اقپاراتتىق تەحنولوگيا اسۋلارى

كەز كەلگەن ەلدىڭ اقپاراتتىق تەحنولوگيانى قانشالىقتى مەڭگەرىپ, ونىڭ دامۋىن قانشالىقتى  جولعا قويعاندىعىنا قاراپ ەكونوميكاسىنىڭ دەڭگەيىن بايقاۋعا بولادى دەسەك قاتەلەسپەيمىز. ويتكەنى اقپاراتتىق تەحنولوگيانىڭ ءاۋ باستاعى مىندەتى بۇقارا حالىقتىڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋ, ادامي فاكتوردى ازايتىپ, ۋاقىت ۇنەمدەۋ ارقىلى تيىمدىلىكتى ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى. قالاعان اقپاراتىڭدى كەڭ جولاقتى عالامتورعا قوسىلعان كەز كەلگەن كومپيۋتەردەن الۋعا مۇمكىندىكتىڭ بولۋى بۇرىنعى تابالدىرىقتى توزدىراتىن سارسىلىس پەن قاپتاعان قاعازباستىلىقتان ارىلتادى. ال ۇساق-تۇيەك ءۇشىن ۋاقىت جوعالتۋ مەن جەمقورلىق نىشاندارى بولمايتىن جۇيە باردا ەكونوميكانىڭ دامۋ دوڭگەلەگى ءبىراز جەرگە بارارى ءسوزسىز. قازاقستان سوڭعى جىل­دارى اق­پاراتتىق تەحنولوگيا سالاسىنىڭ دامۋىن ءجىتى باقىلاپ كەلەدى. با­قىلاپ قا­نا قويماي, ونى ەندىرۋگە كۇش سالۋدا. بۇرىنعىداي ەمەس, ءبى­لىممەن اسۋ الاتىن زامان كوز ىلەسپەس جىلدام­دىق­پەن دەمەسەك تە شاپ­شاڭ دامىپ بارادى. ءدۇ­نيەنىڭ ءبىر بۇرىشىندا بىرەۋ ءبىر­دەڭە ويلاپ تاۋىپ جاتسا, ەكىنشى ءبىر بۇرىشتا ودان اسىپ ءتۇسۋ ءۇشىن جانتالاس ءجۇرىپ جا­تىر. ىلەسۋ­دىڭ ءوزى قيىن. ءويت­كەنى, سوڭ­عى ۇلگىدەگى زاماناۋي تەحنو­لو­گيا­نى جاساپ شى­عارۋ ءبىر باسقا, قولدانىسقا ەنگىزۋ بارى­سىندا ونى مەملەكەتتىك تىلگە بەيىمدەۋ تاعى بار. اقپارات­تىق تەحنولو­گيا­نى جەتە مەڭگەرۋ كەز كەلگەن ەلمەن يىق تىرەستىرۋگە ءمۇم­كىن­دىك بەرەدى, سون­داي-اق ونىڭ بولاشا­عى­­­مىزدى اي­قىن­داي­­تىنىن جەتە بىلەمىز. وسى­دان بىرنەشە جىل بۇ­رىن­عى كو­رى­نىس­تى ەسكە الايىق­­شى. اۋىل­دىق جەرلەردەگى ون­­­شاق­تى كومپيۋتەر بۇكىل مەكتەپ­تىڭ, ءبىر اۋىل­دىڭ جۇگىن ارقالاي­تىن. عا­لام­تور تۋ­رالى وي­لان­باي­تىن­­­بىز دا. ال ەندى شە؟ اۋىل­­­دىق جەرلەردە ۇيا­لى باي­لا­نىس جەلىسى دە, عا­لام­تور دا بار. كومپيۋتەر مەڭ­­گەر­گەندەر سانى ارتۋدا. ەندىگى كەزەكتە ونى ءۇي-ۇيدە تۇر­مىس­تىق قا­جەتتىلىك­تەرگە پاي­­دا­لاناتىن كۇن دە الىس ەمەس. ولاي ايتۋى­مىزدىڭ سە­­بە­بى بار. “ەلەك­تروندى ۇكى­مەت” پور­­تا­لى ارقىلى ءتۇرلى انىق­تا­مالار الۋ, ءتىپ­تى ما­ڭى­زدى دەلىنەتىن ليتسەنزيا, نوتاريات سەكىلدى قىز­مەت ءتۇر­­لەرى ۇيدە دە قول­جە­تىمدى بولا باستادى. بۇل جاعىمدى قۇ­بىلىستى ەلى­مىز­دىڭ وركە­نيەت­­­تەر كوشىنە ىلەسۋىنىڭ باس­­تاماسى دەپ بىلەيىك. ۇكىمەت اقپاراتتىق تەحنولوگيا سالاسىنا باسا نازار اۋدارىپ, ونى ناقتى جول­­عا قويۋ ءۇشىن 2007 جىل­دىڭ سوڭىنا قاراي قاراجات بولە باستادى. اسىرەسە, اۋىل­­­­دىق جەرلەردى كەڭ جولاقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ, ونى قولدا­نۋشىلار سا­نىن كوبەيتۋ, الەۋ­مەت­تىك ماڭى­زى بار انىقتاما­لار­دى ءۇي­دەن شىقپاي-اق الۋ ءمۇم­كىندىگى, ءتۇرلى مەملەكەتتىك قىز­مەت­تەردى ينتەرنەت ار­قى­لى الۋ باعىتتارى بو­يىن­شا ءبىرشاما جۇ­مىستار ات­قا­رىل­دى. ءنا­تيجەسىندە, مەم­­لەكەتتىك ەلەك­ترون­دى ءجا­نە سەر­ۆيستىك قىز­مەت كور­سە­تەتىن “ەلەك­تروندى ۇكى­مەت” پور­تا­لى ومىرگە كەلدى. پورتال ءبۇ­گىنگى تاڭدا 74 ءتۇرلى قىز­مەت كورسەتە الادى. سون­­داي-اق, “ە-لي­تسەنزيا­لاۋ” مەم­لە­كەت­تىك مالىمەت­تەر با­زا­سى اق­پا­راتتىق ءجۇ­يەسى قۇ­رىل­دى. ەل اي­ماق­تارىن تەلەكوممۋنيكاتسيا سالا­سىندا جو­­عارى ساپالى بايلانىس ءجان­ە جو­عارى جىلدام­دىق­تاعى عا­­لامتور­مەن قامتۋعا ءمۇم­كىن­دىك بەرەتىن Next Gene­ration Net­work جانە CDMA سەكىلدى جوعارى تەح­نولو­گيا­لاردى ەنگىزۋ جوبا­لارى بەلسەندى تۇردە جۇزە­گە اسىرىلدى. 2008 جىلى “نۇر وتان” حدپ سىبايلاس جەمقور­لىققا قارسى فو­رۋمىندا ەلباسى باسقارۋ سالا­سىندا ەلەكتروندى ۇكىمەت ءمۇم­كىن­­دىكتەرىن, سونداي-اق زاماناۋي تەحنولوگيالاردى كەڭى­رەك قولدا­نۋ كەرەكتىگىن ايت­قان بولاتىن. ەلەك­تروندى ۇكىمەتتىڭ نەگىزگى ەرەك­شەلىگى مەملەكەتتىك قىزمەتتى كور­سەتۋ بارىسىندا ازاماتتار­دى شەنەۋنىكتەرمەن تىكەلەي كەزدەستىرمەيدى. بۇل سى­بايلاستىق پەن پارا الۋشىلىقتىڭ جولىن كەسەتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. قازىرگى ۋا­قىت­تا ءار وبلىس ورتالىعىندا, قا­لا­لاردا ەن­گىزىلىپ جاتقان ەلەك­تروندى اكىمدىكتەردىڭ اتقاراتىن قىز­مەتى ء“بىر تەرەزە” ءپرينتسيپى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن بولا­دى. باسقارۋ سالاسى­مەن تىكەلەي ءجۇز­دەسۋدى بول­دىر­مايتىن زاماناۋي تەحنولوگيا دەگەنىڭىز وسى. 2009 جى­لى “ەلەكتروندى  ۇكىمەت باس­تا­مالارى” اتتى حالىقارالىق كون­فە­رەن­تسيا­دا ۇكىمەت باسشىسى كا­رىم ءماسىموۆ ەلىمىزدەگى ينتەرنەت دامۋى تۋرالى ەرەكشە اتاپ وتكەن بولاتىن. “سوڭ­عى جىلدارى بىرقاتار ساۋالدار ينتەرنەت دا­مۋى, ەلەكتروندى ۇكىمەت توڭىرە­گىندە ءجيى قويىلدى. داعدا­رىس كەزىندە, ياعني قاراجات تاپشى كەزىندە بۇل سالاعا مۇنشا كوڭىل ءبول­مەسە دە بولاتىن ەدى. وزگە دە تو­لىپ جاتقان ماسەلەلەر بار دەگەن پىكىرلەر ايتىلۋدا. الايدا, داع­دارىس وتەدى, كەتەدى. قىسقا قۇ­بىلىس. ودان ساباق الۋ كەرەك جانە ەل­دىڭ باسەكەگە قا­بى­لەتتى­لىگى حال­قى­نىڭ, قوعامنىڭ, ونىڭ ەكونومي­كا­سى كەلەسى كەزەڭدە قا­لاي جۇمىس ىستەيتىندىگىنە