كەشە تاۋەلسىزدىك سارايىندا «نۇر وتان» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ ءحىىى سەزى بولىپ, وندا ەلىمىزدىڭ بارلىق اۋماقتارىنان كەلگەن 600-دەن استام دەلەگات قازاقستان پرەزيدەنتى, پارتيا ءتوراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى الداعى بولاتىن سايلاۋعا پرەزيدەنتتىككە كانديدات ەتىپ ۇسىندى.
سەزگە دەلەگاتتاردان باسقا ەكى مىڭنان استام شاقىرىلعان قوناقتار كەلگەن ەكەن. ولاردىڭ ىشىندە ەلىمىزگە بارىنشا تانىمال ساياسات, قوعام جانە مادەنيەت قايراتكەرلەرى, شەتەلدىك ديپلوماتيالىق ميسسيالار مەن پارتيالار, حالىقارالىق, جاستار, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار وكىلدەرى بار.
بۇگىنگى كۇنى «نۇر وتان» حدپ-عا 800 مىڭنان استام ادام مۇشە. ولار 6 مىڭنان استام باستاۋىش پارتيا ۇيىمدارىنا بىرىكتىرىلگەن. باستاۋىش ۇيىمدار پارتيا شەشىمدەرىنىڭ جەرگىلىكتى جەرلەردە ورىندالۋىنا كۇش سالۋدا. «نۇر وتان» حدپ قازىر ەلدەگى ەڭ ىقپالدى, ەڭ بەلسەندى جانە سەنىمدى ساياسي كۇشكە اينالىپ وتىر.
ساعات تۋرا 10.00 بولعاندا سەزد دەلەگاتتارى مەن شاقىرىلعان قوناقتار ەلباسى, پارتيا ءتوراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى ورىندارىنان تۇرىپ قارسى الدى. سەزد جۇمىسىن پارتيا ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى نۇرلان نىعماتۋلين اشىپ, جۇرگىزىپ وتىردى. سەزدىڭ جۇمىس ورگاندارى, ءجۇرگىزىلۋى مەن كۇن ءتارتىبى, رەگلامەنتى بەكىتىلگەننەن كەيىن شەشەندەرگە ءسوز بەرىلە باستادى.
ءسوزدى العاشقى بولىپ شاكارىم اتىنداعى سەمەي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەرلان سىدىقوۆ الدى. الدىمەن ول وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىك مەرزىمىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ تۋرالى رەفەرەندۋم وتكىزۋگە باستاما كوتەرىلگەنىنە توقتالدى. ونىڭ اتاپ ءوتۋىنشە, ەلىمىزدىڭ كۇنشىعىسىنان باستاۋ الىپ, قىسقا مەرزىمدە بۇكىلحالىقتىق سيپاتقا يە بولعان بۇل باستاماعا سايلاۋشىلاردىڭ تەڭ جارتىسىنان استامى قولداۋ كورسەتكەن. شىن مانىندە, مۇنىڭ ءوزى ەل مەن ەلباسى ەنشىلەس ۇعىمدار ەكەنىن دالەلدەيدى.
الايدا, ءسىز اتا زاڭعا ادالدىق پەن حالىقتىڭ قالاۋى تارازى باسىنا تۇسكەندە ناعىز دانا باسشىعا ءتان اسا پاراساتتى شەشىم قابىلدادىڭىز, دەدى وسى جايىندا شەشەن. حالىقتىڭ شىنايى تىلەگىن دە ەسكەرىپ, كونستيتۋتسيانى دا كوزدىڭ قاراشىعىنداي قورعاي وتىرىپ, وكىلەتتىگىڭىزدىڭ ەكى جىلعا قىسقاراتىنىنا قاراماستان, كەزەكتەن تىس سايلاۋ ءوتكىزۋگە شەشىم قابىلدادىڭىز. بۇل تاريحي شەشىمىڭىزبەن بىزگە دە, بولاشاق ۇرپاققا دا تاعىلىمدى ونەگە كورسەتتىڭىز. وسى ارقىلى ءبىز ءسىزدىڭ كەمەڭگەرلىگىڭىزگە تاعى ءبىر كۋا بولىپ وتىرمىز. تۇپتەپ كەلگەندە, سايلاۋ مەن رەفەرەندۋمنىڭ ەكەۋى دە حالىق بيلىگىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ زاڭدى جولى ەكەنى بەلگىلى. ەكەۋى دە حالىقتىڭ ەركىن تاڭداۋ جاساۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان قانداي جول بولسىن, تاڭداۋ – جالعىز. اقيقات – بىرەۋ. قازاقستان حالقى ءوز بولاشاعىن تەك سىزبەن عانا بايلانىستىرادى.
بۇدان كەيىن دەلەگات ەلدى جارقىن بولاشاققا باستايتىن داڭعىل جولدى ەلباسى كورسەتكەنىن, حالىق سول بولاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالاعىسى كەلەتىنىن اتادى. نۇرسۇلتان ابىش ۇلىمەن بىرگە بولۋ الداعى كۇنگە دەگەن ءۇمىتىمىزدى ورنىقتىرىپ, سەنىمىمىزدى بەكىتە تۇسپەك, – دەدى ەرلان سىدىقوۆ. سوندىقتان بۇگىنگى سەزدە دانا دا دارا باسشىمىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى «نۇر وتان» حدپ اتىنان پرەزيدەنتتىككە كانديدات رەتىندە ۇسىنامىز. تاعدىرلى ساتتە تاڭداۋ تارازىسىندا قاتەلەسپەۋ – بىزگە سەرت. وسى ۇسىنىس زالدا وتىرعانداردىڭ دا, بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ دا قىزۋ قولداۋىنا يە بولاتىنىنا سەنىمدىمىن.
استانا قالاسىنىڭ اكىمى, «نۇر وتان» پارتياسى قالالىق فيليالىنىڭ توراعاسى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ ءسوزىن مۇستافا كەمال اتاتۇرىكتىڭ: «جەرىم ءبۇتىن دەپ حالقىن كوبەيتىپ, مەملەكەتىن كوركەيتكەن – مىنە, ناعىز جەڭىمپاز سول. ال حالىق قاشاندا جەڭىمپازدى تاڭدايدى», دەگەن وسيەتىنەن باستادى. راسىندا, ارعى-بەرگى زاماندا ەل بيلەپ, حالىق ەسىندە قالعان قاي بيلەۋشىنىڭ دە تاريحتاعى ءىزى وسىنداي قىراعى قاعيدامەن باعالانادى, – دەدى قالا اكىمى. – كەزىندە قازاقتىڭ سانىن ميلليونعا جەتكىزىپ, قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاتقان قاسىمنىڭ حاندىعى – ءبۇگىندە اڭىز. ءوز كەزەگىندە, بابانىڭ بايتاق جەرىن بۇتىندەپ, شەكاراسىن بەكىتكەن, ادامىن 1,5 ميلليونعا ارتتىرىپ, الىس-جاقىن جاقتاعان, بەرەكە-بىرلىگىن ساقتاعان, سالاماتتى مەملەكەت قۇرعان نازارباەۆ زامانى ارمان دا, اڭىز دا ەمەس – ايشىقتى اقيقات. وسىناۋ كەمەل كەزەڭنىڭ زاڭدى دا زاڭعار ۇرانىنا, تاۋەلسىزدىكتىڭ تۇمارىنا اينالعان استانا دا الەم الدىندا قۋاتتى ەلدىڭ جۇلدىزىن جارقىراتىپ تۇرعانداي. «جۇرەكسىز ەر, ج ۇلىنسىز بەل, استاناسىز ەل بولماس». جۇرەك تانگە قان بەرسە, استانا ەلگە جان بەرەدى. ەندەشە, ازات ەلىنىڭ استاناسىمەن ماقتانبايتىن قازاق بار ما؟! مۇنداي جۇرەگىم, جۇلدىزىم دەپ ەلجىرەيتىن استانا قاشان بولىپ ەدى؟ ءيا, باس قالا بولعانىمەن, شىنايى استانا بولمادى. تىگىلگەن ءۇي بولعانمەن, ول ۇيدە شالقايىپ قوناق كۇتەتىن كۇي بولمادى. ال بۇگىن شە؟
قالا باسشىسىنىڭ توقتالىپ وتكەنىندەي, بۇگىندە استانا نەبىر الپاۋىت مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى اق بوساعاسىنان ەڭكەيىپ كىرىپ, مارقايىپ شىعىپ ءجۇر. ول دا بولسا, قىزىعۋشى پەيىلدەسكە دە, قىزعانۋشى تىلەۋلەسكە دە قازاقتى دەربەس ەل رەتىندە تانىتىپ وتىر. تاۋەلسىزدىكتىڭ, ەلباسىنىڭ ەڭ ماڭىزدى جەتىستىگى دە, جەمىسى دە وسى. سوندىقتان دا شەشەن ءسوز باسىندا كەنجە قالعان جۇرتىن قۋاتتى, ۇرپاعىن ساۋاتتى, كەلەشەگىن تاتۋ-ءتاتتى كۇنگە جەتكىزگەن اتاتۇرىكتى ادەيى اتاپ ءوتىپ وتىر.
يمانعالي تاسماعامبەتوۆ وسىعان بايلانىستى ۇلىبريتانيانىڭ بۇرىنعى پرەمەر-مينيسترلەرى للويد دجوردجدىڭ: «عاسىرلار دانىشپاندى سيرەك بەرەدى. حح عاسىردا ۇلى تۇلعا تۇرىك ۇلتىنان شىقتى. مۇستافا كەمالدىڭ دانىشپاندىعىنا قولدان كەلەر نە بار؟» جانە مارگارەت تەتچەردىڭ: «قازاقستاننىڭ ءبۇگىنگى جەڭىستەرىن سارالاسام, قاشاندا تاڭ قالامىن. نازارباەۆتىڭ دانىشپاندىعى دا – وسى جەڭىسكە تولى جەمىستى جولدى جاي عانا كەزەكتى كەزەڭگە بالاۋىندا. ءسوز جوق, قازاقستاننىڭ باياندى بولاشاققا دەگەن ءۇمىتى تەك نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن بايلانىستى», دەگەن پىكىرلەرىن كەلتىردى.
بۇل وتانىن قالتقىسىز ءسۇيگەن, سۋىعىنا شىداپ, ىستىعىنا كۇيگەن تۇركى دۇنيەسىنىڭ قوس تارلانىنا الەمنىڭ بەرگەن باعاسى عانا ەمەس, ولاردىڭ تاعدىرلى وزمىشى, ماڭدايىنداعى جازمىشى, – دەدى دەلەگات ءارى قاراي. كۇنى كەشە تۇڭعىش پرەزيدەنت رەتىندە ءسىزدىڭ وكىلەتتىگىڭىزدى ۇزارتۋ تۋرالى رەفەرەندۋم وتكىزۋ باستاماسى ەل ىشىندە ەسەلەنىپ, جالپاق جۇرتىمىزدىڭ ءبىراۋىزدى جاسامپاز ۇنىنە اينالدى. مۇنىڭ ءوزى تۇتاس عۇمىرىڭىزدى ەل تاعدىرىمەن ەنشىلەگەن وزىڭىزگە دەگەن ءاز حالقىڭىزدىڭ ىستىق ىقىلاسى, بيىك باعاسى. ءدال قازىر ەلدىڭ جان-جاقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىن, ماقسات-مۇراتقا جەتەلەيتىن ءبىر-اق تۇلعا بار. ول – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ. ەرتەڭگى ءبىر كۇندىك سايلاۋ – كوپ كۇندىك كەلەشەگىمىزدى تاڭداۋ بولماق.
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, «نۇر وتان» حدپ ساياسي كەڭەسىنىڭ مۇشەسى قۋانىش سۇلتانوۆ مەملەكەت باسشىسى ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى ساتىنەن باستاپ حالىققا بەرگەن انتىن قالتقىسىز ورىنداپ كەلە جاتقانىنا توقتالدى. پرەزيدەنت ن.ا.نازارباەۆ تاۋەلسىز قازاق مەملەكەتىنىڭ ىرگەتاسىن قالاپ, نەگىزىن سالدى, – دەدى سەناتور وسى تۋرالى. – تۋىن كوتەرىپ, ونى ءدۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىققا تانىتىپ, مويىنداتتى, الەمدىك دارەجەدە سىيلاتتى. «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ ۇيىمداسىپ, قوعامنىڭ ىقپالدى كۇشىنە اينالۋى دا تىكەلەي پارتيا جەتەكشىسىنىڭ ساياسي قىزمەتىنىڭ ناتيجەسى. ەلىمىز كەشەندى رەفورمالاردان, ءتۇبەگەيلى وزگەرىستەردەن ءوتتى. ادامنىڭ, قوعامنىڭ ساناسى وزگەردى. ومىرگە جاڭا ۇرپاق كەلدى. تاۋەلسىزدىكتى قۇرمەتتەۋ, قاستەرلەۋ, قورعاۋ – ءاربىر ازاماتتىڭ بورىشى, پارىزى ەكەنىن قوعام ءتۇسىندى. تاۋەلسىزدىك, ونىڭ قاۋىپسىزدىگى – سانامىزدا ۇلتتىق يدەيا بولىپ قالىپتاستى.
شەشەننىڭ اتاپ وتكەنىندەي, ۇلت كوشباسشىسى جانە پارتيا جەتەكشىسى بارلىق ساياسي ۇدەرىستەردە ءوزىنىڭ ناعىز ساياساتكەر ەكەندىگىن كورسەتىپ كەلەدى. وتكەن 20 جىل ىشىندە كوپتەگەن ومىرشەڭ باستامالار دۇنيەگە كەلدى. بۇعان ناقتى مىسال رەتىندە سەناتور مۇنايدان تۇسەتىن تابىس جيناقتالعان ۇلتتىق قوردىڭ قۇرىلۋىن جانە جاھاندىق قارجى داعدارىسىنا قاتىستى 2007 جىلى داعدارىسقا قارسى باعدارلامانىڭ قابىلدانۋىن كەلتىردى. وسىنىڭ ءناتيجەسىندە ەلىمىزدە الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ جۇمىستارى جالعاسىن تاپتى, جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلدى, قوعامدا تۇراقتىلىق قامتاماسىز ەتىلدى. مەملەكەت باسشىسى وتكەن جىلعى جانە بيىلعى جولداۋلارىندا ەلدى الداعى ونجىلدىقتا وركەندەتۋدىڭ باعدارلاماسىن بەلگىلەپ بەردى. اسىرەسە, الەۋمەتتىك سالالارعا باسا نازار اۋدارىلعاندىعى بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ وتىر. بۇل ءىس-شارالاردىڭ باسىندا «نۇر وتان» پارتياسى تۇرعانىن, ونى جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەنە ارالاساتىندىعىن پارتيانىڭ جەرگىلىكتى جەرلەردەگى فيليالدارى, سونداي-اق پارتيا مۇشەلەرى جاقسى بىلەدى.
تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز, پارتيامىزدىڭ توراعاسى ەلدى ەڭ قيىن قايشىلىقتار مەن تۇيىقتان شىعاردى. جاقسىلىق پەن جاسامپازدىقتى ماقسات ەتتى. ەرتەڭىمىزدىڭ بۇگىننەن جاقسى بولاتىنىنا سەنىم ۇيالاتتى. بۇگىنگى قازاقستاننىڭ كەلبەتى, دەپ قورىتىندىلادى ءسوزىن شەشەن, جاڭا ءداۋىرى – جارقىراعان استاناسى, اسقاقتاعان الماتىسى, قايتا تۇلەگەن وبلىس ورتالىقتارى, سايراپ جاتقان جولدارى, وسكەن وركەنى – تاۋەلسىزدىك جەمىسى, ەلباسىنىڭ ەڭبەگى. سوندىقتان دا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ كانديداتۋراسىن «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ اتىنان 3 ساۋىردە وتەتىن كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا ۇسىنامىن.
«نۇر وتان» حدپ ساياسي كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, «قازاقمىس» كورپوراتسياسى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى ۆلاديمير كيم ءسوزىن ەلباسىنىڭ «الدىمەن ەكونوميكا, ودان كەيىن ساياسات» دەگەن سوزىنەن باستادى. ونىڭ اتاپ وتۋىنشە, پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن تاۋەلسىز قازاقستان الەم كارتاسىندا ويىپ تۇرىپ ورىن الدى. ەلىمىز مەملەكەتتىلىگىن نىعايتىپ, ەكونوميكانىڭ بارلىق سالالارى قارقىندى دامىدى. وسىلاي دەگەن ول تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى قيىندىقتارعا توقتالدى. سول كەزدەرى شاحتەرلەر مەن مەتاللۋرگتار دا كوپ قيىندىقتاردى باستان ءوتكەردى, دەدى ۆ.كيم وسى جونىندە. ءبۇگىندە سونىڭ بارلىعى ارتتا قالدى. ونى ءبىز ۇمىتپايمىز. ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامىپ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ جاقسارۋىنا بارلىق جاعدايلار جاسادى. ەلباسى بيزنەستىڭ كەڭ قانات جايۋىنا ءاردايىم قولداۋ كورسەتىپ كەلدى. كاسىپكەرلەر مەن بيزنەسمەندەردى شەنەۋنىكتەردەن ۇنەمى قورعاپ وتىردى. وسىنىڭ ارقاسىندا قازاقستاندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس دامىدى, ونىمەن اينالىسۋشىلار قاتارى ەسەلەپ ارتتى.
ۆلاديمير كيم بۇدان كەيىن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ جايىن ورتاعا سالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامالاردىڭ ويداعىداي ىسكە اسىرىلۋى ەل دامۋىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن اسا قاجەت. «قازاقمىس» كورپوراتسياسى وسى باعدارلاما اياسىندا بىرقاتار ءىرى جوبالاردى قارجىلاندىرۋدى قولعا الدى. ونىڭ كولەمى جاقىن ءتورت-بەس جىلدا 60 ميلليارد اقش دوللارىنا جەتەتىن بولادى. سونىمەن قاتار, ول «قازاقمىستىڭ» الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىنە قاتىستى دا ايتىپ ءوتتى. بۇل كورپوراتسيانىڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. كورپوراتسيا الەۋمەتتىك باعدارلامالارعا جىل سايىن 40 ميلليون دوللارعا جۋىق قارجى جۇمساپ كەلەدى.
قۇرمەتتى پرەزيدەنت, ءسىز مەتاللۋرگتەردىڭ جاعدايىنا باسا نازار اۋدارىپ كەلەسىز, دەدى كورپوراتسيا باسشىسى ءارى قاراي. قاراعاندى مەن تەمىرتاۋ قالالارىنا ءجيى كەلىپ تۇراسىز. تەمىرتاۋ مەتاللۋرگيا زاۋىتىندا ەڭبەك جولىڭىزدى باستاپ, شىنىقتىڭىز, شىڭدالدىڭىز. بۇل ءسىزدىڭ ەڭ قيىن مىندەتتەردى ساليقالىلىقپەن شەشۋىڭىزگە نەگىز قالادى. سول سەبەپتى دە مەتاللۋرگتەر, بارشا قازاقستاندىقتار ءسىزدى ەرەكشە قۇرمەتتەيدى. «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ ءسىزدى پرەزيدەنتتىككە كانديدات ەتىپ ۇسىنۋ تۋرالى ۇسىنىسىن ءبىز مەتاللۋرگتەر جانە كورپوراتسياداعى 40 مىڭ نۇروتاندىقتار دا قالايدى. ءبىز سىزگە ارقاشاندا سەنىمدى تىرەك بولاتىندىعىمىزدى مالىمدەيمىز.
ۆلاديمير كيم ءسوزىن بەلگىلى ساياساتتانۋشى الەكساندر پراردىڭ: «پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءسوز جوق الەمدىك دەڭگەيدەگى تاريحي تۇلعا. ول – تاۋەلسىز جاڭا قازاقستاننىڭ نەگىزىن قالاۋشى», دەگەن سوزىمەن اياقتادى.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى, الماتى وبلىستىق «وگني الاتاۋ» گازەتى باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى اتساليم يديگوۆ ءوز سوزىنە نەگىزىنەن ەلىمىزدە بەكەم ورنىققان ەتنوسارالىق تاتۋلىق پەن ساياسي تۇراقتىلىقتى ارقاۋ ەتتى. ءبىزدىڭ پارتيانىڭ سەزى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا ءوتىپ وتىر, دەدى ول. وسى جىلدار ىشىندە كەڭ بايتاق قازاق جەرىندە بەيبىتشىلىك پەن ساياسي تۇراقتىلىق, ەتنوسارالىق كەلىسىم بەرىك ورنادى. ءبىزدىڭ ەلىمىز جان-جاقتى دامىپ, الەمدىك قوعامداستىققا تانىلدى. وسىنىڭ بارلىعىنا ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كورەگەندىگىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزىپ وتىرمىز. مەن تاريحي وسى سەزدە ەلىمىزدەگى ەتنومادەني ورتالىقتاردىڭ اتىنان ءسوز سويلەپ تۇرمىن. مەن قازاق جەرىندە وسكەنىمدى, قازاقستاندا ۇرپاق ءوربىتكەنىمدى ەرەكشە ماقتان تۇتامىن. كوپشىلىك ايتاتىنداي, قازاقستان مەنىڭ ەكىنشى وتانىم ەمەس, قازاقستان مەنىڭ جالعىز عانا وتانىم. ناعىز پاتريوت ول كىم؟ ناعىز پاتريوت قانداي بولۋى كەرەك؟ ۇلتىم باسقا بولسا دا, مەن قازاقپىن! تاۋەلسىزبىن, ازاتپىن, مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن, نامىسىن بەرمەگەن قازاقپىن!
جۇرەكجاردى ويىن ەرەكشە تەبىرەنىسپەن وسىلايشا جەتكىزگەن دەلەگات پاتريوتيزمگە قاتىستى ءوزىنىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرىپ تە ءوتتى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, دەدى ول, شىن جۇرەكتەن, ماقتانىشپەن وسى سوزدەردى ايتاتىن ادام ۇلتى كىم بولسا دا, سول ناعىز پاتريوت. ەلدى, جەردى سىيلاپ, قۇرمەتتەيتىن ادام ناعىز پاتريوت. سول ادام ءبىزدىڭ پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ!
دەلەگات, سونداي-اق ەتنوسارالىق تاتۋلىقتى نىعايتۋدا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ەرەكشە ءرول اتقارىپ كەلە جاتقانىن, استانادا وتكەن ەقىۇ ءسامميتى ەلىمىزدى بۇكىل الەمگە تانىتقانىن, استانا دەكلاراتسياسىن قابىلداۋ ۇزاققا سوزىلىپ بارا جاتقاندا, بارشا قازاقستاندىق بەي-جاي كۇي كەشكەنىن ايتا كەلىپ, استانا دەكلاراتسياسىن قابىلداۋدا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەرەكشە تاباندىلىق تانىتقانىن اتاپ ءوتتى. ەلىمىزدىڭ ۇلتارالىق تاتۋلىقتىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسىنە بۇگىندە الەم جۇرتشىلىعى قىزىعىپ وتىر. قازاقستاننىڭ وسى ءتاجىريبەسىنە ەۋروپاداعى ەلدەر دە نازار اۋدارا باستادى. سونىمەن قاتار, ول ەلىمىزدەگى بارلىق ەتنومادەني ورتالىقتار ن.ا.نازارباەۆتى پرەزيدەنتتىككە كانديدات ەتىپ ۇسىنۋ تۋرالى «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ ۇسىنىسىنا ءبىراۋىزدان قولداۋ بىلدىرگەندەرىن جەتكىزدى.
كەلەسى ءسوز پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, ماجىلىستەگى «نۇر وتان» حدپ فراكتسياسى جەتەكشىسىنىڭ ورىنباسارى ۆلاديمير نەحوروشەۆكە بەرىلدى. ءبىزدىڭ بارلىعىمىزدىڭ وتانىمىز ءبىر. ول – قازاقستان, دەپ باستادى ءسوزىن دەلەگات. ۇلت بولاشاعىنا بىزدەر جاۋاپتىمىز. وسىلاي دەگەن ول «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ سەزىنە توقتالدى. دەلەگاتتىڭ حاباردار ەتۋىنشە, پارتيانىڭ بۇل جيىنى ۇلكەن ساياسي بەلسەندىلىك جاعدايىندا ءوتىپ وتىر. ويتكەنى, قازاقستاندىقتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى تۇڭعىش پرەزيدەنت ن.ا.نازارباەۆقا داۋىس بەرۋگە دايىن ەكەندىگىن ءبىلدىردى. تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى 20 جىل ىشىندە قازاقستاننىڭ قول جەتكىزگەن تابىستارى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اسقان كورەگەندىك ساياساتىمەن تىكەلەي بايلانىستى.
پارتيانىڭ بۇگىنگى سەزىندە بىزدەر, دەلەگاتتار پارتيانىڭ نەگىزىن قالاۋشى, كوشباسشىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كانديداتۋراسىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتتىگىنە ۇسىنۋ تۋرالى تاريحي ماسەلەنى ماقسات ەتىپ وتىرمىز, دەپ جالعاستىردى ءسوزىن شەشەن.
– بىزدە رەسۋرس اسا مول, حالقىمىز جان-جاقتى ءبىلىمدى. بۇل ۇلت كوشباسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ازىرلەنگەن باعدارلامالاردى, ۇلتتىق يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق يدەيالاردى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك جاسايدى. قازاقستاننىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋعا نەگىز بولادى.
بۇدان كەيىن ۆلاديمير نەحوروشەۆ قازىرگى كەزدە ينتەگراتسيالىق باستامالار ەرەكشە ماڭىزدى بولىپ تابىلاتىنىن ورتاعا سالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, كەدەن وداعىنىڭ قۇرىلىپ, جۇمىس ىستەي باستاۋى, قازاقستاننىڭ باسقا دا ومىرشەڭ باستامالارى – پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ جەكە ەڭبەگى. بۇگىندە سول باستامالار ارقىلى ومىرگە كەلگەن جۇمىستار ءوزىنىڭ ناتيجەسىن بەرىپ وتىر. پارلامەنت دەپۋتاتتارى مەن پارتيانىڭ فراكتسياسى تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ پارتيا الدىنا قانداي مىندەتتەر جۇكتەگەنىن جاقسى بىلەدى. ەل تۇرعىندارى پارتيا تاپسىرمالارىنىڭ ورىندالۋىنان ءتيىستى ناتيجە كۇتىپ وتىر.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ وتىرار اۋدانىنداعى «اق بول» بالاباقشاسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ءماريا بەلگىباي تاۋەلسىزدىكتەن بەرگى كەزەڭدەردە قازاقستاننىڭ قول جەتكىزگەن تابىستارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساليقالى ساياساتىنىڭ ارقاسى ەكەندىگىنە توقتالدى. تاۋەلسىزدىك تۋىن حالىقتىڭ قولىنا ۇستاتقان بىردەن-ءبىر دارا تۇلعا – تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز, پارتيامىزدىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ, دەدى دەلەگات. سول سەبەپتى قازاق حالقى ءۇشىن تاۋەلسىزدىك پەن ەلباسى ەگىز ۇعىمعا اينالدى. باس-اياعى 20 جىلدا 100 جىلعا تاتيتىن تىرلىكتەر جاسالدى. قازاقستان ەلباسىنىڭ كەمەڭگەر دە سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا الەمدىك قوعامداستىق ساناساتىن ىرگەلى مەملەكەتكە اينالدى. وسىنىڭ ءبارى حالقى ءۇشىن ايانباي ەڭبەك ەتكەن, ءتۇن ۇيقىسىن ءتورت بولگەن ەلباسىنىڭ ارقاسى.
مەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا 15 جىلدان بەرى قىزمەت ەتىپ كەلەمىن, – دەدى دەلەگات ءارى قاراي. جۇمىس بارىسىندا سابيلەردىڭ اتا-انالارىمەن ءجيى كەزدەسىپ وتىرامىن. ءسىزدىڭ بالالارعا دەگەن ايالى الاقانىڭىز بەن جىلى جۇرەگىڭىزدى, قامقورلىعىڭىزدى ولار دا سەزىنۋدە. سوڭعى جىلدارى ءسىزدىڭ تىكەلەي تاپسىرماڭىزبەن «بالاپان» باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلا باستادى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا بىلتىر 176 مەكتەپكە دەيىنگى بالالار مەكەمەسى اشىلسا, ال ەلىمىز بويىنشا بۇلاردىڭ سانى 500-گە جۋىقتادى. ءسىزدىڭ جولداۋىڭىزدا وسى باعىت بويىنشا ناقتى جوسپارلار بار ەكەنى بارلىق اتا-انانى ەرەكشە قۋانتتى. بەس جىلدان كەيىن سابيلەرىمىزدىڭ 74 پايىزى, 2020 جىلعا قاراي 100 پايىزى مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەرمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. مىنە, بۇل مەملەكەتىمىزدە الەۋمەتتىك ءماسەلەلەرگە باسا نازار اۋدارىلاتىنىن كورسەتەدى. ءبىزدىڭ قالاۋىمىز – ەلباسى, حالىقتىڭ تاڭداۋى – ەلباسى.
بۇدان كەيىن مىنبەرگە «پوبەدا» جشس ديرەكتورى الەكساندر پولياكوۆ كوتەرىلدى. دەلەگات مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولداۋ كورسەتۋىمەن اگروونەركاسىپ كەشەنىندە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جۇمىستاردى ورتاعا سالدى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, مەملەكەت اگروونەركاسىپ سالاسىن دامىتۋعا 140 ميلليارد تەڭگە بولگەن. وسىنىڭ ءناتيجەسىندە اۋىل-سەلو تۇرعىندارى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىن لايىقتى قارسى الۋ ءۇشىن كۇش-جىگەرلەرىن جۇمساۋ ۇستىندە.
مەنىڭ اتام دا, اكەم دە جەرمەن جۇمىس ىستەگەن. مەن بالا كەزىمنەن اۋىل شارۋاشىلىعىندا ەڭبەك ەتتىم, دەپ جالعاستىردى ءسوزىن ول. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا قانداي قيىندىقتار بولعانىن بىلەمىن. ەسكى اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىنا قاجەتتى بوسالقى بولشەكتەر ىزدەپ سارسىلعانىمىز ەسىمىزدە. ال بۇگىن اۋىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ جاعدايى جاقسارىپ, اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىنىڭ دا ءتۇر-ءتۇرى كوبەيگەنىن كوپشىلىك جاقسى بىلەدى. وسىنىڭ بارلىعى مەملەكەتتىك اگرارلىق ساياساتتىڭ دۇرىس جۇرگىزىلگەنىن كورسەتەدى. سونداي-اق اگرارلىق كەشەندى دامىتۋعا قاتىستى زاڭنامالىق بازا دا قوسا العان ءىرى جوبالاردا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
ءسوزىنىڭ قورىتىندىسىندا دەلەگات وسىنىڭ بارلىعى تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ اگروونەركاسىپ سالالارىنا باسا كوڭىل اۋدارىپ كەلە جاتقاندىعىن كورسەتەتىندىگىن اتاپ, ەلىمىزدىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنىندە ەڭبەك ەتەتىندەردىڭ بارلىعى ەلباسىنىڭ كانديداتۋراسىن قولداۋعا دايىن ەكەندىكتەرىن جەتكىزدى.
جاستار اتىنان سويلەۋ ءۇشىن كەلەسى ءسوز كەزەگى «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ» ستۋدەنتى ەكاتەرينا پونومارەنكوعا بەرىلدى. مەن «نۇر وتان» حدپ ءحىىى سەزى سياقتى اسا ماڭىزدى فورۋمدا جاستار اتىنان سويلەۋ قۇرمەتىنە يە بولعانىمدى ماقتانىش ەتەمىن, دەپ باستادى ول ءوزىنىڭ ءسوزىن. ودان ءارى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن ەندى عانا الىپ, الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق قيىنشىلىقتارعا ۇرىنىپ جاتقان كەزەڭىنىڭ وزىندە «بولاشاق» باعدارلاماسىن قابىلداتقانى وتە كورەگەن شەشىم بولعانىن اتاپ ءوتتى. سونىڭ ارقاسىندا مىڭداعان قازاقستاندىق جاس الەمنىڭ ەڭ ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرىنەن ءبىلىم الىپ كەلىپ, وسى كۇندەرى وتانىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن ەڭبەك ەتۋدە. وسى ارەكەتتىڭ ءوزى ءسىزدىڭ بولاشاعى زور, تابىستى قازاقستاندى قۇرۋعا بەلدى بەكەم بۋعاندىعىڭىزدى كورسەتىپ بەردى, دەدى ە.پونومارەنكو.
ودان ءارى ول ءوزى وقيتىن «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ» جاي-كۇيىنە توقتالدى. بۇل ءسىزدىڭ ستراتەگيالىق جوسپارىڭىزدىڭ ەكىنشى كەزەڭى بولدى. ءبىزدىڭ وقۋ ورنىمىز قاتارداعى ۋنيۆەرسيتەت ەمەس, ول – ءسىز جولداۋىڭىزدا اتاپ وتكەندەي, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ يننوۆاتسيالىق جاڭا ۇلگىسىن جاراقتايتىن, بۇرىن بولىپ كورمەگەن ۇلتتىق جوبا. سونىڭ ارقاسىندا ءبۇگىنگى كۇنى قازاقستاندىق دارىندى جاستار, ەشقانداي الىس جەرگە بارماي-اق الەمدىك ستاندارتتارعا سايكەس بولاتىن تاماشا ءبىلىم الۋعا ەلىمىزدىڭ وزىندە-اق قول جەتكىزدى. سولاردىڭ قاتارىنان تابىلعاندىعىم ءۇشىن مەن ءوزىمدى باقىتتى سانايمىن جانە مۇنىڭ ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك ەكەنىن دە تۇسىنەمىن. ءوزىمنىڭ شەتەلدىك قۇربىلارىممەن, وقىتۋشى جانە ءتالىمگەرلەرىممەن ارالاسقاندا ولار ءبىزدىڭ جاپ-جاس ەلىمىزدىڭ وسى زامانعى ۇزدىك عىلىمي كەشەنگە قالاي تەز ارادا قول جەتكىزگەنىنە تاڭىرقايتىنىن بايقاپ ءجۇرمىز. مەن «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ» جاقىن بولاشاقتا گارۆارد, سوربوننا نەمەسە وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتتەرى سەكىلدى ەلىمىزدىڭ برەندىنە اينالاتىنىنا سەنىمدىمىن, دەدى.
بىزدەر – بارلىق جاڭارۋلار مەن ۇلى كوشتى باستان كەشىپ, كوزىمىزبەن كورگەن تاۋەلسىزدىكتىڭ قۇرداستارىمىز. ءبىزدىڭ باعىتىمىز ايقىن. ول قازاقستاننىڭ ۇزاق مەرزىمدى دامۋ ستراتەگياسى. بۇل – ەلباسى ستراتەگياسى. بۇل – ءبىزدىڭ ستراتەگيامىز. سوندىقتان, بىزدەر جاستار بار ءبىلىمىمىز بەن قايرات-جىگەرىمىزدى تۋعان ەل ءۇشىن جۇمساۋعا دايىنبىز. بۇل مۇراتقا ءبىز تەك پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن جەتە الامىز. سوندىقتان قازاقستان جاستارى ءبىراۋىزدان ەلباسىن قولدايدى, دەپ شەشەن ءسوزىن مەملەكەتتىك تىلدە اياقتادى.
قۇتتىقتاۋ ايتۋ ءۇشىن ءسوز كەزەگى «ەدينايا روسسيا» بۇكىلرەسەيلىك ساياسي پارتياسىنىڭ مەملەكەتتىك دۋماداعى فراكتسياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ۆلاديمير پەحتينگە بەرىلدى. ول ءوزىنىڭ سوزىندە «ەدينايا روسسيا» پارتياسىنىڭ توراعاسى ۆلاديمير پۋتيننىڭ قۇتتىقتاۋىن وقىپ بەردى. مەنىڭ «نۇر وتان» حدپ ءحىىى سەزىنە دەگەن ەڭ ىستىق سالەمىمدى قابىل الىڭىزدار, دەپ باستالىپتى قۇتتىقتاۋ. پارتيانىڭ بۇل سەزى قازاقستاندى ودان ءارى دامىتۋعا باعىتتالعان جانە ونىڭ الداعى ۋاقىتتا جاڭا ساياسي كوكجيەكتەردى اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ايتۋلى كەزەڭ بولارىنا سەنىمدىمىن. قازاقستاننىڭ ەقىۇ ءتوراعالىعىن تابىستى اتقارىپ شىققاندىعى – ەلدىڭ حالىقارالىق بەدەلىنىڭ ۇزدىكسىز ءوسىپ كەلە جاتقاندىعىنىڭ ايعاعى. مەن قازاقستانننىڭ يكۇ-عا توراعالىق ەتۋى دە سونشالىقتى تابىستى بولارىنا سەنەمىن, دەي كەلىپ ودان ءارى ۆ.پۋتين قازاقستان مەن رەسەي فەدەراتسياسى دوستىعى مەن تاتۋلىعىنىڭ تامىرى تەرەڭدە ەكەندىگىنە توقتالىپ ءوتىپتى. مۇنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ حالىقتارىنىڭ مۇددەسىنە ساي كەلەدى. ءوزارا ىقپالداستىقتىڭ تەرەڭدەي تۇسۋىنە كەدەندىك وداق پەن بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىك قۇرىلۋى ءۇلكەن ۇلەس قوسادى. ودان ءارى «ەدينايا روسسيا» پارتياسىنىڭ توراعاسى «نۇر وتانمەن» دوستىقتى جوعارى باعالايتىنىن اتاپ ءوتىپتى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا توراعا سەزدىڭ تابىستى ءوتۋىن, ال قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا بەيبىت ءومىر مەن جاسامپازدىق تىلەگەن.
قۇتتىقتاۋدى وقىپ بەرگەن ۆ.پەحتين ءوزى تاراپىنان دا ءبىر اۋىز ءسوز ايتقىسى كەلەتىنىن جەتكىزدى. بۇگىن قازاقستان ءوزىنىڭ ودان ارعى دامۋ جولىن بەلگىلەگەلى تۇر. ءبىز قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ سايلانۋىنا ىقپال ەتە المايمىز, بىراق ءبىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سايلانعانىن قالايمىز, دەدى ول. ەگەر بىزدە مۇمكىندىك بولاتىن بولسا, بارلىق «ەدينايا روسسيا» پارتياسىنىڭ مۇشەلەرى زامانىمىزدىڭ ەڭ ءدۇلدۇل قايراتكەرى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆقا داۋىس بەرگەن بولار ەدىك, دەپ اعىنان جارىلدى.
ءسوز كەزەگى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ حالىقارالىق ءبولىمى مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى چەن فەنسيانعا بەرىلدى. ول قىتاي كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ باس حاتشىسى, قحر توراعاسى حۋ تسزينتاونىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى. مەن قىتاي كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ جانە جەكە ءوز اتىمنان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ءسىزدى جانە «نۇر وتان» پارتياسى سەزىنىڭ دەلەگاتتارىن ءحىىى سەزدىڭ اشىلۋىمەن قۇتتىقتايمىن جانە ونىڭ جۇمىسىنا ۇلكەن تابىس تىلەيمىن, دەلىنىپتى قۇتتىقتاۋ حاتتا. ودان ءارى ءبىز «نۇر وتان» حدپ پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ باسقارۋىمەن ەلدەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ ۇيىتقىسى بولعان زور كۇشكە اينالعانىن جانە ول حالىقتىڭ سەنىمىنە يە بولعانىن قۋانىشپەن اتاعىمىز كەلەدى دەلىنگەن. ءبىز «نۇر وتان» حدپ قازاقستاندى ودان ءارى وركەندەتىپ, قۋاتتى ەلگە اينالدىرۋ جولىندا بۇدان دا ۇلكەن تابىستارعا جەتەتىنىنە سەنەمىز.
قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قاتىناستار, حالىقارالىق جاعدايلاردىڭ وزگەرىپ تۇرعانىنا قاراماستان, 19 جىلدىڭ ىشىندە تەك تۇراقتى دامۋ جولىندا بولدى. تاراپتار تاتۋ كورشىلىك جانە دوستىق بايلانىستاردى قولداي وتىرىپ, ستراتەگيالىق ءوزارا سەنىمدى, ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتە ءتۇستى جانە حالىقارالىق, ايماقتىق ماسەلەلەردە ءبىر-بىرىنە قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. قىتاي-قازاقستان قاتىناستارىن سىرتقى ساياساتتاعى باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى دەپ ۇنەمى ساناپ كەلگەن قىتاي كومپارتياسى مەن ۇكىمەتى بولاشاقتا قازاقستاننىڭ حالىقارالىق جانە ايماقتىق ىستەردەگى ءرولىنىڭ ارتۋىن قولدايدى.
ودان ءارى شەشەن قىتاي كومپارتياسى مەن «نۇر وتاننىڭ» اراسىنداعى دوستىق پەن ىنتىماقتاستىقتىڭ جاقسى قارقىنمەن دامىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ۇزاق جىلداردان بەرى ەكى پارتيانىڭ اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك پەن ءوزارا سەنىم قىتاي-قازاقستان قاتىناستارىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتىڭ مازمۇنىن بايىتا ءتۇستى. بۇل ءبىزدىڭ حالىقتارىمىزدىڭ تۇپكى ماقساتىنا سايكەس كەلەدى, دەدى ول. قۇتتىقتاۋدىڭ سوڭىندا حۋ تسزينتاو قىتاي كومپارتياسى مەن «نۇر وتان» حدپ اراسىنداعى ءوزارا دوستىق ىقپالداستىقتى تاۋەلسىزدىك, تەڭدىك, سىيلاستىق جانە ىشكى ىستەرگە ارالاسپاۋ قاعيداتىنىڭ نەگىزىندە ودان ءارى تەرەڭدەتە تۇسۋگە ىقىلاستى ەكەنىن جەتكىزە كەلىپ, پرەزيدەنت پەن قازاقستان حالقىنا جاقسى تىلەكتەر ارناپتى.
ءسوز كەزەگى ليتۆانىڭ «ليتۆانىڭ حالىق وداعى» پارتياسىنىڭ ءتورايىمى كازيميرە پرۋنسكەنەگە بەرىلدى. ليتۆا تاۋەلسىزدىگىنىڭ باسىندا بولعان ايتۋلى قايراتكەرلەردىڭ ءبىرى ك.پرۋنسكەنە ءوزىنىڭ ءسوزىن وسىدان 20 جىلدان ارتىق بۇرىن بولعان كسرو-داعى العاشقى دەموكراتيالىق قادامداردى, حالىق دەپۋتاتتارى سەزىنىڭ جۇمىسىن ەسكە الۋدان باستادى. سول كەزدە ءسىز, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ورتالىق ازيا رەسپۋبليكالارى باسشىلارىنىڭ اراسىنان ءبىرىنشى بولىپ ءبىزدىڭ كسرو-دان ەكونوميكالىق تاۋەلسىزدىك الۋعا ۇمتىلعان باستامالارىمىزدى قولداعان ەدىڭىز, سول ءۇشىن سىزگە ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. ارتىنان, رەسەيدەگى دەموكراتيالىق كۇشتەرمەن بىرلەسە وتىرىپ, ءبىز اقىرى ءوز تاۋەلسىزدىگىمىزگە قول جەتكىزدىك. بىزدەن ۇلگى العان باسقا رەسپۋبليكالار دا تاۋەلسىزدىگىن الدى, سونىڭ ءبىرى قازاقستان بولدى, دەدى. ودان ءارى ك.پرۋنسكەنە قازاقستاننىڭ 20 جىلدا جوعارى ەكونوميكالىق تابىستار مەن الەۋمەتتىك جەتىستىكتەرگە جەتكەنىن اۋىزعا الدى. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ سوڭعى جولداۋىنا توقتالىپ, وندا ەلدى جۇيەلى جاڭعىرتۋدىڭ ايقىن بەلدەۋى كورسەتىلگەنىن اتاپ ءوتتى. جولداۋدا مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى مەن ەكونوميكانىڭ الەۋمەتتىك باعدارى ايقىندالعان. بۇل جارقىن بولاشاققا كەپىلدىك بەرەتىن جول, دەدى ول.
ودان ءارى شەشەن قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ساياساتتاعى تابىستارىنا توقتالىپ, وسى باعىتتاعى وڭ ىستەرگە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. ءسىز بۇگىن الەمدىك اۋقىمداعى تانىلعان كوشباسشى بولىپ وتىرسىز, دەدى ن.نازارباەۆقا قاراپ. ەگەمەندىكتىڭ جوعارى قۇندىلىقتارىن قاستەرلەي وتىرىپ, قازاقستان بۇگىن جاھاندىق ينتەگراتسيالانۋ باستامالارىن دا بەلسەندى تۇردە كوتەرىپ كەلەدى. سونىڭ ايعاعى – قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋى جانە ونىڭ 11 جىل بويى وتپەگەن ءسامميتىن استانادا ءوتكىزۋگە قول جەتكىزۋى. استانا ءسامميتى ۇيىمنىڭ دامۋىنا جاڭا سەرپىن مەن قارقىن بەردى. قازىر ۇيىمنىڭ توراعالىعى ليتۆاعا كوشتى جانە ول قازاقستان كوتەرىپ كەتكەن جوعارى ولشەمدى ءارى قاراي جالعاستىرۋ نيەتىندە. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ك.پرۋنسكەنە قازىر الەمدە ەنەرگورەسۋرستاردىڭ, ازىق-ت ۇلىكتىڭ قات ەكەنىن ايتتى. بىراق, دەدى ول, ءبىز تۇراقتىلىققا, تۇسىنىستىككە ءزارۋ ەكەنىمىزدى ۇمىتپايىق. سوندىقتان دا نۇرسۇلتان نازارباەۆ سەكىلدى تۇلعالاردىڭ ەل باسقارعانى اسا قاجەت.
كەلەسى ءسوز ازيالىق ساياسي پارتيالار حالىقارالىق كونفەدەراتسياسىنىڭ توراعاسى حوسە دە ۆەنەسياعا (فيليپپيندەر) بەرىلدى. ءوزىنىڭ ءسوزىن ول كونفەدەراتسيانىڭ جۇمىسىمەن تانىستىرۋدان باستادى. ودان ءارى استانا قالاسىنىڭ كوركىنە, ونىڭ دامۋ قارقىنىنىڭ جوعارىلىعىنا تاڭعالىسىن ءبىلدىردى. بۇل – قازاقستان ليدەرىنىڭ زور ەڭبەگىنىڭ جەمىسى ەكەندىگى ايقىن. قازاقستان كوشباسشىسى ەلدەگى عانا ەمەس, وسى ايماقتاعى تۇراقتىلىق پەن تىنىشتىققا ۇلكەن ەڭبەك ءسىڭىرىپ وتىرعان ليدەر. ونىڭ ۇستىنە قازاقستان ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ ورتاسىندا ورنالاسقان. سوندىقتان ونداعى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتىڭ ماڭىزى زور. بەيبىتشىلىك – ارقاشان دا الەمدىك پروبلەما. ءسىزدىڭ بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ جولىنداعى باستامالارىڭىز الەمدىك قوعامداستىق تاراپىنان ءالى ءوزىنىڭ باعاسىن الادى, دەدى.
ول سونداي-اق ن.نازارباەۆتىڭ بىرقاتار باستامالارىن, سونىڭ ىشىندە يادرولىق قارۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتقاندىعىن اتاپ, جوعارى باعا بەردى. الەم حالىقتارى مەن مەملەكەتتەرىنىڭ ەكونوميكالارى ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستا. ولاردىڭ بىرەۋىندە بولعان پروبلەما باسقا جەرگە دە جايىلادى. سوندىقتان دا ءبىز ءسىزدىڭ باستامالارىڭىزدى جوعارى باعالايمىز, دەي كەلىپ, حوسە دە ۆەنەسيا ازيا ساياسي پارتيالارى حالىقارالىق كونفەدەراتسياسىنىڭ اتىنان نۇرسۇلتان نازارباەۆقا «كورنەكتى جەتىستىگى مەن ادامزاتقا قىزمەتى ءۇشىن» اتتى وزدەرىنىڭ جوعارى ناگراداسىن تاپسىردى.
وسىدان كەيىن سەزد جۇمىسىن جۇرگىزىپ وتىرعان پارتيا ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى نۇرلان نىعماتۋلين پارتيا كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اتىنا ءحىىى سەزدىڭ وتۋىنە بايلانىستى كەلگەن قۇتتىقتاۋلاردى وقىپ بەردى. قۇتتىقتاۋلار ءازىربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى, «ەني ازەربايجان» پارتياسىنىڭ توراعاسى يلحام اليەۆتەن, تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى, «ادىلەتتىك جانە دامۋ» پارتياسىنىڭ توراعاسى رەدجەپ ەردوعاننان, يتاليا پرەمەر-ءمينيسترى, «حالىق بوستاندىعى» پارتياسىنىڭ كوشباسشىسى سيلۆيو بەرلۋسكونيدەن جانە باسقا دا ەۋروپا مەن ازيا ەلدەرىنىڭ بىرقاتار باسشىلارى مەن ساياسي پارتيالارىنىڭ ليدەرلەرىنەن كەلگەن ەكەن. وسىدان كەيىن جينالىس توراعاسى سەزد جۇمىسىنا 20 مينوتتىك ءۇزىلىس جاريالادى.
ۇزىلىستەن كەيىن ءبىرىنشى بولىپ ءVىى قىسقى ازيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى, شايبالى حوككەيدەن قازاقستان قۇراما كومانداسىنىڭ كاپيتانى تالعات جايلاۋوۆ ءسوز سويلەدى. ءوزىنىڭ ءسوزىن ازيادانى تىڭعىلىقتى ۇيىمداستىرا بىلگەن باسشىلاردىڭ ەڭبەگى مەن جەڭىس تۋىن كوتەرگەن سپورتشىلاردىڭ ەرلىگىن ەسكە الۋدان باستاعان ول بۇگىنگى كۇنى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ الەمدىك جاڭالىقتاردىڭ ورتالىعىنا اينالعانىن ماقتانىش ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. ازيا ويىندارى – ءبىزدىڭ بۇكىلحالىقتىق جەڭىسىمىز بولدى, ول ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ ۇيىسۋىن ودان ءارى تەرەڭدەتە ءتۇستى, دەدى ول. ودان ءارى قازاقستاندىق سپورتشىلاردىڭ بۇدان دا جوعارى شىڭداردى باعىندىرۋعا مۇمكىندىگى بار ەكەنىن ايتا كەلىپ, ءوزىنىڭ سپورتتىق جولىن ەندى باستاعان جاستارعا قىزىعاتىنىن جەتكىزدى. ولارعا بارلىق مۇمكىندىكتەر جاسالعان, الەمدىك سپورتتىق ستاندارتتارعا ساي جابدىقتار مەن قۇرالدار, سپورت مەكتەپتەرى, باسسەيندەر, حوككەي قوراپشالارى – ءبار-بارىنە دە قولجەتىمدى. مۇنداي جاعدايلار سپورتشىلاردىڭ شەبەرلىگىن شىڭداي تۇسۋىنە مول مۇمكىندىك بەرەدى, دەدى ول.
ودان ءارى, بىردە ءوزى قۇرامىندا وينايتىن «بارىس» كومانداسىنىڭ چەليابىنىڭ «تراكتور» كومانداسىمەن ويناعانىن ەسكە الدى. سول ويىندا جەڭىلىپ جاتقان ەدىك, سول كەزدە ءسىز كەلىپ, بىزگە جانكۇيەر بولدىڭىز. بۇل قامقورلىعىڭىز ءبىزدى قاتتى جىگەرلەندىردى, قورىتىندىسىندا چەليابىلىكتەردى جەڭىپ كەتتىك. وسىنىڭ وزىنەن ءبىز سىزبەن بىرگە ءبىر كوماندا ەكەنىمىزدى سەزىندىك, دەدى ت.جايلاۋوۆ. ودان ءارى «التىن ساپا» بەلگىسىن الارداعى ءسىزدىڭ: «چەمپيوندار بوساڭسىماۋى كەرەك», دەگەن ءسوزىڭىزدى ەشقاشان ۇمىتپايمىن. ءبىزدىڭ قازاقستان دا كوشباسشى, ونى دا چەمپيون دەۋگە بولادى, ەندەشە, قازاقستانعا بوساڭسىماۋ كەرەك. ارينە, ءسىز باسقارساڭىز ءبىزدىڭ ەل ەشقاشان بوساڭسىمايدى. ءسىز ءبىزدى جاڭا جەڭىستەرگە جىگەرلەندىرىپ, جاڭا بيىكتەرگە جەتكىزەسىز, دەپ ءسوزىن اياقتادى.
سوڭعى بولىپ اۋعانستان سوعىسى ارداگەرلەرىنىڭ ۇيىمدارى اسسوتسياتسياسىنىڭ توراعاسى باقىتبەك سماعۇل سويلەدى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تۇندىگىندە, تۋعان ەلىمىزدىڭ كىندىگىندە, بەرىك شاڭىراعىمىزدىڭ بىرلىگىندە التى الاشتىڭ ايبارىنا, تاتۋلىقتىڭ قايماعىنا اينالعان «نۇر وتان» سەزىنە جينالعان قاۋىم, بۇگىن ىنتىماعى جاراسقان, بۇكىل الەم ساناسقان, تاۋەلسىز ەل رەتىندە شەكاراسىن تاسپەن ەمەس, دوسپەن قورشاعان قۋاتتى مەملەكەتكە اينالۋىمىز ەلباسىمىزدىڭ كورەگەندىگىنىڭ ارقاسى, دەپ ول ءوزىنىڭ ءسوزىن ادەمى باستادى. سوندىقتان دا ەلباسى, پارتيامىزدىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەر رەتىندە ۇسىنىلۋىن بارشا قازاقستاندىقتار قولدايدى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تۇراقتىلىعىن, ءاربىر وتباسىمىزدىڭ شۋاقتىلىعىن تىلەيتىن, ءوز ەلىن سۇيەتىن ءاربىر پاتريوت ەلباسىن شىن جۇرەكتەن قولدايدى دەپ سەنەمىن. ودان ءارى ءوزىنىڭ باسقا وتانداستارىنان جالعىز ەرەكشەلىگى – اۋعانستانداعى سوعىستى كورگەندىگى ەكەنىن ايتتى. سنارياد جارىلعان كەزدە جولداستارىمىزدىڭ دەنە قالدىقتارىن ءار بۇتانىڭ تۇبىنەن جيناپ العان كەزدەرىمىز دە بولدى. سوندىقتان ءبىز بەيبىت ءومىر مەن تۇراقتىلىقتىڭ قادىر-قاسيەتىن جاقسى تۇسىنەمىز, دەدى ول.
ودان ءارى شەشەن الەمدىك پروبلەمالارعا توقتالىپ, قازىرگى كەزدە باس كوتەرە باستاعان ۇلتشىلدىق, ءدىني, ناسىلدىك كەمسىتۋشىلىكتەر قاپتاعان قيىن زامانداردا ەلدى جاھاندىق وزگەرىستەرگە جەدەل بەيىمدەۋگە دارىنى, قارىم-قابىلەتى ەمىن-ەركىن جەتەتىن ءبىزدىڭ ەلباسىمىزعا راحمەت ايتۋىمىز كەرەك ەكەنىن مالىمدەدى. ودان ءارى ن.نازارباەۆتىڭ قازاق حالقىنىڭ ءجۇرەگىندەگى ازاتتىققا, تاۋەلسىزدىككە دەگەن ءۇمىتتىڭ ەشقاشان سونبەگەنىن ايتقان سوزدەرىنەن دايەكسوزدەر كەلتىرە وتىرىپ, ولاردىڭ ەلباسىنىڭ وزىنە عانا ءتان دانا تۇجىرىمدارى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ءبىزدىڭ باقىتىمىز دا, ارتىقشىلىعىمىز دا سول – ءبىزدىڭ ءبىر عانا دارا, ءبىر عانا دانا باسشىمىز بار. وسىنداي پرەزيدەنتىمىزدىڭ ماڭايىنا تىعىز توپتاسا بىلەيىك, دەي كەلىپ, ەلباسىنىڭ پرەزيدەنتتىككە كانديداتتىعىن قولداۋعا شاقىردى.
وسىدان كەيىن جارىسسوزدەر توقتاتىلىپ, ءسوز ەلباسى, پارتيا توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا بەرىلدى (پرەزيدەنتتىڭ ءسوزى بولەك بەرىلىپ وتىر).
ەلباسى سوزىنەن كەيىن جينالىس توراعاسىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا نۇرسۇلتان نازارباەۆتى الداعى بولاتىن سايلاۋعا «نۇر وتان» حدپ اتىنان ۇمىتكەر ەتىپ سايلاۋ تۋرالى قاۋلى قابىلداندى. سونىمەن بىرگە, «نۇر وتان» حدپ-نىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى جاڭا باعدارلاماسى بەكىتىلدى. پارتيانىڭ الداعى 10 جىلدىق دامۋىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن بەلگىلەگەن بۇل قۇجات ەلباسى, پارتيا توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ەلىمىزدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىن نەگىزگە الا وتىرىپ ازىرلەنگەن ەكەن.
سەزد جۇمىسىنىڭ سوڭىندا بەكىتىلگەن كۇن تارتىبىنە سايكەس «نۇر وتان» حدپ ساياسي كەڭەسى مەن ورتالىق باقىلاۋ-تەكسەرۋ كوميسسياسىنىڭ جاڭا قۇرامدارى سايلاندى. سونداي-اق ساياسي كەڭەس بيۋروسىنىڭ جاڭا قۇرامى سايلاندى. سەزد جۇمىسى «نۇر وتان» حدپ انۇرانىمەن اياقتالدى.
قاتىسۋشىلار لەبىزى
ءۋاليحان قاليجانوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى:
– «نۇر وتان» حالىقتىق- دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ ءحىىى سەزىندە الداعى وتەتىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كانديداتۋراسىنىڭ ءبىراۋىزدان قولداۋ تاۋىپ جاتۋى زاڭدى دا. حالىق ساناسىندا «قازاقستان – نۇرسۇلتان!» دەگەن ەگىز ۇعىم ابدەن قالىپتاستى دەپ ويلايمىن.
ەل ەرىمەن, ەر ەلىمەن ماقتاناتىن ءسات تە كەلىپ جەتتى. پارتيا قۇرىلتايىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الداعى وتەتىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا كانديداتۋراسىنىڭ ءبىراۋىزدان قولداۋ تاۋىپ جاتۋى وسىنىڭ جارقىن كورىنىسى دەپ ايتۋعا بولادى. ارعىسىن ايتپاعاننىڭ وزىندە, كەشەگى ەقىۇ سامميتىنىڭ استانادا دۇركىرەپ ءوتۋى, 7-ءشى قىسقى ازيا ويىندارىنىڭ ايشىقتى كورىنىس تابۋى پرەزيدەنت بەدەلىنىڭ ارقاسىندا ساتىمەن جۇزەگە استى. مۇنداي حالىقارالىق شارالاردىڭ ناتيجەلىلىگى ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن ابىروي, بيىك مارتەبە.
قازاقتا: «ىرىس الدى – ىنتىماق» دەگەن قاناتتى ءسوز بار. ەلدىڭ ىنتىماعىن جاراستىرىپ, وزگە از ۇلتتار وكىلدەرىنە بارىنشا قامقورشى رەتىندە تانىلعان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ولاردىڭ دا قولداۋىنا يە. وزگە ۇلت وكىلدەرىنە سىيلاستىقپەن قاراي وتىرىپ, ەلباسى شەتەلدەگى قانداستارىمىزدىڭ كوشىن اتامەكەنگە بۇرۋ جايىن ۇنەمى نازاردا ۇستاپ كەلەدى. بۇدان ءبىز دارابوز ساياساتكەردىڭ ارىدان ويلاستىرا بىلەتىن ەرەكشە قابىلەتىن كورەمىز. مىنە, وسى قاسيەتىمەن ول ەلگە سىيلى بولا وتىرىپ, وزگەلەردى مويىنداتا ءبىلدى. سوندىقتان دا, ەل باسشىسىنا سەنەدى, سايلاۋدا قولداپ داۋىس بەرەدى دەگەن ويدامىن.
نۇرتاي سابيليانوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى:
– پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا «نۇر وتان» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسى اتىنان كانديدات بولىپ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تۇسەتىنى وتە ورىندى. ويتكەنى, پارتيا توراعاسىن ەل بىلەدى, حالىق قاشاندا ءوز پرەزيدەنتىنە ۇنەمى قولداۋ ءبىلدىرىپ كەلەدى.
«نۇر وتان» حدپ-نىڭ الداعى ون جىلعا ارنالعان باعدارلاماسى پارتيا قۇرىلتايى بارىسىندا قارالدى. ول پارتيانىڭ الداعى ون جىلعا دەيىنگى باسىمدىلىعى مەن مىندەتتەرىن ايقىنداپ بەرەدى. ونىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى سول, قازاقستانداعى 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىمەن بارىنشا ۇيلەستىرىلگەن. ياعني, باعدارلاما تەك ەكونوم