سول كۇنى تابيعاتتىڭ ءوزى ءيسى قازاقتىڭ قابىرعاسىن قايىستىرعان وسى ءبىر قازالى حاباردى قايعىرا قابىلداپ, اق ۇلپا قىلاۋلاعان. اينالا اپپاق بولىپ كەتكەن. وڭتۇستىكتىڭ اقپانى وسىلاي بولۋشى ما ەدى؟! بۇل كەزدە وتىراردىڭ قيىرشىق قۇمدى قىرقاسى قىزىليەكتەنىپ, از كۇندە كوكتەمگى تىرشىلىكتىڭ ابىر-سابىر دۇربەلەڭى باستالىپ كەتەتىن.
جان-دۇنيەسى كىرشىكسىز, قاسيەتتى ادامنىڭ ازاسىنا تابيعات-انا دا اڭىراي كۇيزەلەتىنىن ەسكە سالىپ تۇراتىن تۇلعالار بولادى. وزاعاڭ دا جاراتقاننىڭ سونداي ماڭدايىنا حالىقتىڭ ۇلى بولۋ جازىلعان وزىق ويلى تۇلعالارىنىڭ ساناتىنا بارىپ قوسىلدى. دۇنيەنىڭ اپپاق بولعانى قانداي جاقسى. اقتىق ساپارعا اتتانىپ بارا جاتقان ازاماتتىڭ جانى ءدال سول اقشا قارداي تازا دا اق ەدى دەگەن سەزىمدى ۇيالاتىپ, كيەلى ارىستانبابتىڭ اياسىنان بۇيىردى توپىراق... ون ءۇش جىل ءوتتى سودان بەرى. ءبىر مۇشەل جاس. كەشەگىنىڭ كوبى كونەردى. بىراق تاريح بەتتەرىن قاتتايتىن قارت جادىگەر ەشقاشان ۇمىت بولماسىن اياۋلى اعامىز ەرتە بولجاي بىلگەن, قازاقستانداعى مۋزەيلەردىڭ نەگىزىن قالاعان. كەزىندە قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىن قالپىنا كەلتىرەردە ءوزىن باسشىمىن دەمەي, قارا جۇمىسقا قاراپ تۇرماي كىرىسىپ كەتكەن ادام. ەلگە دەگەن ماحابباتتىڭ مۇنان اسقان ۇلگىسى بولا ما؟
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ونەر زەرتتەۋشىسى, تاۋەلسىزدىك سارايىنىڭ قولدانبالى ونەر جانە ەتنوگرافيا گالەرەياسىنىڭ جەتەكشىسى تىلەۋكەش جاۋباسوۆا – وزاعاڭنىڭ, وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ ونەگە مەكتەبىنەن ءتالىم العان شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرى. كوزى ءتىرى بولعاندا بيىل 80 جاسقا كەلەر ەدى. وزاعا جايلى ەستەلىكتەر ءوز زامانداستارى تاراپىنان از جازىلىپ تا, ايتىلىپ تا جاتپاعان شىعار-اۋ, بىراق سول جىلدارى مۋزەي ىسىنە جاڭادان كەلىپ جاتقان جاستاردىڭ كوكەيگە تۇيگەن اسەرى مەن اڭگىمەسىن تىڭداۋ ءبىر باسقا. بۇگىندە سونداعى جاستاردىڭ دەنى ەجەلگى ءداستۇردى ۇزبەي, ەل ارالاپ, جەر ارالاپ, قازاق مادەنيەتىنە قاتىستى قۇندى دۇنيەلەردى جيناۋمەن اينالىسىپ كەلەدى. تىلەۋكەشتىڭ دە تىرنەكتەپ جيعان-تەرگەن دۇنيەسى, ۇلتتىق مۇراعا قوسقاندارى از ەمەس. وسى اڭگىمەدە عالىمنىڭ جاس بۋىنعا قولداۋ ءبىلدىرىپ, قولتىعىنان دەمەۋدەگى عيبراتتى تاعىلىمىنان تاۋداي ۇلگى تانىلادى.
– وزبەكالى جانىبەكوۆ ەسىمىن ەسكە العاندا اعانىڭ كەزىندە قازاقتىڭ تالاي جاستارىنا قامقورلىق كورسەتكەن ەڭبەگى مەن ادامي قاسيەتتەرى ءجيى ايتىلادى. ءوزىڭىز سونىڭ ءبىرىسىز, تىلەۋكەش باحرەدينقىزى. سول جىلداردىڭ جاڭعىرىعىن تاعى ءبىر رەت جاڭعىرتساق پا دەگەن وي عوي بىزدىكى.
– وزبەكالى اعانىڭ ءتالىم-تاربيەسى تۋرالى اڭگىمە قوزعالعاندا 1981-1982 جىلدار ەسكە تۇسەدى. العاش جۇمىسقا كەلگەندە مەن كاسسادا بيلەت ساتاتىنمىن. قازاقتىڭ حالىق مۋزىكا اسپاپتار مۋزەيى پانفيلوۆ كوشەسى بويىنداعى قوس قاباتتى شاعىن اعاش ۇيدە ورنالاسقان ەدى. ەكىنشى قاباتتان كونتسەرت جانە ەكسپوزيتسيا زالدارى قۇرىلدى. كەلگەن كورەرمەندەر وسىلاردى تۇگەل ارالاعاننان كەيىن, ءبىرىنشى قاباتتاعى اسپاپ جاسايتىن شەبەرحاناعا اتباسىن تىرەپ, قالاعان مۋزىكالىق اسپاپتارىنا تاپسىرىس بەرىپ جاتاتىن.
بەلگىلى مۋزىكا زەرتتەۋشىسى بولات سارىباەۆتىڭ كونە دومبىرالاردى قاپقا سالىپ, تالاي مارتە وسىنداعى شەبەرلەرگە اكەلىپ تاپسىرعان ساتتەرىن ءوز كوزىممەن كوردىم. جالپى, ءبىر ادامدى جاقىنىراق تانۋىڭا قاشاندا جاقسى ادامداردىڭ سەپتىگى تيمەۋشى مە ەدى. ماسەلەن, بولات اعاممەن تانىستىعىم وزاعاڭ ۇيىمداستىرعان مۋزەي شەبەرحاناسىندا باستالدى. ول كىسى وزاعاڭدى 70-ءشى جىلدارى قازاقستان لكسم ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ تۇرعان كەزىنەن بىلەدى ەكەن. «كونە اسپاپتار ءۇنى» ءانسامبلىن بولات اعا قۇرسا, ءدال سول جىلدارى الگى جاس ۇجىمدى وزاعاڭ ءوز قامقورلىعىنا الىپ, سوناۋ ءۇندى ەلىن شارلاپ قايتۋعا جولداما بەرگەنى بۇگىندە مۋزەي شەجىرەسىندە سايراپ تۇر.
بولات اعا بىردە: «دەنساۋلىعىم بولماي ءجۇر. سەنىڭ اجەپتاۋىر مۋزىكادان حابارىڭ بار ءارى ءوزىڭ ءبىراز اسپاپتا ويناي دا بىلەدى ەكەنسىڭ, ەرتەڭ مۇنداعى ىستەگەن جۇمىستارىڭ ءىز-ءتۇزسىز جوعالىپ كەتپەيدى, وزىڭە تاۋسىلماس مول ازىق بولادى. سوندىقتان قازىردەن باستاپ كونە مۋزىكالىق اسپاپتارعا بايلانىستى دەرەكتەردى بىرتىندەپ جيناي بەر, بۇل سالادا زەرتتەۋمەن اينالىسىپ جۇرگەن ادامدار وتە از», دەپ اقىل-كەڭەسىن بەردى. سويتسەم, ول كىسىنىڭ ءبىرىنشى ينفاركتان جاڭادان ەندى عانا باسىن كوتەرگەن كەزى ەكەن.
ال ءوزىم «سازگەن» ەتنوگرافيالىق ءانسامبلىنىڭ مۇشەسى رەتىندە دۇنيەجۇزىلىك XII جاستار مەن ستۋدەنتتەردىڭ فەستيۆالىنە قاتىسىپ, ديپلومانت اتاندىم. اعالار اقىلى اداستىرمادى. ءومىرىمدى كەيىن تۇبەگەيلى كونە مۋزىكالىق اسپاپتاردى جيناۋ مەن زەرتتەۋگە ارنادىم دەسەم دە بولادى. مۋزىكا اسپاپتارى مۋزەيىندە جيىرما جىلدان اسا قاراپايىم قىزمەت اتقارىپ, قازاقتىڭ ۇمىت بولعان كونە مۋزىكالىق اسپاپتارى اتاۋلارىنان كانديداتتىق ديسسەرتاتسيامدى قورعاپ شىقتىم.
– قازاقستانداعى كوپتەگەن مۋزەيلەر مەن فولكلورلىق ۇجىمدار وزاعاڭنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن قۇرىلدى. سونىڭ ىشىندەگى قايسىسىن ايرىقشا اتاعان بولار ەدىڭىز؟
– سولاردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى – ىقىلاس اتىنداعى قازاقتىڭ مۋزىكالىق اسپاپتار مۋزەيى. مۋزەي قۇرىلىمىنىڭ باعىتىن ول تۇگەلدەي ءوز قولىمەن جازىپ شىقتى. ەكسپوزيتسيا قۇرۋ ىسىنە وتە ساۋاتتى بولاتىن. مۋزەيدىڭ عىلىمي جۇمىستارىندا ارحەولوگيا مەن ەتنوگرافيانى بايلانىستىرۋدىڭ باعىت-باعدارىن كورسەتىپ بەرەتىن. ءۇش باعىتتا جۇمىس ىستەلدى. 300 ورىندىق كونتسەرت زالى, كونە مۋزىكا اسپاپتارىن جاسايتىن, ونى قالپىنا كەلتىرەتىن شەبەرحاناسى مەن ەكسپوزيتسيا زالدارى قۇرىلدى. كونە اسپاپتار جەكە-جەكە توپتارعا ءبولىنىپ ورنالاستى. سول جاڭادان اشىلعان زالداردى ەكسپوناتتارمەن تولىقتىرۋ ماقساتىندا وزاعاڭ ۇيىندە ساقتاۋلى تۇرعان كونە دومبىرانىڭ ءتورت داناسىن ءوز قولىمەن اكەلىپ تاپسىرعانىن بۇگىندە بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەۋى مۇمكىن.
– تاعى دا قانداي تانىمال ادامداردىڭ دۇنيەلەرى قويىلدى؟
– ول كىسى ونەرگە ەڭبەگى سىڭگەن اتاقتى ورىنداۋشىلاردىڭ قولدارىنىڭ تابى قالعان كونە مۇرالاردى ەرىنبەي-جالىقپاي ىزدەستىرىپ الدىرتاتىن ەدى. سونىڭ ءبىرى – بەلگىلى شەرتپە كۇي شەبەرى ابىكەن حاسەنوۆتىڭ دومبىراسى. دومبىرانى كۇيشىنىڭ جارى شاكەن حاسەنوۆا مۋزەيگە اكەلىپ سىيعا تاپسىردى. ەكسپوناتتاردى قازاقستاننىڭ وبلىستىق, ايماقتىق مۋزەيلەرىنەن جيناستىردى. سولاردىڭ ىشىندە جامبىل, كەنەن, ماناربەك اتالارىمىزدىڭ دومبىرالارى, نارتاي مەن شاشۋبايدىڭ سىرنايلارى, مۇرىن, قىزىل جىراۋلاردىڭ, دينا شەشەيدىڭ دومبىرالارى مەن ءحVى عاسىرداعى جاراس بي باقسىنىڭ كونە نارقوبىزى, ەسكى قىلقوبىزدار, شەرتەر ۇلگىلەرى, ت.ب. بولدى. اسپاپ شەبەرلەرى د.شوقپاروۆ, و.بەيسەنبەكوۆ, س.كەنجەعاراەۆ بىرىگىپ, كونە اسپاپتاردىڭ دابىلدى-ۇرمالى, شۋلى-سىلدىرماقتى ۇلگى-نۇسقالارىن قالپىنا كەلتىردى. ءسويتىپ, مۋزەي قورىنا بەس جۇزدەن اسا مۋزىكالىق اسپاپتار جيناقتالدى.
– سول كەزدەرى ءبىراز فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق انسامبلدەر كوكتەمگى قىزعالداقتاي دالا ساحناسىن قۇلپىرتپادى ما؟
– كونە ۇلتتىق مۋزىكالىق اسپاپتاردىڭ ۇلگىلەرىنەن حالىقتىق ەتنوگرافيالىق «سازگەن», «ادىرنا», «ارقاس», «التىناي», حالىقتىق ەتنوگرافيالىق ءان-بي انسامبلدەرى دۇنيەگە كەلدى. ولاردىڭ ەشكىمگە ۇقسامايتىن ءداستۇرلى كونتسەرتتىك باعدارلاماسىنا دەيىن ول ءوز قولىمەن جازدى. ماسكەۋ قالاسىنان ارنايى بي قويۋشى ولگا ۆسەۆولودوۆنا گولۋشكەۆيچتى شاقىرتىپ, ەل اراسىندا ۇمىت بولعان حالىق بيلەرىنىڭ «ايدا بىلپىم», «شالقىما», «ايقوساق», ت.ب. اياق ىرعاقتارىنىڭ ناقىشتى يىرىمدەرىن بيشىلەر توبىنا ۇيرەتتى.
وزەكەڭنىڭ ساحنا ونەرىنە قوسقان ۇلەسى ۇشان-تەڭىز. كوپ ءانشى ورىنداي بەرمەيتىن, قالىڭ قازاقتىڭ اراسىندا ساقتالعان حالىق اندەرىنىڭ سيرەك نۇسقالارىن جەتىك ءبىلدى. سونىڭ ايعاعى – بەلگىلى ءانشىمىز مارقۇم ءمادينا ەراليەۆاعا ەشكىم ءالى ايتىپ ۇلگەرمەگەن حالىق اندەرىنىڭ سوزدەرى مەن اۋەندەرىن ءوزى انسامبلگە قوسىلىپ ۇيرەتكەنى قانداي تاعىلىمدى تاريح دەسەڭشى! ۋاقىت شاڭىنا كومىلىپ, ۇمىت بولا باستاعان قازاقتىڭ كونە اسپاپتارى مۋزەي ساحناسىندا ءتىرىلىپ قانا قويماي, ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدى بايىتىپ, وعان داستۇرلىك تۇرپات بەرگەنىن قالاي ۇمىتامىز.
– قازاقتىڭ ۇلتتىق كيىمدەرىندەگى كەيبىر كەرى كەتكەن تۇستارعا اشىنىپ, بۇل سالادا دا كوپ ءىس تىندىرمادى ما؟ ءتىپتى ءوزى دە مىقتى زەرگەر بولعان كورىنەدى.
– سان-سالالى جيداشىلىق, زەرتتەۋشىلىك ەڭبەگىنىڭ ءبىر تارماعى وسى كونەدەن جەتكەن ۇلتتىق كيىم ۇلگىلەرىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە ارنالعانى ءمالىم. بۇل تۇرعىدان العاندا, ول قازاق مادەنيەتىنىڭ ءداستۇرلى ونەرىنىڭ ناعىز ناسيحاتشىسى بولا بىلگەن ادام. «قازاق تەاتر قايراتكەرلەرى قوعامىنىڭ» كيىم تىگۋ شەبەرحاناسىندا ۇلتتىق كيىم ۇلگىلەرىنىڭ – «قاسابا», «جاۋلىق,» «ساۋكەلە», «ايىر قالپاق», «بەلدەمشە», «توبە», «سۇلاما», «كۇندىك», ت.ب. ەرلەر مەن ايەل ادامداردىڭ اياق كيىم ۇلگىلەرىن تازا بىلعارىدان, شاپان-قامزولدارىن تازا بارقىتتان «ەسكيزىن» ءوزى سىزىپ, ورىنداۋشىلاردىڭ بەت-الپەتىنە قاراي لايىقتاپ, كيىم ۇلگىلەرىن جاساقتادى.
ءاربىر تىگىس, ءاربىر تۇيمە-تيەك, ءاربىر ويۋ-ورنەك وزەكەڭنىڭ كوز مايىن تاۋىسىپ زەرتتەگەن ەڭبەگىنىڭ ماۋەلى جەمىسى. 1982 جىلى مۋزەيگە «سازگەن» ەتنوگرافيالىق ءانسامبلىنىڭ كونتسەرتتىك باعدارلاماسىنا سول كەزدەگى مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى ن.نازارباەۆتى, سونداي-اق ق.سۇلتانوۆ پەن ن.تىلەنديەۆتى شاقىردى. نۇرسۇلتان اعا انسامبل مۇشەلەرىنىڭ ۇستىندەگى كيىم ۇلگىلەرىن كورگەندە تاڭ-تاماشا قالىپ, بىزگە ريزا كوڭىلمەن اتتانعان. ءبىر وكىنىشتىسى, كونتسەرتتىك ۇيىم مەكەمەلەرى سونداعى قايتا قالپىنا كەلتىرىلگەن نەبىر عاجايىپ كيىم ۇلگىلەرىن ساقتاپ قالا المادى.
– ول كىسىنىڭ ونەرگە باۋلىعان شاكىرتتەرىن اتاڭىزشى.
– قازاق جاستارىنىڭ اراسىنان بولاشاعىنان ءۇمىت كۇتتىرەدى-اۋ دەگەن اسا دارىندى ورىنداۋشى ونەرپازداردى, ون ساۋساعىنان ونەر تامعان شەبەر-رەستاۆراتورلاردى, زەرگەرلەردى, قولونەرشىلەردى جەر-جەردەن ىزدەپ, ورتالىققا الدىرىپ, بارىنشا قامقور قولىن سوزدى. اسىرەسە, جاس مامانداردى مۋزەي سالاسىنا, ونەر مەن بىلىمگە باۋلىعانى ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە. ايتالىق, اسقار مولداعارينوۆ, قانات تۇياقباەۆ, قىرىم التىنبەكوۆ, بازارباي التاەۆ, تۇرسىنكۇل جايلاۋباەۆا, ءشامىل قوجانحانوۆ, ماراش كەنيەۆا وزاعاڭنىڭ قاسىندا ءجۇرىپ, كوپ نارسەنى كوكەيلەرىنە توقىعان بىلىكتى ماماندار. بۇگىندە ولاردىڭ جۇمىستارىنىڭ ءوزى باسقالارعا ونەگە.
– حالىق مۋزىكا اسپاپتار مۋزەيىن قازىرگى عيماراتقا وزاعاڭ ءوز قولىمەن كوشىرگەن دەگەن ءسوز بار. سول راس پا؟
– 1984 جىلدىڭ قاڭتار ايى. كۇن سۋىق, اياز دا بار. ول كەزدە وزبەكالى اعا مادەنيەت ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى. تاڭەرتەڭ مۋزەيگە كەلىپ: «بۇگىن باسقا عيماراتقا كوشەسىڭدەر, ۇساق-تۇيەك ەكسپوناتتاردى قولدارىڭمەن تاسيسىڭدار, اۋىر زاتتارعا ماشينا جىبەرەمىن, بۇگىن كوشىپ ءبىتىرۋ كەرەك», – دەدى. جىبەك جولى كوشەسىندەگى مۋزەي ءۇيى تارلىق ەتىپ, 28 پانفيلوۆشىلار گۆاردياسى اتىنداعى پاركىندە بەلگىلى ارحيتەكتور ا.پ.زەنكوۆ سالعان عيماراتقا, وفيتسەرلەر ۇيىنە جاياۋ كوشىپ جاتىرمىز. عيمارات ءىشىنىڭ قۇرىلىس جۇمىسى, كورمە زالدارى تولىق بىتپەگەن.
