زاڭنامادا قامتاماسىز ەتۋ – ءبىزدىڭ مىندەتىمىز
ءالي بەكتاەۆ,
سەنات دەپۋتاتى
ەلباسى ءوز سوزىندە ەلىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان بىرنەشە ماڭىزدى ماسەلەنى اتاپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە ەلدىڭ تىنىشتىعىن قامتاماسىز ەتۋ, ەكىنشىدەن, ۇلت جوسپارىنىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتەتىن زاڭداردى جەتىلدىرە ءتۇسۋ, ۇشىنشىدەن, اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ماسەلەسىنە تەرەڭنەن توقتالدى. جەر رەفورماسى بويىنشا كەيبىر ماسەلەلەردىڭ ورىندالۋىنا بەس جىل موراتوري جاريالاندى عوي. ەندى سونى زاڭمەن ناقتىلاۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن جەر كودەكسىنە جانە باسقا دا زاڭنامالارعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزەتىن زاڭ قابىلداناتىن بولادى. جەر رەفورماسىنا قاتىستى كوميسسيانىڭ جۇمىسىنا وڭ باعا بەرىلدى, بۇل كوميسسيا 25 ۇسىنىس دايىنداعان بولاتىن. ارتىنان, ناقتىلاي كەلە, تاعى ەكى ۇسىنىس قوسىلدى. ءسويتىپ, بارلىعى 27 وزگەرىس پەن تولىقتىرۋ ەنگىزىلەتىن بولادى.
بۇگىنگى سوزىندە ەلباسى وسى زاڭنىڭ بارىنشا جەتىلدىرىلىپ, بارلىق ماسەلەنى وڭ شەشەتىن جاعدايدا قابىلدانۋى كەرەكتىگىن تالاپ ەتتى. سونىڭ ىشىندە جەردى جالعا بەرۋ جۇيەسىنىڭ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ, كىم بولسا سوعان بەرە سالماي, ونى تەك يگەرۋگە مۇمكىندىگى بار ادامدارعا عانا بەرۋ قاجەتتىگى ايتىلدى. ماماندىعى, تاجىريبەسى, قارجىلىق مۇمكىندىگى بار ادامدار مەن زاڭدى تۇلعالار عانا جەردى جالعا الۋعا ءتيىس ەكەندىگى اتاپ كورسەتىلدى. بۇل – ەلباسىن دا جەردى كەز كەلگەن قولى جەتكەن قۋدىڭ تالان-تاراجعا سالىپ, جالعا الىپ كەتكەنى قاتتى الاڭداتىپ وتىرعانىن كورسەتتى. جەردى جالعا بەرگەندە دە شەكتى مولشەرى بولۋى كەرەكتىگىن قاداپ ايتقانى دا سول سەبەپتەن شىققان سياقتى. سونىمەن بىرگە, پرەزيدەنت زاڭنامادا جەردى جالعا بەرۋ ۇدەرىسىنىڭ بارىنشا اشىق, ءمولدىر بولۋى ەسكەرىلۋىن تالاپ ەتتى. وسى جانە باسقا ماسەلەلەردى پرەزيدەنت ءبىزدىڭ الدىمىزعا ناقتىلاي قويىپ وتىر, ەندى ولاردىڭ زاڭنامادا قامتىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ – ءبىزدىڭ مىندەتىمىز.
سىننان قورىتىندى شىعارىلادى
باقتيار ماكەن,
ءماجىلىس دەپۋتاتى
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ VI سايلانعان قازاقستان پارلامەنتىنىڭ ەكىنشى سەسسياسىنىڭ اشىلۋىندا ۇكىمەتكە جانە دەپۋتاتتارعا بىرقاتار ۇلكەن مىندەتتەر جۇكتەدى. ولاردىڭ نەگىزگىسى – 5 ينستيتۋتتىق رەفورما ىشىندەگى «100 ناقتى قادامدى» كەزەڭ-كەزەڭمەن جۇزەگە اسىرۋ, ونداعى مىندەتتەمەلەردى جەتىلدىرۋ. قاۋىپسىزدىككە, اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىككە, قۇقىققا, تەرروريزمگە قاتىستى زاڭنامالاردى قولعا الىپ, سولاردى جۇزەگە اسىرۋعا قاتىستى قۇندى ويلار ايتىلدى. سونداي-اق, الەۋمەتتىك سالالارعا, ونىڭ ىشىندە ءبىلىم, مەديتسينا سالالارىن جانداندىرۋ, جۇمىسسىزدىقتى ازايتۋ سەكىلدى ماسەلەلەرگە قاتىستى دا تاپسىرمالار بەردى.
زاڭدارعا ناقتى وزگەرىستەر ەنگىزۋ, كەيبىر زاڭنامالاردى ودان ءارى جەتىلدىرۋ ماسەلەسىن دە قولعا الۋىمىز قاجەت. زاڭدارعا قاتىستى حالىقتىڭ, ەلدى مەكەندەردەگى تۇرعىنداردىڭ كوزقاراسى قانداي ەكەنىن بىلگەنىمىز ءجون. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, جەر ماسەلەسىنە قاتىستى ەل ىشىندە ءبىراز نارازىلىق بولعاندىقتان, زاڭ جوباسى تۋرالى الدىن الا حالىقپەن اقىلداسۋدىڭ ماڭىزى زور. سەبەبى, ولاردى تولعاندىرىپ جۇرگەن كوكەيكەستى ماسەلەلەردى قاراستىرعاندا عانا زاڭ ساپالى بولىپ, ءوزىنىڭ دىتتەگەن جەرىنە جەتەدى دەپ ويلايمىن. ماسەلەن, مەن ارنايى جۇمىس ساپارىمەن باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ 4-5 اۋدانىن ارالاپ, بىرقاتار اۋىلدىق جەرلەردە بولدىم. جالپى العاندا, اۋىلدىق جەرلەردە تۇراقتىلىق بار. كەزدەسۋلەر كەزىندە الەۋمەتتىك سالاعا, اۋىز سۋعا, «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنداعى جاسالىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ ناتيجەلەرىنە مونيتورينگ جۇرگىزۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى اڭگىمە قوزعالدى. كەيبىر جەرگىلىكتى جەرلەردە سىندار دا ايتىلدى. ءبىز وسىلاردىڭ بارلىعىن نازارىمىزدا ۇستايتىن بولامىز.
ساپالى زاڭ – ومىرشەڭ
احمەت مۋرادوۆ,
ءماجىلىس دەپۋتاتى
ەلباسى بۇعان دەيىن پارلامەنتتىڭ جۇمىسى اشىق, قولجەتىمدى بولۋىن, زاڭ جوبالارىنىڭ العاشقى دايىندالۋىنا ازاماتتاردىڭ قاتىسۋ قاجەتتىگىن ايتقان بولاتىن. بۇل زاڭدىق تۇرعىدا بەكىتىلدى دە. ءبىز وسى ارقىلى زاڭداردى جوبالىق دەڭگەيدە تالقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەمىز. سوندىقتان قوعامدىق-ساياسي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەرگە قاتىستى زاڭنامالار بويىنشا بيلىكتىڭ بارلىق تارماقتارى مەن قوعامنىڭ بىرلەسە جۇمىس ىستەۋى ەل ىشىندەگى جاعدايلاردى تۇراقتاندىرۋعا, بىرىزدەندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ ويلايمىن. الدىمىزعا قويىلعان بارلىق ماقسات-مىندەتتى, ونىڭ ىشىندە 5 ينستيتۋتتىق رەفورمانى, «100 ناقتى قادامدى» جۇزەگە اسىرۋ وڭاي ەمەس. بىراق تا, مەملەكەت باسشىسى بەرگەن تاپسىرمالارعا سايكەس, ولاردى كەزەڭ-كەزەڭمەن ىسكە اسىراتىن بولامىز.
