جاۋىنگەر قابىرى جەتپىس جىلدان كەيىن تابىلدى

تولەش ءابدىراحمانوۆ حابارسىز كەتكەندەر ساناتىندا ەدى ۇلى وتان سوعىسىنىڭ دۇرمەگى باسىلسا دا, ونىڭ سۇراپىل زارداپتارى ادامزات جۇرەگىن ءالى كۇنگە سىزداتۋمەن كەلەدى. ەلىن قورعايمىن دەپ قولىنا قارۋ العان قانشاما جەرلەستەرىمىز مايدان دالاسىندا وپات بولدى. حابارسىز كەتكەندەرى قانشاما. بىراق, ەرلەردىڭ اتى وشپەيتىنىن ۋاقىتتىڭ ءوزى دالەلدەپ وتىرعانداي. مۇنى ۇلاعاتتى كوكشەلىك جاۋىنگەر تولەش ءابدىراحمانوۆتىڭ تاعدىرى راستاي تۇسەدى... جاقىندا جەرلەس جاۋىنگەردىڭ نەمەرەسى بولات تولەشەۆ تىلشىلەر قوسىنىنا كەلىپ, ارادا جەتپىس جىل ۋاقىت وتكەندە اتاسىنىڭ جەرلەنگەن قابىرى تابىلعانىن حابارلادى. ءجۇزى قۇبىلىپ, داۋىس ىرعاقتارى تەربەلە ايتىلعان حيكاياتتىڭ مازمۇنى تومەندەگىشە ەدى. بولات جىل باسىندا اتاسىنىڭ دەرەكتەرىن عالامتورعا سالىپ جىبەرگەن. عاجاپتى قاراڭىز, بەس اي شاماسىندا جاۋاپ كەلىپ تۇر. رەسەيدەگى «قىزىل ىزشىلەردەن». ماسكەۋدەن شىققان توپ سمولەنسك وبلىسىندا بەلگىسىز ادامداردىڭ ءبىرشاما قابىرىن تاپقان. «وبە­ليسك» ىزدەۋ توبى جيىرما جىلدان بەرگى يگى ىسىندە ەكى مىڭعا جۋ­ىق ساربازدىڭ ءمايىتىن تاپقان ەكەن. بىراق, ولاردىڭ جەت­پىسكە جۋى­عىنىڭ عانا ناقتى كىم ەكەن­دىگى انىقتالىپتى. ءبىزدىڭ جەر­لەسىمىز تولەش ءابدىراح­مانوۆتىڭ قابىرىنە دە كەزدەيسوق تاپ كەلگەن كورىنەدى. توپ جەتەكشىسى ميحايل پوليا­كوۆ بۇل وقيعا 2015 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنىڭ اياق شەنىندە وربىگەنىن ايتادى. «قىزىل ىزشىلەر» تەمكينسكي اۋدانىنا قاراستى سەمەنوۆسكوە دەرەۆنياسىنىڭ جا­نىن­داعى ورمان القابىن قاراۋ كەزىندە, جولعا جاقىن ورنا­لاسقان الاڭقايدان جەردىڭ سۋسىپ ۇڭعىلانعانىن بايقايدى. ءسويتىپ, ونى تازالاۋ بارىسىندا, بۇل ءتورت جاۋىنگەردىڭ دەنەلەرى كومىلگەن قابىر ەكەنى انىقتالادى. ساربازداردىڭ دەنەلەرىمەن بىرگە وقتان قورعاناتىن كاسكا, قا­رىن­داش, لينزا, تيىن جانە ەكى مەدالون تابىلىپتى. تەك, وسى ەكى مەدالوننىڭ بىرەۋىندەگى جازۋدى عانا ساراپتامالىق وقۋ­عا مۇمكىندىك بولعان. وندا: «ءابدى­راح­مانوۆ تولەش, 1906 جىلى تۋعان, قاز كسر-ءى اقمولا وبلىسى, ەڭبەكشىلدەر اۋدانىنىڭ تۋماسى. وتباسى, جۇبايى راحيما ءابدىراحمانوۆا قاز كسر-ءى اقمولا وبلىسى, ەڭبەكشىلدەر اۋدانى, ستەپنياك قالاسىنىڭ 5-ءىنشى اۋدانى, اباي كوشەسى, 79 ۇيدە تۇرادى» دەپ جازىلىپتى. كەيىن اتالعان مەدالون رەسەي فەدەراتسياسى قورعانىس مينيس­ترلىگىنىڭ ورتالىق ءارحيۆى بويىنشا تەكسەرىلەدى. وندا قىزىلاسكەر تولەش ءابدىراحمانوۆ 33-ارميا­نىڭ 120-جەكە ات­قىشتار بريگاداسى قۇرامىندا سوعىسىپ, 1942 جىلدىڭ 14 تا­مى­زىندا قازا تاپقانى رەسمي انىقتالادى. مۇراعات دەرەكتەرىنەن بىلگە­نىمىز, بۇل قىرعىن سوعىستىڭ بەيبىت جاتقان كەڭەس ەلىنە ىشكەرىلەي ەنگەن كەزى ەدى. 1942 جىلدىڭ شىلدە-تامىز ايىندا باتىس مايداننىڭ رجەۆ-ۆيازما باعىتىندا قورعانىس وپەراتسيالارى قىزۋ ءجۇرىپ جاتتى. 33-ءشى ارميا دا تەمكينو اۋدانىنىڭ يسترا وزەنى بويىمەن وربىگەن قيان-كەسكى ۇرىستارعا بەلسەنە قاتىسىپ, ەكى جاقتان دا كوپتەگەن شىعىن بولدى. العاشىندا ءبىزدىڭ اسكەرلەر جاۋدىڭ تەگەۋرىندى شابۋىلدارىن تويتارىپ, العا دا جىلجىعان. بىراق, نەمىستىڭ باسىم كۇشپەن جاسالعان شابۋىلدارى ۆوريا وزەنى مەن سكۋگورەۆو-حولم-گوركي دەرەۆنيالارى ماڭىندا اسا جويقىن ەدى. مىنە, سول قىرعىندا, قۇرامىندا جەرلەسىمىز تولەش ءابدىراحمانوۆ بار 120-جەكە اتقىشتار بريگاداسى جاۋدىڭ ەسەلەنگەن قاتەرلى شابۋىلدارىنا قارسى تۇرىپ, ولىسپەي-بەرىسپەۋگە بەل بۋعان. بۇل 1942 جىلدىڭ 14 تامىزى بولاتىن. قازاق جاۋىنگەرى دە وسى جەردە ەرلىكپەن قازا تاپتى. جاقىندا باتىر جەرلەسىمىزدىڭ نەمەرەسى بولات تولەشەۆ اتا قا­بىرىنە تاعزىم ەتىپ قايتتى. ونىڭ ءمايىتى اۋدان ورتالىعى – تەمكينو قالاسىنىڭ «تاعزىم الاڭىنا» جاۋىنگەرلىك راسىمدەرمەن قايتا جەرلەندى. نەمەرەسى دە تۋعان جەر – ساۋلە اۋىلىنان ءبىر ۋىس توپىراق الىپ بارىپ, اتا الدىنداعى پارىزىن ورىندادى. باقبەرگەن امالبەك, «ەگەمەن قازاقستان» اقمولا وبلىسى