استانانىڭ داستارقان ءمازىرى

اقمولالىقتار ەڭبەگىمەن شىرايلانۋدا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 14 شىلدەدە اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى سەرگەي كۋلاگيندى قابىلداۋ بارىسىندا ءوڭىر تىرشىلىگىنە وڭ باعاسىن بەرە كەلىپ, استانانىڭ ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قالىپتاستىرۋداعى وبلىسقا جۇكتەلگەن مىندەتتىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان 2008 جىلعى جولداۋىنداعى باستى تاپسىرماسى بۇگىنگى كۇنى بايىپتىلىقپەن اتقارىلىپ كەلەدى. ماقساتتى جۇمىسقا تۇراقتى سيپات بەرۋ ءۇشىن 17 اۋداندى بىرىكتىرەتىن ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋى قۇرىلعان بولاتىن. قازىرگى تاڭدا ەلورداعا ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن جەتكىزۋمەن 128 كاسىپورىن اينالىسسا, ونىڭ 128-ءى مال ءونىم­دەرىن, 68-ءى ەگىنشىلىك جانە 6-ۋى قۇس ونىمدەرىن دايىنداۋعا مامانداندىرىلعان. تاۋالاردى وتكىزۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسى دە قا­لىپ­تاسقان. ساپالى ونىمدەر باس قالامىزدىڭ 25 بازارىندا, 29 ساۋدا ۇيىندە جانە 10 ساۋدا ورتالىعىندا جوعارى سۇرانىسپەن ساتىلۋدا. تۇراقتى وتكىزىلىپ تۇ­راتىن جارمەڭكەلەردەگى باعا 15-20 پايىزعا ارزان. جىل باسىنان بەرى استانالىقتار داستارقانىنا 18,1 مىڭ توننا ءسۇت ونىمدەرى جەتكىزىلدى. بۇل بىلتىرعى سايكەس مەرزىممەن سالىستىرعاندا 10,5 پايىزعا ارتىق. ال, ەت ءونىم­دەرىنىڭ كولەمى 5,6 مىڭ توننانى (8,4%), جۇمىرتقا 74,9 ميلليون دانانى (14,8%) قۇرادى. جۇمىس اۋقىمىن كەڭەيتۋ ماقساتىمەن, اقپان ايىندا اقمولا وبلىسى مەن استانا قالاسى اكىمدىگى ءوزارا ىنتىماقتاستىق مەموراندۋمىنا قول قويدى. بۇل بىلتىر­عى جىلى قابىلدانعان «2015-2018 جىلدار اراسىندا استانا قالاسىنىڭ اينالاسىندا ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن دامىتۋدىڭ كەشەندى باعدارلاماسىن» جۇزەگە اسىرۋعا جاڭا ەكپىن قوستى. مۇندا ءونىمدى قايتا وڭدەۋ ىسىنە ەرەكشە كوڭىل بولىنگەن. ناتيجە دە كوڭىلدەگىدەي. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىمەن اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ جالپى كولەمى 263 ميلليارد تەڭگەگە جەتىپ, 2,1 پايىزدىق ءوسىم الىندى. اگروتەحنيكالىق شارالاردىڭ تياناقتى اتقارىلۋى ناتيجەسىندە ءوڭىر ديقاندارى 4,7 ميلليون توننا استىق, 122,8 مىڭ توننا ءداندى داقىلدار تۇقىمىن, 248,3 مىڭ توننا كارتوپ, 62,4 مىڭ توننا جەمىس پەن كوكونىس جينادى. بيىلعى جىلى 4236,4 مىڭ گەكتارعا ءداندى جانە 217,1 مىڭ گەكتارعا مايلى داقىلدار ەگىلدى. كارتوپ پەن كوكونىستەن دە مول ءونىم كۇتىلۋدە. ىشكى ازىق-ت ۇلىك نارىعىن قام­تاماسىز ەتۋ باعىتىندا مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنۋدە. مۇنى ت ۇلىك سا­نىنىڭ جىل سايىنعى تۇراقتى وسىمىنەن جانە دايىندالعان ءونىمنىڭ ەسەلى كولەمىنەن كورۋگە بولادى. ماسەلەن, 2015 جىلى ءىرى قارا مەن قوي-ەشكى سانى 2,4 جانە 3,7 ەسە­گە ارتسا, ءسۇت ءوندىرۋ مەن جۇمىرتقا الۋ سايكەسىنشە 10,1 جانە 33,4 پايىزعا وسكەن. بۇل قارقىن بيىلعى جىلى دا ساقتالىپ وتىر. بارلىق دەڭگەيدەگى شارۋاشىلىقتاردا 460,5 مىڭ ءىرى قارا (103,6 %), ونىڭ ىشىندە 198,3 مىڭ ساۋىن سيىر (105,7%) كۇتىمگە الىنعان. سونداي-اق, جىلقى, قوي-ەشكىنىڭ ورىستەگى قاراسى قالىڭ. شوشقا ءوسىرۋدىڭ وزىق تەحنولوگياسى دا جەمىسىن بەرۋدە. وسى رەتتە, مال كۇتىمىنىڭ زاماناۋي