1992
* 10 تامىزدا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزگە كەلگەن حالىقارالىق قىزىل كرەست جانە قىزىل اي قوعامدارى فەدەراتسياسىنىڭ باس حاتشىسى ميكاەل ستەينبەكپەن كەزدەستى. ەلباسى كەزدەسۋ بارىسىندا بارشا قازاقستاندىقتاردى, وسى وڭىردەگى مەملەكەتتەردىڭ حالىقتارىن عانا ەمەس, بۇكىل حالىقارالىق قاۋىمداستىقتى الانداتىپ وتىرعان ارال اپاتىنىڭ پلانەتالىق سيپاتى بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ميكاەل ستەينبەك ءوز كەزەگىندە فەدەراتسيا قازاقستانعا كورسەتەتىن ىزگىلىك كومەگىن كۇشەيتۋگە باعىت العاندىعىن جەتكىزدى. وسى كۇنى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى م.جولداسبەكوۆ پەن ميكاەل ستەينبەك ەكى جاقتىڭ اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى;
* 12 تامىزدا ەلباسى جارلىعىمەن قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى كونسۋلتاتسيالىق كەڭەس قۇرىلدى. مەملەكەتتىك بيلىك پەن باسقارۋ ورگاندارىنىڭ قوعامدىق-ساياسي ۇيىمدارمەن, عىلىم جانە مادەنيەت قايراتكەرلەرىمەن, حالىقتىڭ ءتۇرلى توپتارىنىڭ وكىلدەرىمەن بايلانىستارىن قولداۋ ماقساتىندا قۇرىلعان بۇل كەڭەسشى ورگانعا رەسپۋبليكاداعى الەۋمەتتىك-ساياسي ۇدەرىستەرگە, قوعامدىق پىكىرگە تالداۋ جاساۋ, وقيعانىڭ ىقتيمال ءوربۋ بارىسىن بولجاۋ, ساياسي تۇراقتىلىق پەن ۇلتارالىق كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ستراتەگياسى مەن تاكتيكاسىنىڭ نەگىزىن قالىپتاستىرۋ مىندەتتەرى جۇكتەلدى;
* 18 تامىزدا ەلباسىنىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەكارا اسكەرلەرى تۋرالى» جارلىعى شىقتى. سوعان سايكەس, قازاقستاننىڭ شەكارا اسكەرلەرى قۇرىلىپ, ول تىكەلەي ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنە (ۇقك) باعىندىرىلدى.
* 19 تامىزدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنا مۇشە بولدى;
* 25 تامىزدا پرەزيدەنت ن.ءا. نازارباەۆتىڭ «اسكەري انت تۋرالى» جارلىعى شىقتى;
* 27 تامىزدا الماتىدا ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن تاۋلى قاراباقتاعى قاقتىعىستى رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ءۇش جاقتى كەلىسىمدەر باستالدى. وعان ازەربايجاننىڭ, ارمەنيانىڭ جانە قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى قاتىستى. كەلىسسوزدىڭ ءبىرىنشى تۋرىنان كەيىن دە, كەلىسسوز اياقتالعاننان كەيىن دە وعان قاتىسۋشىلاردى قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ قابىلداپ, بۇگىنگى تاڭداعى باستى مىندەت قاقتىعىستى توقتاتۋدىڭ ناقتى جولدارىن ىزدەستىرۋ ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. ازەربايجان مەن ارمەنيانىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى قازاقستان پرەزيدەنتىنە بىتىمگەرشىلىك قىزمەتى ءۇشىن العىستارىن ءبىلدىردى. كەلىسسوزدىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا قول قويىلعان مەموراندۋمدا ەكى ەلدىڭ مينيسترلەرى ازەربايجان مەن ارمەنيانىڭ سوعىس قيمىلدارىن 1992 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنەن باستاپ توقتاتۋعا دايىن ەكەندىكتەرىن مالىمدەدى. بۇل مەرزىم پرەزيدەنتتەر — ن.نازارباەۆ, ءا.ەلشىبەي مەن ل.تەر-پەتروسيان اراسىنداعى ۋاعدالاستىق بويىنشا كەلىسىلدى.
*2 قىركۇيەكتە قازاقستان ىسكەرلىك ىنتىماقتاستىق ورتالىعىندا (بۇرىنعى حشجك) وسىدان 80 جىل بۇرىن جابىلىپ تاستالعان «قارقارا» جارمەڭكەسى قايتا اشىلدى.
*5 قىركۇيەكتە الماتى وبلىسىنىڭ جامبىل اۋدانىندا قازاقستان جانە قىرعىزستان پرەزيدەنتتەرىنىڭ قاتىسۋىمەن «ار-نامىسىم, قاسىرەتىم, ماقتانىشىم – جەلتوقسان!» اتتى جيىن بولىپ ءوتتى. شارادا ن.ءا.نازارباەۆ: «وزدەرىڭىزگە جاقسى ءمالىم, وسىدان التى جىل بۇرىن قازاق حالقىنىڭ ارقاسىنا ايازداي باتقان جەلتوقسان وقيعاسى بولىپ ءوتتى. سول جەلتوقساندا ۇزاق جىلدار بويى تۇنشىقتىرىلىپ كەلگەن ادىلەت ءسوزى العاش رەت اشىق ايتىلىپ, جەر بەتىن جاڭعىرىقتاي شارلاپ كەتتى», – دەدى. سونداي-اق, ەلباسى جەلتوقسان وقيعاسى كەزىندە قىرعىز جاستارى دا قىسپاققا تۇسكەن قازاق جاستارىنا قول ۇشىن بەرىپ, دەمەۋ بولۋعا ۇمتىلعانىن, بىراق زورلىقشىل جۇيە ولاردىڭ دا اياعىن تۇساپ, كەيىن قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراتقانىن, قىرعىز باۋىرلارىنىڭ قارلىعاشتىڭ قاناتىمەن سۋ سەپكەندەي بولعان ادال نيەتىن قازاق حالقى ارقاشان جادىندا ساقتايتىنىن اتاپ كورسەتتى. بۇل جونىندە «ەگەمەندى قازاقستان» گازەتىنىڭ 8 قىركۇيەكتەگى نومىرىندە «ار-نامىسىم, قاسىرەتىم, ماقتانىشىم – جەلتوقسان!» تاقىرىبىمەن ماقالا جاريالاندى.
*14 كىركۇيەكتە الماتىدا رەسپۋبليكا ونەركاسىپشىلەرى مەن كاسىپكەرلەرىنىڭ ءى سەزى بولدى. سەزدە پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ ءسوز سويلەدى. «حالىقتى نارىققا قازىردىڭ وزىندە بەلسەندى تۇردە دايىنداۋ كەرەك. بۇل ورايدا شاماسى كەلمەيتىندەرگە, ءتىپتى كاسىپكەر بولعىسى كەلمەيتىندەرگە قامقورلىق جاساۋ كەرەك», – دەدى ەلباسى. وسى كۇنى جەلتوقسان وقيعاسىنىڭ قۇربانى بولعان قايرات رىسقۇلبەكوۆكە, ونىڭ تۋعان جەرى – جامبىل وبلىسى, مويىنقۇم اۋدانىنىڭ «كوكتەرەك» كەڭشارىندا ەسكەرتكىش اشىلدى.
*15 قىركۇيەكتە قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسىنىڭ تورالقاسى جەكەلەگەن اكىمشىلىك-اۋماقتىق مەكەندەردىڭ اتىن وزگەرتۋ تۋرالى قاۋلى قابىلدادى. ايتا كەتەيىك, وسى قاۋلى بويىنشا ەلىمىزدىڭ 7 وبلىسىندا 29 ەلدى مەكەنگە ءوزىنىڭ تاريحي, قازاقى اتاۋلارى قايتارىلدى.
*16 قىركۇيەكتە پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ 1992 جىلعى 13-15 جەلتوقسان ارالىعىندا الماتى قالاسىندا رەسپۋبليكادا تۇراتىن ۇلتتار مەن ۇلىستار وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن قازاقستان حالىقتارىنىڭ فورۋمىن وتكىزۋ تۋرالى قاۋلىعا قول قويدى. وسى فورۋمنىڭ نەگىزىندە كەيىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قۇرىلدى.
*18 قىركۇيەكتە پرەزيدەنت جارلىعىمەن «قازاقستان» مەملەكەتتىك تەلەراديو حابارلارىن تاراتۋ كومپانياسى قۇرىلدى. ونىڭ توراعاسى بولىپ شەرحان مۇرتازا تاعايىندالدى. ال مينيسترلەر كابينەتىنىڭ قاۋلىسىمەن ءابىش كەكىلباي ۇلى «ەگەمەندى قازاقستان» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى بولىپ بەكىتىلدى. گازەتتىڭ 19 قىركۇيەكتەگى ءنومىرىندە ش.مۇرتازا مەن ءا.كەكىلباي ۇلىنىڭ لەبىزدەرى جاريالاندى;
*19 قىركۇيەكتە ماسكەۋدە رەسەي پرەزيدەنتى بوريس ەلتسين مەن قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جۇمىس بابىنداعى كەزدەسۋى ءوتتى. كەزدەسۋدە ەكى مەملەكەتتىڭ ساياسي, ەكونوميكالىق جانە اسكەري سالالارداعى ەرەكشە قاتىناستارىن ودان ءارى دامىتۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
*24 قىركۇيەكتە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ فرانتسياعا رەسمي ساپارى كەزىندە ەكى ەلدىڭ قارىم-قاتىناستارىن قالىپتاستىراتىن بىرقاتار ماڭىزدى قۇجاتتارعا قول قويىلدى.
*28 قىركۇيەك پەن 4 قازان ارالىعىندا الماتىدا دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ تۇڭعىش قۇرىلتايى بولدى. ال 30 قىركۇيەكتە الماتىداعى رەسپۋبليكا سارايىندا دۇنيەجۇزى قازاقتارى قۇرىلتايىنىڭ سالتاناتتى ءماجىلىسى ءوتىپ, وندا پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ ءسوز سويلەدى. «قادىرمەندى قاۋىم! الىستان كەلگەن اعايىن! ارداقتى وتانداستار! بۇگىنگى كۇن – ەرەكشە كۇن. ورتا تولدى دەگەن وسى. ءدال وسىناۋ ساتتە ءوزىن قازاقپىن دەپ سەزىنەتىن ءاربىر ادام جۇرەگى لۇپىلدەپ, اتامەكەنىنە, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ استاناسى الماتىعا كوز تىگۋدە. ويتكەنى, مۇندا دۇنيە ءجۇزىنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى ءيسى قازاق اتاۋلىنىڭ وكىلدەرى تۇڭعىش رەت باستارىن قوسىپ, القالى جيىن, سالتاناتتى ءماجىلىس – قۇرىلتايعا جيىلىپ وتىر. كۇنى كەشە عانا مۇنداي بولادى دەگەن وي كوبىمىزدىڭ قيالىمىزعا دا كىرمەگەن شىعار. ەندى, مىنە, اڭساعان ارماننىڭ تاعى بىرىنە قول جەتكىزدىك», – دەدى ەلباسى. ەلباسىنىڭ قۇرىلتايداعى سويلەگەن ءسوزى «ەگەمەندى قازاقستان» گازەتىنىڭ 2 قازانداعى نومىرىندە جارىق كوردى.