راحىمجان شاياحمەتوۆتىڭ ۇلىقتاۋعا لايىق ۇلاعاتتى ىستەرگە ۇيىتقى بولعان شەجىرەلى عۇمىرناماسىن تەرەڭ زەردەلەگەن سايىن حالىققا قالتقىسىز قىزمەت كورسەتۋ جولىنداعى پاراساتقا تولى كەمەلدى كەمەڭگەرلىككە ءتانتى بولامىز. زامانداستارىنىڭ ايتۋىنشا, «قازاق قايسى؟» دەسە, «مىنە, وسى دەپ» كورسەتۋگە تۇرارلىق تۇلعالى دا تۇعىرلى راحاڭ سوزگە دە, ىسكە دە ناعىز مىعىم ادام ەكەن. ۇلت كادرلارىن تۇنشىقتىرعان توتاليتارلىق جۇيەنىڭ تامۇعىن تەسىپ شىعىپ, ەلىنە ەرەن ەڭبەك ءسىڭىرىپ, ارتىندا ايرىقشا ءىز قالدىرعان العىر ازاماتتىڭ ءومىرى ونەگە, ءىسى ۇلگى.
راحىمجان ومار ۇلى قازاقتىڭ كەڭ ساحاراسىن ۇلت-ازاتتىق كوتەر-ءىلىسىنىڭ دۇلەي داۋىلى شارپىعان 1916 جىلى قاراعاندى وبلىسى, قوڭىرات اۋدانىنىڭ سارىتەرەك اۋىلىندا دۇنيەگە كەلىپتى. ونىڭ ات جالىن تارتىپ ازامات اتانۋى قازاقستاندى قاساقانا «قولدان جاسالعان» اقسيراق اشتىق تۇرالاتقان 1932 جىلعا تۇسپا-تۇس كەلگەن. ول سول جىلى قوڭىرات اۋداندىق كومسومول كوميتەتىنە قىزمەتكە قابىلدانىپ, سارىارقانى اجال اپانىنا اينالدىرعان اشتىق زۇلماتىنىڭ نەبىر وقيعالارىنا كۋا بولىپ, قولدان كەلگەنشە ناۋبەتتىڭ بەتىن قايتارۋ جولىندا قايىسپاي كۇرەسەدى.
وتىزىنشى جىلدارى ەلىمىزدى ەرەن قيىندىقتارعا تاپ قىلعان تالاي-تالاي تاريح سىنىنان ءسۇرىنبەي وتكەن راحاڭ ۇلى وتان سوعىسىنىڭ قارساڭىندا الماتى مال دارىگەرلىك ينستيتۋتىن ءتامامدايدى. باتىستا سوعىس ءورتى تۇتانعان جىلى پاۆلودار وبلىستىق سوۆحوزدار ترەسىندە زووتەحنيك بولىپ ەڭبەك ەتەدى. كوپ كەشىكپەي ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىمەن دارالانعان جاس مامان وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى جانە سوۆحوزدار ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىنە تاعايىندالادى.
سۇراپىل سوعىس جىلدارى قاي جەردە دە جۇمىس ىستەۋ جەڭىل بولعان جوق. سەبەبى, اۋىلداعى ەر ادامداردىڭ بارلىعى اسكەرگە الىنعان. ونىڭ ىشىندە پاۆلودار وبلىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعىن باسقارۋ, ونىڭ جۇمىسىن ىلگەرى دامىتۋ اسا قيىنشىلىق تۋدىردى. سول كەزدە 562 مىڭ گەكتار ۇلان-عايىر جەرى بار بۇل وبلىستا 25 ماشينا-تراكتور ستانساسى, 444 كولحوز بەن 23 سوۆحوز ۇيىمداستىرىلدى. وسىنداي قىرۋار شارۋانى اۋىلداعى بالا-شاعانىڭ, ايەلدەر مەن قىزداردىڭ كۇش بىرىكتىرۋىمەن اتقارۋعا تۋرا كەلدى. بۇل كورگەن قيىندىقتارى از بولعانداي, كەيبىرىنىڭ ۇيىنە قارا قاعاز كەلە باستادى.
«ادام بالاسى قانداي قيىندىق بولسا دا كوتەرە بەرەدى ەكەن. جالعىز بالاسىنان ايىرىلىپ اڭىراعان كەي انانىڭ داۋىسىن ەستىگەندە جانە ەڭىرەگەندە ەتەگى جاسقا تولعان, ساقالىنان اققان تارام-تارام جاستى تىيا الماي وتىرعان قاريالاردى كورگەندە ساي-سۇيەگىڭ سىرقىرايدى, جەر باسىپ تۇرا المايسىڭ. نە كەرەك, ءتىرى ادام تىرشىلىگىن جاساۋعا ءتيىس, اۋىل-اۋىلدارعا شىعىپ, ەستيار بالالاردى جيناپ, ولاردى تراكتورشى, كومباينشى ماماندىقتارىنا وقىتا باستادىق», – دەپ ەسكە الىپتى سول ءبىر سۇراپىل جىلدار وقيعاسىن راحىمجان اعا.
