كوسوۆو: كەلىسسوز كەلىسىمگە باستايدى

دۇبىرگە تولى دۇنيە

بريۋسسەلدە كوسوۆو مەن سەربيا اراسىندا ەكى كۇنگە سوزىلعان كەلىسسوز ءوتتى. ساراپشىلار مۇنداي كەزدەسۋدىڭ بولعانىنا وڭ باعا بەرىپ وتىر. ويتكەنى, بۇعان دەيىن وسىناۋ ەكى مەملەكەتتىڭ ارا­سىندا ەشقانداي ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس بولا قويماعان. بۇل كەلىسسوزدىڭ وتۋىنە ەۋرو­وداق­تىڭ دانەكەرلىك جا­ساعانىن اتاپ ءوت­كەن ءجون بولار. سول كە­لىس­سوزگە دە ونىڭ وكىلى روبەرت كۋپەر قاتىستى. سەربيا دە­لەگاتسياسىن وسى ەلدىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ساياسي دي­رەك­تورى بوريسلاۆ ستەفانوۆيچ باس­قارسا, كوسوۆو دەلەگاتسياسىنا ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەديتا تاحيري جەتەكشىلىك ەتتى. كەلىسسوزدىڭ كۇن تارتىبىنە ساياسي ماسەلەلەر قويىلىپ وتىرعان جوق, ازىرگە تەك تەحنيكالىق ماسە­لەلەر عانا. اڭگىمە شەكارادان ءوتۋ جانە كوسوۆو تۇرعىن­دارىنىڭ جەكە كۋا­لىكتەرى تۋرالى. بۇگىندە بولەك مەملەكەتتەرگە اينالعانى­مەن, كەزىندە ءبىر بولعان بۇل ەلدەر ءۇشىن شەكارادان ەكى جاققا ءوتىپ تۇرۋدىڭ دا ماڭىزى ايتارلىقتاي. بۇل جونىندە كەلىسىمگە كەلۋ دە ۇلكەن بەتبۇرىس. كۇن تارتىبىنە ساياسي ماسەلە­لەر­دىڭ قويىلماۋىنا دا ءتۇسىنىس­تىكپەن قاراعان ءجون شىعار, وعان ەڭ الدى­مەن كوسوۆو جاعى قارسى. ساياسي ءما­س­ەلە دەگەندە, ول ەل تاۋەلسىزدىگىنە قا­­تىستى بولادى. كوسوۆو ءۇشىن تاۋەل­­سىزدىك ماسەلەسى ءسوز بولماۋعا ءتيىس, ول ءبىرجولا شەشىلگەن, ول تالقىلاۋعا جاتپايدى: كوسوۆو – تاۋەلسىز مەملەكەت. كوسوۆو ماسەلەسى سوڭعى شيرەك عاسىرعا جۋىق ۋاقىتتا الەم جۇرت­­شىلىعىنىڭ نازارىندا بولعانى, ساياسي وي-پىكىردى عانا ەمەس, ءبىراز ەلدەردىڭ, حالىقارالىق ۇيىمدار­دىڭ ءىس-ارەكەتتەرىن دە ەكىگە بولگەنى بەلگىلى. العاشىندا وتكەن عاسىر­دىڭ 90-شى جىل­دا­رى­نىڭ با­سىندا, سەر­بيا ءوزىنىڭ كوسوۆو ءول­­كەسى دەپ اتالاتىن, نە­گىزىنەن البان ءنا­سىل­دى حالىق تۇرا­تىن ايماعىن «ءنا­­سىل­دىك تا­­­زا­لاۋ­عا» كوشتى. تا­­زا­لا­عان­دا, ونداعى ال­­­بانداردى ىعىس­تى­رۋ عانا ەمەس, قار­سىلىق ءبىل­دىر­گەن­دە­رىن جاپپاي قىرىپ-جويۋ شا­را­لارىن جۇرگىزدى. بۇل گەنوتسيدتىك ارە­­كەتتى الەم جۇرتشىلىعى ايىپ­­تا­دى. ەۋروپانىڭ جەتەكشى ەلدەرىنەن قۇ­رالعان «بايلانىس توبى» سەر­بيا­مەن كەلىسسوز جۇرگىزىپ, مۇن­داي قا­تى­­گ­ەز شارانى توقتاتۋ­دى تالاپ ەتتى. ءبى­راق, بەلگراد بۇل تالاپقا ۇزاق ۋا­قىت قۇلاق اسپادى. سوندا ناتو كۇش­­تەرى سەربيانىڭ استانا­سى­نا اۋە­­دەن سوق­قى بەرۋگە ءماجبۇر بولدى. بىرەۋلەر ناتو-نىڭ باسقىن­شى­لىعى دەپ اتالاتىن سوعىس سولاي باستالعان. سول سوعىس سەرب­تەر­­دىڭ قانقۇيلى ارەكەتتەرىن توق­تاتىپ, اقىر سوڭىندا كوسوۆو ولكەسىنىڭ تاۋەلسىزدىك الىپ, جەكە مەملەكەتكە اينالۋىنا جول اشتى. بۇل وقيعاعا باعا دا بۇگىنگە دەيىن ءارتۇرلى. كوسوۆو 1999 جىلدان سەربيا­عا باعىنۋدان باس تارتسا, 2008 جى­لى ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن جاريا­لادى. ونى بۇۇ-عا مۇشە 192 ەل­دىڭ 75-ءى تاۋەلسىز ەل دەپ تانىسا, 69 ەل رەسمي تۇردە قارسىلىعىن ءبىلدىردى. باسقا­لارى – بەيتاراپ پىكىردە. ماسكەۋ كوسوۆونى تانىساڭدار, باسقالاردى دا (پريدنەستروۆە, ابحازيا, وڭ­تۇس­تىك وسەتيا) تانىڭدار دەيدى. سەربيا مەن كوسوۆونىڭ ارا­سىن­دا بايلانىس جوق. بولعانى ءجون-اق. تاعدىرلاس ەلدەر. ول ەكى جاققا دا ءتيىمدى. ەڭ باستىسى – ءبىراز ۋاقىتقا سوزىلعان شيەلەنىستى شەشۋدى ۋاقىت تالاپ ەتىپ وتىر. ەكى ەل اراسىنداعى كەلىسسوز سونىڭ باسى بولعاي دەپ تىلەيدى جۇرت. ماماديار جاقىپ.