باي­لا­نىستى انىقتا­لادى. ال ءبىز­­دىڭ ويى­مىزشا, اق­پا­راتتىق كوم­مۋ­­ني­­كا­تسيالىق تەح­نو­لو­گيانىڭ دا­مۋى الەم­دەگى باسىم با­عىت. بۇل سالادا كەيىن قالۋ ەلى­مىز­دىڭ باس­قا سا­لالاردا­عى دامۋىن كەيىنگە شەگەرىپ تاس­تا­ماق”. ياع­ني, ەلەك­ترون­دى ۇكىمەتتىڭ دا­مۋى ەكو­نو­مي­كانىڭ كەز كەل­گەن سا­لا­­سىنىڭ تيىمدىلىگىن ارت­تىرۋعا ۇلەس قوسادى. وتكەن جىلى ۇكىمەتتىڭ باي­لانىس جانە اقپارات سالا­سىن­داعى جۇمىسى مەملەكەتتىك سايا­ساتتى بايلا­نىس, اقپارات جانە پوشتا بايلانىسى, اقپاراتتان­دى­رۋ سالاسى, ەلەكتروندى ۇكى­مەت ارقىلى جىلدام ءارى سا­پالى ءجۇ­زەگە اسىرۋعا با­عىت­تالدى. ۇكى­مەت­تىڭ تۇر­عىن حالىققا, ۇيىم­دارعا مەملەكەتتىك ەلەكتروندى قىز­مەت كورسەتۋ جانە اق­پا­رات­تىق كوممۋنيكاتسيا سا­لا­سىن­دا ءبىلىمدى دامىتۋ بو­يىنشا جۇرگى­زىپ جاتقان جۇمىستا­رىنىڭ نەگىزگى ماق­­ساتى – الەۋمەتتىك ما­ڭى­­زى بار مەملەكەتتىك قىز­مەت ءتۇر­­­­لە­رىن كورسەتۋ ۇدە­رى­­سى­نىڭ تيىمدىلىگىن, اشىق­تى­عىن, ساپاسىن ارت­تىرۋ جانە جوعارى ماماندان­عان IT ماماندارىن دايىنداۋ. بۇ­قا­را حالىق پەن ۇيىم­دار مەملەكەتتى ەلەك­تروندى قىز­­مەتتى قاۋىپ­سىز تۇردە الۋى ءۇشىن ساندىق سەرتيفيكاتتار شىعا­رىل­دى. قازىرگى تاڭعا دەيىن “ەلەكتروندى ۇكى­­مەت” پورتالى ارقىلى 1,5 ملن-نان استام انىق­تاما بەرىلگەن كورىنەدى. جوعارىدا كەلتىرىپ ءوت­كەن تا­عى ءبىر مەملەكەتتىك قىزمەت ءتۇرى – ە- ليتسەنزيالاۋ. ليتسەنزيا بەرۋ ۇدەرى­سىن اۆتوماتتاندىرۋ ماقسا­تىندا “ە-ليتسەنزيالاۋ” مەم­­­لەكەت­تىك مالىمەتتەر بازاسى اقپا­راتتىق جۇيەسى قۇ­رىل­دى. جوبا جۇيەگە ليتسەنزيا بەرۋشى 11 مەملەكەتتىك ور­گان­نىڭ قاتىسۋى ارقىلى قا­نات­قاقتى ايماقتا ءتاجى­ري­بەلىك قولدانىسقا ەنگىزىلدى. ەلەكتروندى ليتسەنزيالاۋ جۇيەسى ارقىلى 700 ليتسەنزيا بەرىلىپ, 13 824  جازبا قالدىرىل­عان. استانا قالا­سىندا “ە-نوتا­ريات” اق­پارت­تىق جۇيەسى  قانات­قاق­تى تۇردە ىسكە قوسىلدى. ەلەكتروندى ۇكىمەت ايا­سىندا 10-عا جۋىق ءتاجىري­بەلىك جوبالار مەن 200-گە تارتا اقپاراتتىق جۇيەلەر ىسكە اسىرىلۋدا. مۇ­نىڭ بارلىعى بولاشاقتا ەل يگى­لىگىنە اينالاتىن قا­دام­­دار­­دىڭ باستاماسى. ق­ا­زىر­دىڭ وزىندە كەڭى­نەن قول­دا­نىسقا ەنىپ جاتقان مەملەكەتتىك قىزمەت ءتۇر­لەرى­نىڭ سانى ارتۋى ابدەن ءمۇم­كىن. پور­تالدى قول­دا­نا بىلمەيتىندەرگە جەر-جەر­­دە ناسيحات جۇرگىزۋگە باسا نازار اۋدارۋ كەرەك سەكىلدى. قول­دا­نۋ­شىلار ارت­­قان سايىن اقپاراتتىق تەحنولوگيا سا­لاسىن تام-تۇمداپ بولسا دا تۇسىنەتىن­دەر سانى ارتا تۇسەدى. ءويت­كەنى, سۇرانىس بار جەردە ۇسىنىس بار. ۆەنەرا تۇگەلباي.