1947 جىلى ر.شاياحمەتوۆتى قىزىلوردا وبلىستىق پارتيا كوميتەتى حاتشىسىنىڭ ورىنباسارلىعىنا, ال 1951 جىلى وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارلىعىنا, ودان كەيىن اقمولا وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىلىعىنا جوعارىلاتادى. مىنە, ناق وسى كەزەڭنەن باستاپ ول 1972 جىلعا دەيىن 30 جىل بويى اتتان تۇسپەي پارتيا, كەڭەس ورگاندارىندا تابان اۋدارماي ادال قىزمەت اتقاردى.
وسى ارالىقتا, 1954 جىلى اتاقتى تىڭ يگەرۋ ناۋقانى باستالدى. وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى رەتىندە تىڭ يگەرۋگە جان-جاقتان كەلگەن ادامداردىڭ بارلىعىن قابىلداپ, ولارعا جاعداي جاساپ, ورنالاستىرۋ سياقتى كۇردەلى جۇمىسقا جان-تانىمەن ارالاستى, وعان ايتارلىقتاي ۇلەس قوستى, ەڭبەك ءسىڭىردى. «سول جىلدارى توگىلگەن تەر, ەتكەن ەڭبەك ءار ءتۇرلى باعا الىپ جۇرگەنى راس. ويتكەنى, پىكىر ءار ءتۇرلى, وي توپشىلاۋ دا تۇرلىشە. ال مەنىڭ ويىمشا, ارينە, مۇنداي ۇلكەن ىستە قاتەلىكتەر بولىپ جاتاتىنىن ايتقان ءجون. دەي تۇرعانمەن, اقمولا وبلىسىنىڭ كولحوزدارى مەن سوۆحوزدارى مەملەكەتكە ميلليونداعان پۇت استىق تاپسىرعانى اقيقات. سول جىلداردى ەسىمە الىپ وتىرسام, كوپتەگەن كۇردەلى جاۋاپكەرشىلىك مەنىڭ موينىما جۇكتەلگەن ەكەن. ۋكرايناعا بارىپ جەتەكشى كادرلاردى ىزدەستىرۋ, ولاردى جيناقتاپ, استىقتى اۋداندارعا ءبولىپ جىبەرىپ وتىرۋ مەنىڭ ەنشىمە تيگەن ەدى. ودان كەيىن ماسكەۋگە ساپار شەگىپ, استىقتى شارۋاشىلىقتارعا كومەك ۇيىمداستىردىق. تىڭ يگەرۋ ناۋقانىنا كەلگەن ۇلتتاردىڭ ءبىزدىڭ ەلگە باۋىر باسىپ, ءبىزدىڭ جەرگىلىكتى ۇلتقا دەگەن شىنايى باۋىرلاستىق, دوستىق نيەتىن ءوز كوزىمىزبەن كوردىك. ءبىز سول جىلدارى تەك تىڭ يگەرۋ جۇمىسىمەن شەكتەلىپ قالعانىمىز جوق, مال شارۋاشىلىعىن دا دامىتۋمەن اينالىستىق. استىقتى اۋداندار, كولحوز بەن سوۆحوزدار بولعان سوڭ مالمەن قوسا قۇس فەرمالارىن اشتىق, مال سانىنىڭ كوبەيۋىنە كۇش سالدىق», – دەپ جازىپتى راحىمجان اعا ءوز ەستەلىگىندە.
ر.شاياحمەتوۆ 1960 جىلى شىعىس قازاقستان وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعالىعىنا سايلاندى. مۇندا ول ونەركاسىپ سالاسىندا اۋىلشارۋاشىلىق بازالارىن قۇردى, ونىڭ باسشىلىعىمەن قۇس كومبيناتى سالىنىپ, وبلىستىڭ ەكونوميكاسى ىلگەرىلەي بەردى. بىلىكتى باسشى 1962 جىلى رەسپۋبليكادا جاڭادان اشىلعان باتىس قازاقستان ولكەسىنە قىزمەتكە جىبەرىلىپ, ولكەلىك پارتيا كوميتەتىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى بولدى. كوپ ۇزاماي باتىس قازاقستان ءولكەسىنىڭ اتقارۋ كوميتەتىنىڭ ءتوراعالىعىنا سايلاندى. سول ۋاقىتتىڭ وزىندە ەلىمىزدىڭ مۇناي-گاز سالاسىنىڭ دامۋىنا نەگىز قالادى. ال 1965-1971 جىلدارى ول تسەلينوگراد وبلىسى (قازىرگى اقمولا وبلىسى) اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى قىزمەتىن اتقاردى.
