىنىڭ» باس ديرەكتورى باۋىرجان جاقىپقا حابارلاسىپ ەدىك, ول: «قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ ۇلكەن تۇلعالى ۇستازدارى حايىرجان بەكحوجين, بەيسەنباي كەنجەباەۆ, تاۋمان اماندوسوۆ, تەمىربەك قوجاكەەۆ, زەينوللا تۇراربەكوۆ سىندى اعالارىمىزدىڭ ءبارى «قازاقستان» گازەتى شىققان كۇن 16 ناۋرىز دەپ ايتىپ تا, جازىپ تا كەتتى. سوعان توقتاعانىمىز ءجون شىعار» دەدى. ولاي بولسا, قاستەرلى «قازاقستان» گازەتى تۋرالى ۇستازدار ءسوزىن ءبىز دە ۇلاعاتقا العاندى ءجون كوردىك.
قورعانبەك امانجول.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن يۋري بەككەر.