پرەزيدەنت سەسسيا بارىسىندا 2017-2019 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەتتى بەكىتۋ تۋرالى دا تاپسىرما بەردى. بۇل – ءبىزدىڭ بيۋدجەتتىك باعدارلامالارىمىزدىڭ بارلىعى قارجىلىق جاعىنان قامتاماسىز ەتىلەدى دەگەن ءسوز. سونىمەن قاتار, ەلباسى تۇرعىندارعا بەرىلەتىن الەۋمەتتىك تولەمدەردى ازايتپاۋ جونىندە ءسوز قوزعادى. بۇل دا ءبىزدىڭ قوعام ءۇشىن وتە وزەكتى ماسەلە دەپ ويلايمىز.
بىراق, ءبىز پرەزيدەنتتىڭ ءوزى ايتقانداي, كەيبىر زاڭ اكتىلەرىن قابىلداعان كەزدە اسىعىستىق جاساعان كەزدەرىمىز دە بولدى. سول سەبەپتى, وسىنداي قاتەلىكتەردى قايتالاماس ءۇشىن قانداي دا ءبىر زاڭ جوباسىن ەل تۇرعىندارىنا جان-جاقتى ءتۇسىندىرۋىمىز قاجەت. دەمەك, ولاردىڭ ءاربىر دەتالىنە ءمان بەرگەنىمىز ءجون.
ەلدىك جوسپاردى ورىنداۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەيمىز
اسحات كۇزەكوۆ,
سەنات دەپۋتاتى
VI سايلانعان قازاقستان پارلامەنتىنىڭ ەكىنشى سەسسياسىنا قاتىسقان ەلباسى ارنايى ءسوز سويلەپ, ۇكىمەتكە, پارلامەنت دەپۋتاتتارىنا تاپسىرمالار بەردى. بۇل جەردە ەرەكشە ايتىپ وتەتىن بىرنەشە ماسەلە بار. ءبىز ەلدىك جوسپارلاردى ورىنداۋ ماقساتىندا 50-گە تارتا زاڭنامانى قابىلداعانبىز. بيىل سولاردى ءارى قاراي جەتىلدىرەتىن بولامىز. ەكىنشىدەن, جاقىندا, 29 تامىزدا وتكەن يادرولىق قارۋعا تىيىم سالۋ جانە ولاردى تاراتپاۋ جونىندە جيىن وتكەنى بەلگىلى. وسى ماسەلەگە قاتىستى دا زاڭ جوبالارى ازىرلەنۋى مۇمكىن. جەر ماسەلەسىنە قاتىستى كەيبىر زاڭنامالاردىڭ كەيبىر تارماقتارىنا بايلانىستى 5 جىلعا موراتوري جاريالانعانىن بىلەسىزدەر. بۇل ماسەلە دە نازاردا تۇراتىن بولادى.
ارينە, كەيبىر زاڭ جوبالارىن ازىرلەۋ جانە قابىلداۋ كەزىندە اسىعىستىق تانىتاتىن جايتتار بولىپ جاتادى. اسىعىستىق جاقسىلىققا اپارا قويمايتىنى بەلگىلى. ونى ەلباسى دا ايتىپ ءوتتى. سوندىقتان زاڭ جوبالارىنىڭ ارقايسىسى زاڭ بولىپ شىققانشا, ولارعا ايرىقشا ماڭىز بەرە قاراپ, جاۋاپتى جۇمىستاردى بىرلەسە اتقارىپ, سوڭىنا دەيىن جەتكىزۋگە دايىن بولۋىمىز كەرەك. زاڭداردىڭ كوپشىلىگىن جۇرتشىلىقپەن, قوعامدىق مەكەمەلەرمەن, باق-پەن بىرلەسە تالقىلاعان ءجون دەپ ەسەپتەيمىن. زاڭ ساپاسى جوعارى بولۋى ءۇشىن جان-جاقتى تالقىلاۋدان وتكىزۋ قاشان دا ۇتىمدى شەشىم بولماق.