مۋزەي ءىشىن قالپىنا كەلتىرۋ ءىسى ءبىز ءۇشىن ۇمىتىلماستاي, قىزىعى مەن شىجىعى قاتار ورىلگەن جىلدار بولدى. وزەكەڭنىڭ جۇمىس كۇنى قاشاندا ەرتەلەپ, ساعات 8-00-دە ءبىزدىڭ ءىسىمىزدى ءوز كوزىمەن ءبىر كورىپ بارىپ كەتۋدەن باستالاتىن. ءوزىنىڭ جۇمىسى باسىنان اسىپ جاتسا دا, ەسىك پەن تەرەزەلەردىڭ توپساسىنا دەيىن مۇقيات تەكسەرىپ شىعاتىن. بىردە-ءبىر قىزمەتكەر جۇمىستان سىرت قالمايتىن. قۇرىلىستىڭ ءبىز دە قاراپ وتىرماي قارا جۇمىسىنا بىلەك سىبانىپ كىرىسىپ كەتەتىنبىز. ەسىك-تەرەزەلەردى جۋىپ, ەدەندەردى سىپىرىپ جۇرگەندە 8 ساعاتتىق جۇمىس كۇنىمىز 10-11 ساعاتقا دەيىن سوزىلاتىن, ارا-تۇرا كونتسەرتتىك جاتتىعۋعا دايىندالىپ ۇلگەرەمىز.
ەكسپوزيتسيا زالدارىندا ورنالاسقان ءار اسپاپتىڭ ءۇنىن ماگنيتوفون تاسپاسىنا جازامىز, حالقىمىزدىڭ سالت-ءداستۇر, تۇرمىس-تىرشىلىگىنەن حابارلار بەرەتىن ديارامالار قويۋ دا ويلاستىرىلدى. «اۋىلعا اقىن كەلدى» دەگەن ماكەت-ديارامانى كورسەتۋ قيىنعا ءتۇستى. دياراما ۇزاققا سوزىلىپ, كوڭىلدەن شىقپاي جاتقان ءبىر تۇستا ولارعا: «قازاقتىڭ تامىنىڭ قانداي بولاتىنىن بىلمەيسىڭدەر, قوي سويىپ, قازان كوتەرۋدىڭ سانىنەن دە ماقرۇمسىڭدار. ءاي, باتىر, سەن تۇركىستاندىق ەمەس پە ەدىڭ, – دەدى قانات تۇياقباەۆقا قاراپ.
– سول سەنىڭ تۋعان اۋىلىڭدا بۇگىنگە دەيىن قانشاما ەسكى ۇيلەر ساقتالىپ كەلگەن. وسى ءۇيدىڭ بىرىندە سەن دە دۇنيەگە كەلدىڭ ەمەس پە؟» دەپ كەيىگەنى كوبىمىزگە ساباق بولىپ, نامىسىمىزدى جانىعان. ول كىسى جارىسا سويلەپ بىلگىشسىنگەن ادامداردى ۇناتپايتىن. بەتىڭ بار, ءجۇزىڭ بار دەمەي ايتىپ سالاتىن. ءار ءىستىڭ ادەمى قيۋلاسقانىن تالاپ ەتەتىن. «سەندەردىڭ ىستەرىڭە ارالاسىپ ءجۇرىپ, ءوزىم دە اجەپتاۋىر قۇرىلىسشى بولىپ قالدىم», دەيتىن قالجىڭداپ. ونەردى قانشا بىلسەڭ دە كوپتىك ەتپەيدى دەيتىن. سەنى ىزدەنۋگە ۇيرەتەتىن, ءار جاس مامانعا ويلان, ىزدەن دەپ تالاپ قوياتىن. قازاقتىڭ مۋزىكالىق اسپاپتار مۋزەيىنىڭ كەشەگى تاريحى ايتىلعاندا, وزاعاڭنىڭ وسىنداي كەسەك كەلبەتى قاشاندا ەسكە ىستىق ساتتەردى ورالتىپ وتىرادى.
