بيىلعى جىلدىڭ ەرەكشەلىگىنە اينالعان اراب دۇنيەسىندەگى رەۆوليۋتسيالىق جاعداي ليۆيادا ايرىقشا سيپاتقا يە بولدى. باسقا جەرلەردە بيلىك كوتەرىلگەن حالىقتىڭ دەگەنىنە كونىپ, بىرەۋلەرى باس ساۋعالاپ قاشسا, ەكىنشىلەرى ورنىنان كەتۋگە ءماجبۇر بولعان. ال ليۆيادا ازامات سوعىسى ءجۇرىپ جاتىر.
وعان باسقالاردىڭ ارالاسقانى ءجون بە؟ بۇل سۇراق تا وسى ەلدەگى جاعدايعا بايلانىستى كۇن ءتارتىبىنە شىقتى. ايتپەسە, تۋنيستە دە, ەگيپەتتە دە بيلىكتەگىلەر العاشقى كۇننەن-اق دارمەنسىزدىك كورسەتىپ, قارسىلىق جاساي المادى. سودان كەيىن بۇل ەلدەردە باسقالاردىڭ ارالاسۋى قاجەت پە دەگەن سۇراق تا تۋا قويماعان. تەك اقش باستاعان ءبىراز ەل ەگيپەت پرەزيدەنتى حوسني مۇباراكقا كەتكەنىڭ ءجون دەگەن «كەڭەس» ايتقان. ونىڭ ار جاعىندا كەتپەسەڭ, كۇشپەن كەتىرەمىز دەگەن قورقىتۋ اڭعارىلا قويماعانداي ەدى.
ليۆيادا قالىپتاسقان جاعداي مۇلدە وزگەشە. العاشىندا رەۆوليۋتسيا جالىنى ەلدىڭ ءبىراز ءوڭىرىن جىلدام-اق شارپىدى. سوندا بيلىك تە ءبىراز ابدىراپ, قارسىلىققا شىققاندار بەلسەندىرەك قيمىلداعان. ءسويتسە دە, بيلىك ەسىن جيىپ, ەلدە قالىپتاسقان جاعدايدى باقىلاۋعا الا باستادى. ولاردىڭ قولىندا وراسان كۇش بارلىعى بەلگىلى. سونىڭ سالدارىنان قارسىلىققا شىققان حالىقتىڭ اراسىندا قۇربان بولعاندار دا ءبىراز. مۇنداي قاقتىعىس جالعاسا بەرەتىن بولسا, قۇرباندىقتىڭ دا كوبەيە تۇسەتىندىگى تۇسىنىكتى.
العاشىندا ليۆياداعى قانتوگىسكە بايلانىستى كوپ ەلدەردە, حالىقارالىق ۇيىمداردا مۋامار كاددافيدى ايىپتاعان, وعان قارسى شارا قولدانۋ جونىندە پىكىر قالىپتاستى. اقش باستاعان ءبىراز ەل ليۆيا باسشىلىعىنا, بۇل ەلگە قاتىستى سانكتسيالار جاريالاپ ۇلگەردى. كاددافيدىڭ جانە ونىڭ وتباسىنىڭ شەتەلدەگى قارجىلارى جابىلدى, ولاردىڭ وزدەرىنە شەتكە شىعۋعا تىيىم سالىندى. ال بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى بۇل ەلگە قارۋ ساتۋعا توسقاۋىل جاسادى. ءدال قازىر كاددافيدىڭ شەتكە قىدىراتىنداي زاۋقى جوقتىعى ءوز الدىنا, بۇل ەلدىڭ قارۋ-جاراعى جەتكىلىكتى. كەزىندە ولار رەسەيدەن, اقش-تان, فرانتسيادان, گەرمانيادان ءبىراز قارۋ ساتىپ العان. سول قارۋلار دا ءبىراز نارسەنى بۇلدىرۋگە جەتەدى.
سانكتسيامەن كاددافيگە جەدەل ىقپال ەتە الماسىن بىلگەن ءبىراز ەل ەندى قاتقىلداۋ شارالارعا جۇگىنۋ جونىندە اڭگىمە ايتا باستادى. بۇل جەردە ولاردىڭ اقش-قا جالتاقتايتىنى بار. ناۋرىزدىڭ العاشقى كۇنى اقش-تىڭ بۇۇ-داعى ەلشىسى سيۋزان رايستىڭ ءوز ەلى ليۆيا كوسەمى كاددافي رەجىمىن قۇلاتۋدىڭ «اسكەري» جولىن ناتو-مەن كەلىسىپ جاتقانىن مالىمدەگەندە, سوعىسقا جول اشىلعانداي كورىنگەن ەدى. بىراق پاراساتتىلىق وعان اپارمادى.
بۇعان دەيىن تاريح ماسەلەنى قارۋدىڭ كۇشىمەن شەشۋگە بولمايتىنىن تالاي رەت دالەلدەگەن. وعان مىسال – اۋعانستانداعى سوعىس, يراكتاعى سوعىس. ءبىراز ادام وسىدان 18 جىل بۇرىن اقش-تىڭ سوماليدەگى جاعدايدى كۇشپەن رەتتەگىسى كەلگەنىنەن تۇك شىقپاعانىن دا ەسكە الدى. سوتسيولوگيالىق ساۋالدامادا امەريكالىقتاردىڭ 67 پايىزى ءوز ەلىنىڭ ليۆياعا كۇش قولدانۋىن قۇپتاماعان. ارينە, ەل باسشىلىعى مۇنى ەسكەرمەي تۇرا المايدى.
وسى كەزدە الەم جۇرتشىلىعى مۋامار كاددافيدىڭ ءۋاج سوزدەرىن دە ەستىدى. ءوزىن ايىپتاعان ەل باسشىلارىنا ول ءوز ەلدەرىڭدە مەملەكەتتى كۇيرەتۋگە ارەكەت جاسالىپ جاتسا, قاراپ وتىرا بەرەر مە ەدىڭدەر دەگەندى ايتتى. ال ءبىراز ادامنىڭ قۇربان بولعانىنا بايلانىستى ولاردىڭ قارۋ قويمالارىن باسىپ الماق ارەكەتتەرىنە توسقاۋىل جاسالعانىن العا توستى. سىرتتان ءسوز ايتپاي, شىن جاعدايدى كورۋ ءۇشىن بۇۇ جانە ناتو تەرگەۋشىلەرىن ءوزدەرىنە شاقىرعانى دا ءبىراز ادامنىڭ كوڭىلىنە قونعان.
سوڭعى كەزدە ليۆياعا كۇش قولدانۋعا قارسى پىكىرلەر ءار تۇستان ەستىلە باستادى. ال تۇركيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى رەدجەپ ءتايپ ەردوعاننىڭ ءسوزى ءبىراز ەل, اسىرەسە ناتو ەلدەرى باسشىلارىنىڭ ەكپىنىن مىقتاپ-اق باسقانى انىق. «ناتو وزىنە مۇشە ەلدەرىنىڭ ىسىنە ارالاسسىن, ليۆيادا نە شارۋاسى بار!» دەگەن ونىڭ اشىنا ايتقان ءسوزى باسقالاردىڭ دا كوڭىلىنەن شىقتى-اۋ دەيسىڭ. ونىڭ پىكىرىنشە, وسىناۋ تاياۋشىعىستىق ەل ءوز ماسەلەسىن ءوزى شەشۋگە ءتيىس, باسقالاردىڭ ونىڭ ىشكى ىسىنە ارالاسپاۋى كەرەك.
ليۆيادا سوعىس ءجۇرىپ جاتىر. سوعان بايلانىستى پىكىرلەر سوعىسى دا ءجۇرىپ جاتىر. پاراساتتىلىق جەڭسە كەرەك دەپ ۇمىتتەنەسىڭ.
ماماديار جاقىپ.