تەحنولوگياسى, مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋ كۇتكەندەگىدەي قايتارىم بەرە باستاعانىن ايتا كەتكەن ءجون. مەملەكەتتىك تىركەۋ دەرەكتەرىنە جۇگىنسەك, بۇكىل ءىرى قارانىڭ 16,7 پايىزى نەمەسە 64,3 مىڭى اسىل تۇقىمدىلار ەسەبىندە. وبلىستا بۇل باعىتقا 30 شارۋاشىلىق مامانداندىرىلسا, 20 شارۋاشىلىق الەمدىك دەڭگەيدەگى جوعارى ءونىم­دى مال وسىرەدى. بۇل وندىرىستىك قۇرىلىمدارعا سوڭعى بەس جىلدا 14 مىڭ باس نەمەسە قازاقستانعا الىپ كەلىنگەن ءىرى قارانىڭ تورتتەن ءبىرى جەتكىزىلگەن. وسىنىڭ ارقاسىندا وبلىس ءوز اۋماعىن عانا ەمەس, رەسپۋب­ليكا ايماقتارىن اسىل تۇقىمدى تولمەن قامتاماسىز ەتەتىن جەتەكشى ورىنعا شىقتى. استانانىڭ ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قالىپتاستىرۋدىڭ كەشەندى باع­دارلاماسى شەڭبەرىندە 31 مال بورداقىلاۋ كەشەنى قۇرىلسا, ولار­دىڭ جەتەۋىنىڭ قاراۋىندا 1500-دەن 5000-عا دەيىن مال بار. جالپى, ءوڭىر 27 مىڭ باس مالدى بورداقىلاۋ الاڭىن قامتاماسىز ەتىپ, رەسپۋبليكاداعى ەڭ ءىرى الەۋەتكە يە بولىپ وتىر. مۇنداعى قۋات كوزدەرىن نىعايتۋ ىشكى نارىقتى عانا ەمەس, ءونىمدى ەكسپورتتاۋعا دا مۇمكىندىك بەرۋدە. اسىرەسە, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ماسكەۋ, سانكت-پەتەربۋرگ, ەكاتەرينبۋرگ, تۇمەن, تاعى باسقا ءىرى قالالارى اقمولالىق ارىپتەستەرىنىڭ تاۋارلارىن جوعارى سۇرانىسپەن پايدالانۋدا. ماسەلەن, وتكەن جىلى ءبىزدىڭ سولتۇستىك كورشىلەرىمىزگە 900 توننادان استام سيىر ەتى جەتكىزىلدى. بۇل ورايدا, «استانا اگروپرودۋكت» جشس, «قاز بيف لتد», «بيجان» ەت وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ تاۋارلى ماركالارى تاياۋ شەتەلدەرگە كەڭىنەن تانىس ەكەندىگىن اتاۋعا بولادى. استانانىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپ­سىزدىگىن نىعايتۋدا ءسۇت وندىرىسىنە ەرەكشە كوڭىل بولىنۋدە. ماقساتتى جۇمىستاردىڭ ارقاسىندا بىلتىر 17 تاۋارلى-ءسۇت فەرماسى قۇرىلىپ, ساۋىن سيىر تابىنى 1600 باسقا ۇلعايدى. بۇل باعىتتاعى نىسانالى ىستەر جالعاسىن تابۋدا. اقكول اۋدانىنداعى «ەڭبەك», بۋراباي اۋدانىنداعى «ەسىل-اگرو», استراحان اۋدانىنداعى «كامىشەنكا» جانە تسەلينوگراد اۋدانىنداعى «رودينا» اگروفيرماسى» جانە «استانا-ءونىم» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋ­لى سەرىكتەستىكتەرىندە وندىرىستىك قۋات­تاردىڭ ارتتىرىلۋى جالپى ءونىمنىڭ كولەمىن 28 پايىزعا وسىرۋگە مۇمكىندىك بەردى. ال, قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارى جىل ىشىندە 52,2 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمىن شىعارۋعا قول جەتكىزىپ, 4,4 پايىزدىق ءوسىم بەردى. سونداي-اق, اقمولالىقتار ەلوردا تۇرعىندارىن كۇزگى-قىسقى ماۋسىمدا كارتوپپەن تولىق قامتاماسىز ەتە الادى. بيىل 80,7 مىڭ توننا ءونىم الىنادى دەپ كۇتىلىپ وتىر. مۇنى ساۋدا ورىندارىنا ساپالى كۇيدە جانە توقتاۋسىز جەتكىزۋگە سىيىمدىلىعى 68 مىڭ توننالىق 47 كوكونىس قويماسى ىقپال ەتەدى. تۇيىندەپ ايتساق, استانانىڭ ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قالىپتاستىرۋ اياسىندا 2009-2015 جىلدارى اق­مولالىقتار قۇنى 83,7 ميلليارد تەڭگەنىڭ 104 جوباسىن جۇزەگە اسىردى. ال, داستارقان ءمازىرىن مەيلىن­شە شى­رايلاندىرۋ باعىتىنداعى جاڭا جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جۇمىستارى جالعاسىن تابۋدا. باقبەرگەن امالبەك, «ەگەمەن قازاقستان» اقمولا وبلىسى سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرمۇرات دوسىموۆ