الدىمەن «برەند» دەگەننىڭ نە ەكەنىنە قىسقاشا توقتالىپ وتەيىك. برەند – ساۋدا بەلگىسى, ونى قاراپايىم تىلدە تاڭبا دەپ تە اتاساق بولادى. وعان, سونداي-اق, سول تاڭباعا قاتىستى نارسەلەر دە كىرەدى. ادەمىلىگى كەرەمەت تاڭبا-رامىزدەردى دە برەند دەپ اتايدى. جالپى, برەند – تۇتىنۋشىعا بەرىلەتىن ۋادە جانە سول ۋادەنى ورىنداۋ.
ەرتە زامانداردا ادامدار تاڭبالار ارقىلى قارىم-قاتىناس جاساۋدى جانە بەلگىلى ءبىر اقپاراتتى بەرۋدى نەمەسە جەتكىزۋدى قاجەت ەتتى. بۇل تاڭبالار ءبىر يدەيانى جاقتاۋشىلاردى وزدەرىنىڭ باسەكەلەستەرىنەن وزگەشە بولەكتەۋ ەتىپ كورسەتتى. تاڭبالار ادامنىڭ نەمەسە توپتىڭ باسقالاردان دارالىعىن, بەلگىلى ءبىر قاسيەتتەردى يەلەنەتىندىگىن بىلدىرۋگە مۇمكىندىك بەردى. اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى داۋرەن اباەۆتىڭ اتاپ وتكەنىندەي, ساپالى ەلدىك برەندينگكە قاشان دا سول مەملەكەتتىڭ شىنايى جەتىستىكتەرى نەگىز بولادى. ەلدىڭ ءيميدجىن ساۋاتتى ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن ونىمەن بايلانىستى وبرازدار, يدەيالار مەن رامىزدەر كرەاتيۆتى, قايتالانباس ءارى جادىڭدا جاتتالىپ قالاتىن سيمۆوليكامەن بىتە قايناسۋى كەرەك. وسىنداي ىرگەلى ءىستى ءبىزدىڭ ەلىمىز دە قولعا الىپ جاتىر. وسىعان بايلانىستى قازاقستاننىڭ ۇلتتىق برەندىن انىقتاۋ جونىندەگى بايقاۋ باستالعانىن دا ايتا كەتەيىك.
ەندى قازاقستاندا « ۇلى دالا ەلى» جالپىۇلتتىق برەندى جاساقتالادى. قازاقستان ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇرجان التاەۆتىڭ ايتۋىنشا, وسىعان بايلانىستى تاڭبالاۋعا جاتاتىن تاۋارلار رەەسترى تۇزىلەدى. بىرىنشىدەن, بۇل تاڭبا تاۋاردىڭ قازاقستاندا جاسالعانىن ءبىلدىرىپ تۇرادى. ەكىنشىدەن, بۇل تاۋاردىڭ شىن مانىندە ساپالى ەكەنىنەن حابار بەرەدى. ۇشىنشىدەن, ول تاۋار قازاقستان حالقىمەن مويىندالعانىن كورسەتەدى. بۇل برەند كەز كەلگەن كاسىپورىنعا بەرىلمەيدى, بەرىلگەن كاسىپورىندار ساناۋلى عانا بولادى. ونىڭ ىشىندە «ەير استانا», «راحات» سياقتى ءىرى كومپانيالار بار.
بۇرىن دا, قازىرگى كەزدە دە گەرمانيا مەن جاپونيانى اۆتوماشينالارى, فرانتسيانى ءيىسسۋلارى, گوللانديانى قىزىل-سارى گۇلدەرى, يتاليانى ساپالى اياق كيىمدەرى, شۆەيتساريانى ساعاتتارى, ءۇندىستاندى حوش ءيىستى شايلارى, جاپونيا مەن كورەيانى ەلەكترونيكاسى الەمگە ايگىلەپ كەلەدى. الداعى ۋاقىتتا دا ايگىلەي بەرمەك. ولار دۇنيە جۇزىنە تانىمال وسى ونىمدەرىمەن ماقتانا الادى. مىنە, بۇل ولار ءۇشىن ناعىز برەند! ال قازاقستان شە؟ ءبىزدىڭ ەلدىڭ ۇلتتىق برەندى قايسى؟
ەگەر رەتىنە قاراي ايتاتىن بولساق, ءبىز العاشقى ورىنعا ەلوردامىز – استانا قالاسىن قويار ەدىك. بۇعان ەشكىم قارسىلىق بىلدىرە قويماس دەگەن ويدامىز. ويتكەنى, بۇگىندە استانا قازاقستاننىڭ عانا ەمەس, دۇنيە ءجۇزىنىڭ جاڭا عاجايىبى اتانىپ وتىر. ەكىنشىدەن, استانانىڭ ارحيتەكتۋرالىق ساۋلەت-قۇرىلىس تۇعىرناماسىن ازىرلەۋدە قالا كەلبەتىنە ەۋرازيالىق ءوڭ-ءسان بەرۋ يدەياسى باسشىلىققا الىندى. يدەيا اۆتورى – ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. عيماراتتارىنىڭ ادەمىلىگى مەن ساۋلەتتىلىك كورنەكىلىگى جاعىنان قالا توكيو, نيۋ-يورك, دۋبايمەن باسەكەلەسە الادى.