– ول كىسى جايلى جازىلىپ جاتقان ەستەلىكتەردىڭ قاي-قايسىسىندا دا وسىنداي قىرلارى كوبىرەك ايتىلادى.
– قازاق ونەرىنە ناعىز جاناشىر ادامنىڭ ءبىرى بولات سارىباەۆ اعامىز ەدى. زايىبى ميجان اپاي تالاي رەت: ء«بىز وزەكەڭنەن كورگەن جاقسىلىقتارىمىزدى ەشۋاقىتتا ۇمىتا المايمىز», دەپ قوشەمەتپەن ايتىپ وتىراتىن. تاعى ءبىر سونداي اياۋلى اعامىز اكادەميك ومىرزاق ايتباەۆتىڭ: «وزەكەڭمەن قان تۋىستىعىمنان گورى اراداعى رۋحاني تۋىستىعىمىز باسىم بولدى. وزىنە دە, وزگەگە دە قاتاڭ تالاپپەن قارايتىن. بىراق ءبىر عاجابى, ونەرپازدارمەن ارالاسا كەتسە الگى قاتتىلىقتىڭ ءبارى ءاپ-ساتتە جۇمسارىپ, جانى جادىراپ, ءجۇزى جارقىراپ شىعا كەلەتىن. ونىڭ بويىنداعى ەرەكشە قاسيەتى – تۋعان تىلگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى ەدى. ەتنوگرافيالىق اتاۋلار, بي ونەرىنىڭ تەرميندەرى جونىندەگى ىزدەنىستەرى ناعىز ءتىل مامانىنا ءتان ەڭبەكقورلىق دەسە بولعانداي. كەيدە ماعان تەلەفون شالىپ, قازاقتىڭ كەيبىر سوزدەرىنىڭ ءمان-ماعىناسىن, ءتۇپ-توركىنىن ىزدەپ شارق ۇراتىن.
ءوز جانىن قيناۋمەن قويماي, مەنى دە ءتۇرلى سوزدىككە شۇقشيتىپ, قاشان سول ءسوزدىڭ تۇبىنە تەرەڭ بويلاپ بارمايىنشا ماعان دا, وزىنە دە مازا بەرمەي تىنىمسىز جۇمىس ىستەيتىن. تاڭ قالارلىعى, ول جەكە سوزدەردىڭ ماعىنالىق ءورىسىن تولىققاندى ءتۇسىنىپ, اتاۋلىق سيپات بەرۋگە كەلگەندە وتە شەبەر بولۋشى ەدى», دەگەن ءسوزىن دە قويىن داپتەرىمە ءتۇرتىپ قويىپپىن. قازاق مادەنيەتى مەن ونەرىنە ءدال مۇنشالىق وراسان ەڭبەك سىڭىرگەن ادام نەكەن-ساياق. كەيىنگى ۇرپاق سول ەڭبەكتەردى وقىپ-توقىپ قانا قويماي, كەشەگى ءداستۇردى ۇزبەي جالعاستىرا ءتۇسۋى پارىز دەگەن تىلەك مەنى دە ۇنەمى عىلىمنىڭ بيىك شىڭىنا قاراي جەتەلەيدى.
اڭگىمەلەسكەن قاراشاش توقسانباي.
استانا.