وسى قىزمەتتى اتقارعان جىلدارى راحىمجان ومار ۇلى قازىرگى استانانىڭ, سول كەزدەگى تسەلينوگراد قالاسىنىڭ ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدارىنىڭ قالىپتاسۋىنا, قۇرىلىس سالاسىنىڭ قارقىندى دامىپ, الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ كوپتەپ سالىنۋىنا ءوزىنىڭ ولشەۋسىز ۇلەسىن قوستى. بۇدان كەيىن 1976 جىلى زەينەتكەرلىككە شىققانشا ەلىمىزدىڭ ەت-ءسۇت ونەركاسىبى مينيسترىنىڭ ورىنباسارى بولىپ قىزمەت اتقاردى.
ىسكەر ۇيىمداستىرۋشى, بىلىكتى باسشى راحىمجان شاياحمەتوۆ ات جالىن تارتىپ مىنگەن كۇننەن باستاپ, ءوزىنىڭ بۇكىل سانالى عۇمىرىن ەڭبەك ەتۋگە, ەڭبەك ەتىپ قانا قويماي, سول ەڭبەكتى ادال, ابىرويلى, تابىستى اتقارۋعا جۇمسادى. ەلىڭ ءۇشىن اتقارعان ەرەن ەڭبەكتىڭ ەسكەرۋسىز قالۋى مۇمكىن ەمەس. راحىمجان شاياحمەتوۆتىڭ رەسپۋبليكا ەكونوميكاسىنا قوسقان مول ۇلەسى مەملەكەتتىك ناگرادالارمەن اتاپ ءوتىلدى. ول وكتيابر رەۆوليۋتسياسى وردەنىمەن, ەڭبەك قىزىل تۋ وردەنىمەن ەكى مارتە, حالىقتار دوستىعى وردەنىمەن جانە بىرنەشە مەدالمەن ماراپاتتالعان.
راحىمجان ومار ۇلى زەينەتكەرلىككە شىققاننان كەيىن دە قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرعان جوق. ول الماتى قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ بەلسەندى مۇشەسى بولدى, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساياساتىن قولداي وتىرىپ, ەگەمەندىگىمىزدى نىعايتۋ جولىندا وتكىزىلەتىن ءىس-شارالاردىڭ ۇيىتقىسى بولا ءبىلدى. ەلباسىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن 1995 جىلى جەڭىستىڭ 50 جىلدىعىنا بايلانىستى ماسكەۋدە وتكەن جەڭىس شەرۋىنە قاتىستى.
ءيا, راحىمجان ومار ۇلى قاي وڭىردە بولماسىن, قانداي قىزمەت اتقارماسىن قاراپايىم حالىقتىڭ مۇددەسىنەن شىعىپ, ەل قۇرمەتىنە بولەنە ءبىلدى. ول ءوزىنىڭ جەمىستى ەڭبەكپەن ورىلگەن ونەگەلى ءومىر جولىندا ادامگەرشىلىكتىڭ اسىل قاسيەتتەرىن ۇلىقتاپ, ۇلكەنگە دە, كىشىگە دە ۇلگى بولار ىستەردى ۇكىلەپ ءوتتى. ءتالىمدى تۇلعانىڭ تاربيەسىن العان شاكىرتتەرى بۇگىندە ءتاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋ ماقساتىندا شارۋاشىلىقتىڭ بارلىق سالالارىندا جاۋاپتى دا لاۋازىمدى قىزمەتتەر اتقارۋدا. پاراسات پايىمى زور ازامات رەتىندە دە, ءىرى قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى رەتىندە دە ر.شاياحمەتوۆتىڭ ونەگەسى ءىزباسارلارىمەن جالعاسىن تابۋدا.
ارداقتى ازاماتتىڭ ماعىنالى دا عيبراتتى عۇمىرىنىڭ ايشىقتى جالعاسى, ىزگىلىكتى ءىزى قالدى. جارتى عاسىر ءبىرگە جاساسقان ومىرلىك سەرىگى باعيرا اقىلبەكقىزى ەكەۋىنىڭ ارتىندا 4 پەرزەنت, 7 نەمەرە, ونداعان شوبەرە قالدى. شاياحمەتوۆتەر اۋلەتى بۇگىندە ءبىر رۋلى ەلگە اينالدى. اۋلەتتىڭ ماۋەلى بايتەرەگى راحىمجان شاياحمەتوۆتىڭ عاسىرلىق عيبراتى ۇرپاعىنا ۇلاعات.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»