قارىم-قاتىناس كەرەك
قىتاي ءبىزدىڭ ەجەلگى كورشىمىز, ونىمەن قارىم-قاتىناستا حالىقتىق ۇلكەن داستۇرلەرىمىز بار. قازاقتا «بارماساڭ, كورمەسەڭ جات بولارسىڭ» دەگەن ماقال بار عوي, سول ايتقانداي كورشى ەلدەرمەن تىعىز قارىم-قاتىناستا بولۋ ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ مۇددەسىن قورعاۋدا, ەكونوميكالىق, قورعانىستىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزەدى. مىنە, وسىنداي قاعيدانى باسشىلىققا العان ەلباسى ن.نازارباەۆ سىرتقى ساياساتىمىزدا كورشىلەس ەلدەرمەن ۇزبەي, تىعىز جانە ءوسىمدى تۇردە قارىم-قاتىناس جاساپ تۇرۋدى ءوزىنىڭ ماقساتى ەتكەن جانە سونى بەرىك ۇستانىپ كەلەدى. سونىڭ ءبىر كورىنىسى – قىتايمەن اراداعى قارىم-قاتىناس.
ءبىز تاۋەلسىزدىك العانعا دەيىن قحر-مەن ەشقانداي قارىم-قاتىناسىمىز بولماعان ەلمىز. ونىڭ ساياسي جاعدايلارى تاريحتان بەلگىلى. تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن 1992 جىلدىڭ 3 قاڭتارىندا ەكىجاقتى قارىم-قاتىناس ورناتۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى. مىنە, سودان بەرى ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناس وتە جۇيەلى تۇردە جانە بۇرىن-سوڭدى ءبىزدىڭ تاريحىمىزدا بولماعان مازمۇنمەن دامىپ كەلە جاتىر.
ەلباسىنىڭ وسى جولعى ساپارى وتە ماڭىزدى كەزەڭدە بولىپ وتىر. بىرىنشىدەن, بيىل ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىعى, ەكىنشىدەن, كەلەر جىلدىڭ باسىندا ەكى ەلدىڭ اراسىندا ديپلوماتيالىق قاتىناس ورناعانىنا دا 25 جىل تولادى. باق حابارلارىنا قاراعاندا, ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز كوشباسشىلارى سوڭعى 2-3 جىلدا 14 رەت كەزدەسكەن ەكەن. ءاربىر كەزدەسۋ قارىم-قاتىناسىمىزدى جاڭا كەزەڭگە كوتەرىپ وتىرعانىن ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىنان كورۋگە بولادى. باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا ءدالىزى, قورعاستاعى قۇرعاق پورت قۇرىلىسى, اشىلىپ جاتقان ءوندىرىس ورىندارى ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ بولاشاعىنا قىزمەت ەتەدى.
ەلباسىنىڭ قىتايعا بارعانداعى ساپارى عالامدىق G20 شەڭبەرىندەگى كەزدەسۋگە ۇلاستى. بۇل دا ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز ءۇشىن ۇلكەن قۇرمەت, ارىپتەستىك سەنىم. اتالمىش فورۋمعا الەمنىڭ ەڭ الدىڭعى قاتارلى دامىعان الىپ ەلدەرىنىڭ باسشىلارى قاتىساتىنىن بىلەمىز. سونداي فورۋمعا ءبىزدىڭ ەلباسىمىز وسىمەن ەكىنشى رەت شاقىرىلىپ وتىر. ءاربىر شاقىرىلعان سايىن وعان G20 مىنبەرىنەن ءسوز بەرىلەدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سونداي سەنىمگە تاتيتىن اسا ماڭىزدى ۇسىنىمدارى نازارعا الىندى.
قحر-داعى سامميتتە ەلباسى بۇۇ-نىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك كەڭەسىن جاھاندىق دامۋ كەڭەسىنە اينالدىرۋ قاجەتتىگى جونىندە ۇسىنىس جاسادى. ءسويتىپ, جالپى عالامدىق ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى زەرتتەۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى. سونىڭ ىشىندە عالامدىق ەكونوميكالىق داعدارىستارعا ساراپتاۋ جاساۋ قاجەتتىگىنە ەكپىن ءتۇسىردى. بۇگىنگى كۇنى «سانكتسيالار سوعىسى» بارلىق جاقتارعا دا زيانىن تيگىزىپ وتىر, سونىڭ ىشىندە حالىقتاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا قيىنشىلىق تۋعىزىپ, زارداپ شەكتىرۋدە. سونىمەن قاتار, ايىرباس باعامىن تۇراقتاندىرۋ ماسەلەسىنە دە نازار اۋداردى. قازاقستاندا قۇرىلعان, بارلىق قاتىناسۋشىلار ءۇشىن اشىق – G-Global اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتيۆتىك الاڭ نۇسقا رەتىندە قاراستىرۋدى ۇسىندى. ونى ەكسپو-2017 كورمەسىمەن بايلانىستىرىپ, ونىڭ اياسىندا جاڭا ەنەرگەتيكا پايدالانۋ جونىندە وتە سۇبەلى ۇسىنىستار جاسادى. مىنە, وسى ماسەلەلەرگە ەلباسى قاتىسۋشى مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ نازارىن اۋداردى.
قۋانىش سۇلتانوۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى