بۇگىنگى كۇنى قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى تابىستى دامىتۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. مەملەكەتتىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەستى (شوب) قولداۋ جونىندەگى ماقساتتى دا دايەكتى ساياساتىن ىسكە اسىرۋ ەلدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.
شوب دامىتۋدا ايەلدەر كاسىپكەرلىگى ەرەكشە رولگە يە. ايەلدەردىڭ كاسىپكەرلىك قىزمەتكە قاتىسۋى – ولاردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىن كەڭەيتۋدىڭ ناقتى جولدارىنىڭ ءبىرى, تۇلعانىڭ دامۋى مەن قوعامداعى ورنىن جاقسارتۋ مۇمكىندىگى, ۇلكەن تابىس الۋ ءتاسىلى.
ايەل كاسىپكەرلىگىنىڭ دامۋى ەلىمىز جالپى ىسكەرلىك احۋالىمەن ۇزدىكسىز بايلانىستى, ول ەلىمىزدە شوب-تاعى ايەلدەر ۇلەسىنىڭ ۇلعايعانىنان بايقالادى. ماسەلەن, رەسمي ستاتيستيكا دەرەكتەرى بويىنشا, ايەلدەر قازاقستان حالقىنىڭ 52%-ىن قۇرايدى, ەكونوميكالىق تۇرعىدان بەلسەندى حالىق اراسىندا ولاردىڭ ۇلەسى 49%-دى قۇرايدى, ال ايەلدەردىڭ ەلدىڭ ءىجو-ءسىن قالىپتاستىرۋعا قوسقان ۇلەسى 39%-عا جەتىپ وتىر. ايەلدەردىڭ بەلسەندى ءرولى ەڭ الدىمەن شوب سەكتورىندا بايقالادى. ەلدىڭ بارلىق بەلسەندى شوب سۋبەكتىلەرىنىڭ 41,5%-ىن ايەلدەر باسقارادى. ودان باسقا, ايەلدەر باسقاراتىن 86%-عا جۋىق بەلسەندى شوب سۋبەكتىلەرى جەكە كاسىپكەرلەر بولىپ تابىلادى.
قازاقستاندا كاسىپكەرلىكتى كەشەندى قولداۋدىڭ ءتيىمدى ءارى ءپارمەندى قۇرالى «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» بيزنەستى قولداۋ مەن دامىتۋدىڭ بىرىڭعاي باعدارلاماسى بولىپ تابىلادى. باعدارلاما بۇگىنگى كۇنى كاسىپكەرلىكتە, ونىڭ ءىشىندە, ايەل كاسىپكەرلىگىندە بايقالاتىن نەگىزگى پروبلەمالاردى شەشۋگە باعىتتالعان. بۇل, ءبىرىنشىدەن, قارجىلاندىرۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگى, ال ەكىنشىدەن, ءبىلىم مەن اقپاراتتىڭ جەتىسپەۋى. ءبىرىنشى پروبلەما كرەديتتەر بويىنشا سىياقى مولشەرلەمەلەرىن سۋبسيديالاۋ مەن كەپىلدەندىرۋ قۇرالدارى, مەملەكەتتىك گرانتتار بەرۋ جانە جەتىسپەيتىن ينفراقۇرىلىمدى ءجۇرگىزۋ ارقىلى شەشىلەدى. ەكىنشى پروبلەما وقىتۋ باعدارلامالارىنىڭ كەشەنى ارقىلى شەشىم تابادى.
بۇگىندە «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىنشا قارجىلىق قولداۋ شارالارىمەن ايەلدەردىڭ 30%-عا جۋىعى, قارجىلىق ەمەس قولداۋ شارالارىمەن 40%-عا جۋىعى قامتىلعان.
ەڭ ۇزدىك الەمدىك تاجىريبەلەردى ەسكەرە وتىرىپ, ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن دامىتۋ ماقساتىندا, 2015 جىلعى ساۋىردە قازاقستان ۇكىمەتى مەن حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارى اراسىنداعى نەگىزدەمەلىك كەلىسىمدەر شەڭبەرىندە ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى مەن ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى (ەقدب) اراسىندا «بيزنەستەگى ايەلدەر» باعدارلاماسى بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى. باعدارلاما 3 جىلعا ارنالعان جانە كاسىپكەر ايەلدەردى كەشەندى قولداۋ جونىندەگى باسقا باعدارلامالاردان ەرەكشەلەنەدى. ەقدب ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر (بانكتسەنتركرەديت, شينحان بانك جانە قازميكروقارجى) ارقىلى ايەلدەر كاسىپكەرلىگىنىڭ سۋبەكتىلەرى ءۇشىن كرەديتتىك جەلىلەر اشتى, بۇل رەتتە كرەديتتىك مولشەرلەمەنىڭ جارتىسىنا جۋىعىن «دامۋ» كدق» اق سۋبسيديالايدى.
«بيزنەستەگى ايەلدەر» باعدارلاماسىنىڭ شارتتارى ەلىمىزدىڭ وبلىستارىندا, الماتى مەن استانادان تىس جەرلەردە بارلىق قاراجاتتىڭ كەمىندە 60%-ىن يگەرۋدى كوزدەيدى. بۇگىنگى كۇنى بانكتسەنتركرەديت ارقىلى 1,9 ملرد. تەڭگە مولشەرىندە ءبىرىنشى ترانش يگەرىلدى. الماتى, اتىراۋ, اقتوبە, پاۆلودار جانە شقو قارىز الۋشىلارى بەلسەندىلىك تانىتتى. 100-گە جۋىق كاسىپكەر ايەل نەگىزگى قاراجات پەن اينالىم كاپيتالىنا وسى جەلى بويىنشا كرەديت الدى.