بايقوڭىر – قازاقستان اۋماعىندا ورنالاسقان الەمدەگى العاشقى جانە ەڭ ءىرى عارىش ايلاعى. ايلاقتىڭ باستى جانە كومەكشى نىساندارىنىڭ جالپى اۋماعى 6717 شارشى شاقىرىمدى قۇرايدى. ونىڭ ۇشۋ تراسساسى ارال تەڭىزىنەن كامچاتكا تۇبەگىنە دەيىن سوزىلىپ جاتىر. بايقوڭىردان 1957 جىلدىڭ 4 قازانىندا تۇڭعىش عارىش زىمىرانى ءساتتى ۇشىرىلدى جانە ول دۇنيە جۇزىندەگى ەڭ ءبىرىنشى جەردىڭ جاساندى سپۋتنيگىن وربيتاعا شىعاردى. ال 1961 جىلعى ساۋىردە ادامزات تاريحىندا العاش رەت يۋري گاگارين «ۆوستوك» عارىش كەمەسىمەن عارىشقا اتتاندى. عارىش ايلاعىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋگە ءار جىلدارى قازاقستاندىقتار دا قاتىسقان.
ۇلتتىق اسپاپتارىمىز – قوبىز بەن دومبىرانى دا ۇلتتىق برەندكە اينالدىرۋعا بولار ەدى. سەبەبى, ەلىمىزدىڭ تانىمال ونەر ۇجىمدارى الىس-جاقىن شەتەل ساحنالارىندا ونەر كورسەتكەندە, ولاردىڭ قولىنداعى قوبىز بەن دومبىراعا قىزىعا قاراعانىنا, تاڭ-تاماشا بولعاندارىنا بىرنەشە مارتە كۋا بولعانىمىز بار.
ەلىمىزدە ۇلتتىق برەند بولاتىن ونىمدەر مەن بۇيىمدار شىعاراتىن كومپانيالار دا بارشىلىق. مىسالى, «ادەمى-اي» جانە «بال-بالا» كومپانيالارىن اتاۋعا بولادى. «ادەمى-اي» كومپانياسى قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق بولمىسىن, سالت-ءداستۇرىن, تاريحىن, ەلىمىزدىڭ بۇگىنگى جەتىستىكتەرىن بەينەلەيتىن كادەسىيلاردىڭ قايتالانباس تۇرلەرىن شىعارادى. ولار كوپتەگەن ەلدەردە وتكەن كورمەلەرگە قاتىسىپ, جۇلدەگەر اتاندى. ال «بال-بالا» كومپانياسى نەگىزىنەن ويىنشىقتار, ونىڭ ىشىندە وزدىگىنەن قوزعالىپ, ءان ايتىپ, بي بيلەيتىن قۋىرشاقتار شىعارۋمەن اينالىسادى. قۋىرشاقتار «ايتقان» اندەردى بالالار تەز جاتتاپ الادى.
بىزدە قازاقستاندى الەم جۇرتشىلىعىنا كەڭىنەن تانىتاتىن, ۇلتتىق برەندىمىز بولاتىن دۇنيەلەر بارشىلىق. وكىنىشكە قاراي, ءبىز ولاردى حالىقارالىق دەڭگەيگە شىعارىپ, ءجوندى ناسيحاتتاي الماي ءجۇرمىز. بۇگىننەن قولعا الماسا, ەرتەڭگى كۇنى ولار دا الماتى اپورتىنىڭ كەبىن كيەدى...
ءاليسۇلتان
قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»