جۋىردا «حابار» ارناسىندا «اقىلدىڭ كىلتى. ءومىرداستان» تەلەەپوپەياسى ەكىنشى ماۋسىمىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان كارتينادا قازاق حالقىنىڭ ءارتۇرلى كەزەڭدەردە باستان وتكەرگەن تالايلى تاعدىرى سۋرەتتەلەدى.
بۇل رەجيسسەر مۇرات بيدوسوۆتىڭ ەكىنشى جۇمىسى. «اقىلدىڭ كىلتى. ءومىرداستان» تەلەەپوپەياسىنىڭ العاشقى ماۋسىمىندا XIX عاسىردا جاساعان ءۇش بۋىننىڭ ءومىرى كورسەتىلسە, ەكىنشى ماۋسىم پارەللەل سيۋجەتتىك جەلىگە قۇرىلعان. بىرىنشىسىندە وقيعا XIX عاسىر, قازاقتىڭ سوڭعى حانى كەنەسارى, قازاق دالاسىنداعى كوتەرىلىستەر توڭىرەگىندە ءوربيدى. ال ەكىنشى سيۋجەتتىك جەلىدەگى وقيعا وتكەن عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلدارىنان باستالىپ, قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان كەزبەن استاسادى. «تاريحي ەپوپەيانىڭ مازمۇنى وتە كۇردەلى, ماڭىزى زور. ءفيلمدى تاريحي وقيعانىڭ كوركەمدىك شەشىمى دەپ قابىلداعان ءجون. ءدال وسىلاي بولدى دەپ ايتۋ قيىن. بىراق تاريحي وقيعالاردان اۋىتقۋ بولعان جوق. ول تۇرعىدا تاريحشىلار كوپ كەڭەس بەردى. ەشقانداي فاكتىلەر بۇرمالانبادى. بىراق ءبارىبىر تۇنىق كوركەمدىك شىعارما دەپ قابىلداۋ قاجەت. سول زامانداعى بي-بولىستاردىڭ اراسىنداعى جانجال, تۇتاس ءبىر ۇلتتىڭ باسىنا تونگەن قيىندىق, قازاققا دەگەن پاتشالىق رەسەيدىڭ وكتەمدىگى, قىرعىز ماناپتارىنىڭ جايى, سولاردىڭ ءبارىن جيىپ, سول ۋاقىتتاعى ساياسي ۇستانىمدى بەرۋگە تىرىستىق», دەيدى مۇرات بيدوسوۆ.
سيۋجەت جەلىسىندەگى ەكىنشى وقيعانىڭ دا باستى كەيىپكەرى ومىردەن الىنعان. رەجيسسەردىڭ ايتۋىنشا, فيلمدەگى كەيبىر وقيعالار ەرىك ءبايجۇنىسوۆ دەگەن ازاماتتىڭ «اكە مۇراتى» شىعارماسىنىڭ جەلىسى بويىنشا تۇسىرىلگەن. ونىڭ قاسىنداعى ارمان, باربوس دەگەن دوستارىنىڭ دا تۇپتۇلعاسى بار.
تاريحي تەلەەپوپەيانىڭ قازاق حالقى ءۇشىن ماڭىزىن العا تارتقان رەجيسسەر: «مۇنى تەك سول كەزدەگى تاريحي دراما دەپ قابىلداماۋ كەرەك. سول داۋىردەگى ادامداردىڭ قارىم-قاتىناسى, ءداستۇرى, سالتى, بۇگىنگى كوزبەن قاراعاندا قانشالىقتى وزگەرگەن, ۇلتتىڭ سويلەۋ مانەرى, ايتالىق استارلاپ سويلەۋ, مىسالداپ كەلتىرۋ, ءتىل بايلىعى سىندى ماسەلەلەر كوتەرىلەدى. كورەرمەن سوعان ءمان بەرسە ەكەن دەپ ويلايمىن», – دەيدى.
تاريحي ەپوپەيا جامبىل وبلىسىنىڭ مەركى اۋدانىندا, شۋ وزەنى مەن الاتاۋ بوكتەرىندە, قالالىق سيۋجەتتەر الماتىدا تۇسىرىلگەن. ەپوپەياداعى كوستيۋم, دەكوراتسيانى باسا ايتۋ كەرەك. XIX عاسىرداعى باي-بولىستار, بايبىشە مەن كەلىن, اتشى-قوسشىنىڭ كيىمى اسا مۇقياتتىلىقپەن تاڭدالعان.
اكتەرلەر ءۇش اي بويى كيىز ۇيدە ءومىر ءسۇرىپ, وزەننىڭ سۋىن ىشەدى. كينو شىنايى شىعۋى ءۇشىن تاماقتى دا دالاداعى وشاقتا ازىرلەپتى. اتاۋلى لەنتاعا تۇسۋگە نيەت ءبىلدىرىپ, كاستينگكە كەلگەن ۇمىتكەر سانى 200-دەن اسقان. رەجيسسەر اكتەر تاڭداۋ بىرىسىندا ولاردىڭ سىرت-كەلبەتىنە باسا ءمان بەرگەنىن ايتادى. «ءبىز اكتەرلىك انسامبلگە كوپ كوڭىل بولدىك. ويتكەنى جالعىز كەيىپكەر وينامايدى. كەيىپكەرلەر وتە كوپ جانە كوپشىلىك كورىنىستى ساحنالار ءجيى ۇشىراسادى. سوندىقتان اكتەرلەر اراسىنداعى قارىم-قاتىناس جوعارى دەڭگەيدە بولماسا, ءتۇسىرىلىم كەزىندە ول قيىندىق تۋدىرار ەدى. اكتەرلەردى ىرىكتەۋ كەزىندە تابيعيلىعىنا, ەرەكشەلىگىنە, كەلبەتىنىڭ سول زاماننىڭ ادامىنا ۇقساۋىنا ءمان بەردىك», – دەيدى مۇرات بيدوسوۆ.
باستى رولدەردى باۋىرجان كاپتاعاي, دارxان سۇلەيمەنوۆ, ەربول ىدىرىسوۆ, ءاليا دانياروۆا, گۇلنار جاقىپوۆا, ۆيتالي كۋپريانوۆ سىندى اكتەرلەر سومدايدى. جالپى تۋىندىنى ءتۇسىرۋ كەزىندە ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن تەاتر جانە كينو اكتەرلەرى شاقىرتىلعان. سولاردىڭ ءبىرى مەدعات ومىراليەۆ. ن.ءجانتورين اتىنداعى ماڭعىستاۋ وبلىستىق مۋزىكالىق دراما تەاتردا ونەر كورسەتەدى. «حابار» ارناسىنىڭ كورەرمەنىنە ول «كۇلاش», «قىز جولى» تەلەحيكايالارى ارقىلى جاقسى تانىس.
«قابەن دەگەن كولحوز ءتوراعاسىنىڭ وبرازىن سومدادىم. قابەن ءوزىنىڭ ايتقانىن ورىنداتپاي قويمايتىن, ەر مىنەزدى, ىسكە مىعىم, اتا-باباسىنان جۇققان تەكتىلىگى بار ادام. كينودا ول ءوزىنىڭ بالالارىنا تەك جاقسىلىقتى ونەگە قىلىپ كورسەتەدى. كينو بارىسىندا رەجيسسەر ءرولىمىزدى بارىنشا تۇسىندىرگەن بولاتىن, قولدان كەلگەنشە وينادىق. باعاسىن بەرەتىن حالىق قوي. حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىعامىز دەگەن ويدامىز», – دەيدى مەدعات ومىراليەۆ.
ءداستۇر بويىنشا ەكىنشى ماۋسىمداعى 20 ءبولىمنىڭ بارلىعى ابايدىڭ قارا سوزدەرىمەن تۇيىندەلىپ وتىرادى. ءفيلمنىڭ ستسەناريىن جازعان ارمان سقابىل ۇلى, سەرجان زاكەر ۇلى جانە مۇرات بيدوسوۆ. ال مۋزىكالىق ارلەۋشى ءانشى-سازگەر سەيفۋللين جولبارىس. ايتا كەتەيىك, «اقىلدىڭ كىلتى. ءومىرداستان-2» تەلەەپوپەياسى دۇيسەنبى-جۇما كۇندەرى كەشكى ساعات 19.40-تا «حابار» ارناسىنان كورسەتىلۋدە.
گۇلنۇر وتجانقىزى