قوسىمشا بيزنەس جوباعا كونسۋلتانت تارتۋ جانە ەقدب باعدارلاماسى ارقىلى جوبا قۇنىنىڭ 60%-ىن وتەۋ مۇمكىندىگى ۇسىنىلادى, كاسىپكەر ايەل بيزنەس كوۋچينگى بار بارىنشا ۇزاق مەرزىمدى جوبانى ىسكە قوسا الادى, شەري بلەر قورىمەن ( ۇلىبريتانيا) بىرلەسىپ حالىقارالىق تالىمگەرلىك باعدارلاماسىنا قاتىسا الادى جانە «كوشباسشىلىق», «تسيفرلى تەحنولوگيالار», «قارجىنى باسقارۋ», «دايىن ءىت شەشىمدەر» جانە «كاسىپكەردەن كاسىپورىنعا ءوسۋ» بويىنشا بىرقاتار بيزنەس ترەنينگتەردى مەڭگەرە الادى.
بۇگىنگى تاڭدا 30 جوبا ىسكە اسىرىلۋدا, كومپانيانىڭ 6 توپ مەنەدجەرى حالىقارالىق ءتالىمگەرلىك باعدارلاماسىنا قاتىسادى, 70-تەن استام ايەل كاسىپكەرلىك داعدىلارىنا وقىتىلعان, قازاقستان بويىنشا بانكتسەنتركرەديتتىڭ نەسيە بەرۋمەن اينالىساتىن 100-دەن استام مامانى ايەلدەر كاسىپكەرلىگى سۋبەكتىلەرىن نەسيەلەۋگە وقىتىلدى.
سونىمەن قاتار, بانكتەردىڭ نەسيە ماماندارىن ايەلدەر كاسىپكەرلىگى سۋبەكتىلەرىن نەسيەلەۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە وقىتۋ بويىنشا ءىس-شارالار ءجۇرگىزىلەدى, ىسكەرلىك بايلانىستاردى جولعا قويۋ ماقساتىندا ايەلدەر ءۇشىن شەبەرلىك سىنىپتار مەن اقپاراتتىق دوڭگەلەك ۇستەلدەر وتكىزىلەدى. «بيزنەس لينزانى» دياگنوستيكالاۋدىڭ ورىس جانە قازاق تىلدەرىندەگى قۇرالى ىسكە قوسىلدى.
WWW.EBRDWOMENINBUSINESS.COM «بيزنەس لينزانى» دياگنوستيكالاۋ قۇرالى. بۇل بيزنەستى بالدىق جۇيە بويىنشا ءوز بەتىنشە دياگنوستيكالاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ونلاين ساۋالناما. قارجىنى باسقارۋ, نارىقتى ءبىلۋ, ماركەتينگ جانە ساتۋ, كادرلاردى باسقارۋ, ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە ۇيىمدىق دامۋ, تاۋەكەلدەردى باسقارۋ, وپەراتسيالىق جوسپارلاۋ سياقتى نەگىزگى سالالاردىڭ 100-دەن استام ماسەلەسىن قامتيدى.
ساۋالنامانى تولتىرۋ ءۇشىن كومپانياعا مىناداي دەرەكتەر قاجەت: تىركەۋ مالىمەتتەرى /بسن/ جك كۋالىگى; كاسىپورىن تۋرالى نەگىزگى مالىمەتتەر (سەكتور, قىزمەتكەرلەر سانى, ماركەتينگ جانە نەگىزگى قىزمەت بويىنشا نەگىزگى كورسەتكىشتەر); بيزنەستىڭ نەگىزگى قارجىلىق كورسەتكىشتەرى.
«بيزنەس لينزا» ساۋالناماسىنا جاۋاپ بەرە وتىرىپ, كاسىپكەر ءوز بيزنەسىنىڭ جاعدايىنا تالداۋ مەن جوعارىدا اتالعان سالالارداعى ورتاشا ولشەمدى كورسەتكىشتى, ونىڭ ءوز ەلىنىڭ نارىعىنداعى ورنىن, ەقدب قولداۋ قۇرالدارىنىڭ ءمازىرىن جانە دايىن شەشىمدەر مىسالدارىن الا الادى – وسىنىڭ بارىنە ول كەڭسەسىندە وتىرىپ-اق, ءبىر ساعاتتىڭ ىشىندە يە بولادى.
جوعارىدا باياندالعاندى تۇيىندەي كەلە, كاسىپكەر ايەلدەردىڭ اتالعان قولداۋ باعدارلامالارىنا قاتىسۋى شاعىن كاسىپورىنداردى ورتا كاسىپورىندارعا ترانسفورماتسيالاۋ, باسقارۋ مەن ماركەتينگتىڭ جاڭا ادىستەرىن ەنگىزۋ, ونىمدىلىكتى ارتتىرۋ ارقىلى بيزنەستى دامىتۋ مەن كەڭەيتۋگە ىقپال ەتەتىنىن اتاپ وتكىمىز كەلەدى.
تيمۋر جاقسىلىقوۆ,
ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى