قازاقستاننان باسقا ەلگە قونىس اۋدارىپ, بىراق قايتىپ ورالىپ جاتقان جەرلەستەرىمىز از ەمەس. قوستاناي اۋدانىنىڭ گلازۋنوۆ اۋىلىندا تۇراتىن گالينا بولشاكوۆا دا سولاردىڭ ءبىرى. ول قازاقستاننان باسقا جەردە تۇرا المايتىنى تۋعان اۋىلىنا دەگەن بويىن بۋعان ساعىنىشتان ەكەنىن جاقسى ءتۇسىندى. قازىر قازاقستانعا قايتىپ ورالعانىنا مىڭ دا ءبىر ريزا. ونىڭ اڭگىمەسىنەن اۋزىنىڭ ۇشىمەن سويلەگەن جاساندىلىق ەمەس, ءوزىنىڭ تۋعان جەرىنە دەگەن سەزىم شىنايىلىعىن بايقادىق.
– گالينا ۆيكتوروۆنا, ءسىز رەسەيگە كوشىپ كەتكەننەن كەيىن قازاقستانعا قاشان قايتىپ ورالدىڭىز؟
– الدىمەن مەنى مارتەبەلى قوناق نەمەسە لاۋازىمى بيىك ادام سياقتاندىرماي, گالينا دەپ اتاڭىزشى. مەن قاراپايىم قازاقستاندىقپىن عوي.
– جارايدى, كەلىستىك.
– مەن ءسىزدىڭ سۇراعىڭىزدى ءتۇسىندىم. 1983 جىلى قوستاناي اۋدانىنىڭ گلازۋنوۆ اۋىلىنان رەسەيگە كەتىپ, 1991 جىلى سول جەرگە قايتىپ ورالدىم.
– سەگىز جىل قازاقستاندا تۇرعان جوقسىز عوي, بۇل ءبىر ادامنىڭ ءومىرى ءۇشىن از ۋاقىت تا ەمەس شىعار.
– بىلەمىن, از ۋاقىت ەمەس. مەن سياقتى كوشىپ كەتىپ, قايتىپ ورالعاندار مەنىڭ تانىستارىمنىڭ اراسىندا دا جەتكىلىكتى. ولار تاجىكستاننان, بەلورۋسسيادان, رەسەيدەن قايتا كوشىپ كەلدى. بىراق ولاردىڭ كوپشىلىگى ونى ءوز ارامىزدا, داستارقان باسىندا ايتقانمەن, جالپاق جۇرتقا جاريا ەتۋدەن ۇيالادى. ال مەن اشىق ايتۋدان قىسىلمايمىن. بىرىنشىدەن, مەن ول كەزدە مەكتەپتى ەندى بىتىرگەن جاس قىز ەدىم. كراسنويارسك پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىنا وقۋعا ءتۇستىم, ونى بىتىرگەن سوڭ كەمەروۆو وبلىسىنداعى كيسەلەۆسك قالاسىندا جولدامامەن بارىپ ءۇش جىل جۇمىس ىستەدىم. ول كەزدە كەڭەس وداعىنىڭ قاي شالعايىندا بولسا دا جاس مامانعا جاقسى قارايتىن. ەكىنشىدەن, جاسىراتىن نەسى بار, مەن تۇرمىس اۋىرلاعان 90-شى جىلدارى كەتىپ, جاعداي وڭالعان سوڭ قايتىپ كوشىپ كەلگەنىم جوق. مەن ورالعان 1991 جىلى قازاقستان ەگەمەندىگىن الىپ جاتقانمەن, ەكونوميكالىق بايلانىستاردىڭ ءۇزىلگەن, الەۋمەتتىك تۇرمىستىڭ ءتومەندەگەن كەزى بولاتىن. سول جىلدارى گلازۋنوۆ اۋىلىندا دا كوشى-قوننىڭ قىزعان, اسىرەسە, كوشتىڭ باسىن باسقا جاققا بۇرعانداردىڭ كوبەيگەن كەزى ەكەن. قازاقستاننىڭ باسقا شالعايىنان ءبىزدىڭ اۋىلعا كوشىپ كەلگەندەر دە از بولعان جوق. سونىڭ بارلىعىنا كۋامىن.
ال كەمەروۆودا جۇرگەندە ءوزىممەن ءبىر اۋىلدا وسكەن, ءبىر مەكتەپتە وقىعان نيكولايعا تۇرمىسقا شىقتىم, كسەنيا دەگەن قىزىمىز سول جاقتا ومىرگە كەلدى. بىراق ءارى قاراي مەنىڭ شىدامىم تاۋسىلدى, قايتىپ ورالدىق...
– ول جاقتا جاعداي بولمادى ما؟
– مەن نەگىزى ءوزىمنىڭ قونىس اۋدارعان جاعىمدى جامانداۋدان اۋلاقپىن. جاعدايىمىز بولماي قالعان جوق, ورنالاسىپ, ورنىعىپ كەتەتىندەي ەدىك. ول جاقتىڭ تابيعاتىنىڭ ءوزى كوزدى اربايدى. تولقىپ اققان ەنيسەيدىڭ ءوزى, قالىڭ ورمانى نەگە تۇرادى؟ بىراق ...مەن بۇل تۋرالى جەڭىل-جەلپى ايتا المايمىن. پويىز بەن ۇشاق قاي جەردى جاقىن ەتپەيدى؟ الايدا رەسەيدىڭ ءبىز بارعان سولتۇستىك ايماعى مەن ءۇشىن جەردىڭ ءتۇبى, تىم الىس سياقتى كورىندى. ەكى كوزىم ءتورت بولىپ, قوستانايدى, تۋعان اۋىلىم گلازۋنوۆتى اڭساپ, قايتىپ كەلگەنشە اسىقتىم. قوستانايدىڭ سەلەۋلى دالاسىن اڭساپ, ساعىنىشتان ءجۇرەگىم سازدى. «دالانىڭ ەرەكشە قاسيەتى بار». بۇل – مەنىڭ انامنىڭ ءسوزى. راس ەكەن.
– سەنىڭ اتا-اناڭ دا قازاقستاندا تۋعان با؟
– جوق. ميراۋلار وتباسى گلازۋنوۆ اۋىلىندا وتكەن عاسىردىڭ 60-شى جىلدارىنان تۇرىپ كەلەدى. اكەم ۆيكتور ياكوۆلەۆيچتىڭ ۇلتى نەمىس, ال انام يادۆيگا مەچيسلاۆوۆنا پولياك قىزى. تىڭ يگەرۋگە كەلگەن جاستار وسى اۋىلدا تابىسقان ەكەن. قازىر وزدەرى تاربيەلەپ وسىرگەن ەكى قىز, ءبىر ۇلى, ولاردان كورگەن نەمەرەلەرىنىڭ بارلىعى اينالاسىندا. انامنىڭ تۋىستارى بەلورۋسسيادا تۇرادى, ولارعا قوناقتاپ بارىپ كەلەمىز. ەگەر ءبىز گەرمانياعا نەمەسە انامنىڭ تۋىستارىنا كوشەمىز دەسەك, ءبىزدىڭ وتباسىنىڭ وعان قۋاتى جەتەر ەدى. بىراق انام ءۇشىن قازاقستاننان ارتىق مەكەن جوق. «دالانىڭ ەرەكشە قاسيەتى بار» دەگەندە, انام دالانىڭ سامالىن, جەرىنىڭ شۇرايىن عانا ايتىپ وتىرعان جوق قوي, ادامداردىڭ باۋىرمالدىعىن, مەيىرىمدىلىگىن, ادامگەرشىلىگىن مەڭزەپ وتىر. كەڭ-بايتاق قازاقستان گلازۋنوۆ سياقتى شاعىن ەلدى مەكەندەردەن تۇرادى. مەن وسى ءوزىمنىڭ تۋىپ-وسكەن جەرىمدى ەسسىز جاقسى كورەمىن. وسى جەردە بالالىق شاعىم وتە باقىتتى ءوتتى. گلازۋنوۆ مەكتەبىندەگى ءبىزدىڭ سىنىپتا 42 بالا وقىدىق. ءبارىمىز ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي ەدىك. ولاردىڭ كوپشىلىگى قازىر قازاقستاننان كەتىپ قالدى, راسىن ايتقاندا, گەرمانياعا قونىس اۋداردى. بىراق ءالى كۇنگە دەيىن حابارلاسىپ تۇرامىز. ولار قازاقستاندى, كىشكەنتاي گلازۋنوۆتى ساعىنادى. وتكەن جىلى گەرمانياداعى سىنىپتاستارىمىز كەزدەسۋ كەشىن جاسادى. مۇنىڭ ءوزى ولاردىڭ تاراپىنان قازاقستانعا, تۋعان جەرىنە دەگەن قۇرمەت دەپ بىلەمىن.
– قازاقستانعا قايتىپ كەلگەنىڭە وكىنگەن كەزىڭ بولدى ما؟
– جوق, وكىنگەن ەمەسپىن. 90-شى جىلداردىڭ اۋىلعا قانداي قيىندىق اكەلگەنىن جۇرتتىڭ ءبارى بىلەدى. قيىندىقتىڭ ءبارىن دە قازاقستاندىقتارمەن بىرگە كوردىك, جەڭدىك دەپ بىلەمىن. تۋعان اۋىلىما كەلگەن سوڭ مەكتەپتە جۇمىس ىستەدىم. ءبىلىم وشاعىندا بارلىق ۇلتتىڭ وكىلى بار. ماقسات بىرەۋ عانا – بالالارعا ءبىلىم بەرۋ, تاربيەلەۋ. جۇبايىم ەكەۋمىزدىڭ دوستارىمىز بەن اتا-انامنىڭ سىيلاس كىسىلەرىنىڭ باسىم كوپشىلىگى قازاقتار. وسى حالىقتىڭ قوناقجايلىعىندا, باۋىرمالدىعىندا, ادامگەرشىلىككە نەگىزدەلگەن تەرەڭ داستۇرىندە شەك جوق. ولاردىڭ قانىنداعى ەركىندىك, كەڭدىك دالامەن بايلانىستى ما دەپ ويلايمىن. مەن دە دالانىڭ قىزىمىن دەيمىن ءوزىمدى. ناق شىنىم, ءبىزدىڭ وتباسىمىز قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك مەرەكەلەرىنىڭ بارلىعىن دا تويلايمىز. اينالامىزداعىلاردى قۇتتىقتايمىز. تاۋەلسىزدىك كۇنى اۋىلدا وتەتىن شارالاردان ۇيدەگى قارت اتا-انام دا قالمايدى. نان مەن ءان بولسىن دەپ تىلەپ وتىرادى. ايتپاقشى, ءبىز رەسەيدە جۇرگەندە دوستاسقان قۇربىم قوناققا كەلىپ تۇرادى. «قازاقستانداعى ادامدار قانداي ادەمى, سۇلۋ» دەگەن ءسوزدى ءجيى قايتالايدى قۇربىم. ال دىنىنە, تىلىنە, تۇسىنە قاراماي, ءبىزدىڭ ارامىزداعى دوستىق پەن سىيلاستىق وسى سۇلۋلىقتى ەسەلەپ تۇرعان جوق پا؟! قازىر ويلاسام, مەنى ساعىندىرعان دا وسى ەكەن.
– گالينا, اشىق-جارقىن اڭگىمەڭە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
قوستاناي وبلىسى,
قوستاناي اۋدانى.