زاڭ زاڭعارى

سالىق زيمانوۆ – 90

اكادەميك زيمانوۆ – ءسات­باەۆتىڭ كوزى تىرىسىندە ۇلت ارداق­تىسى رەتىندە ءبىر قاتارعا ىلىنگەن سيرەك جانداردىڭ ءبىرى. ەڭبەگىمەن, دارىنىمەن قازاقستاننىڭ ارى مەن داڭقىن اسقاقتاتتى. ەل تاع­دى­رىنىڭ ەلەۋلى ماسەلە­لەرىن شەشۋدەگى قىزمەتىنىڭ ما­ڭىز­دىلىعى جونىندە ونىمەن تاي­تا­لاسقا تۇسەر عالىم تابىلماس. بۇل – تەك زيمانوۆ اتتى قۇبى­لىس­قا ءتان قاسيەت پەن دارەجە. مىنە, ەندى وسى ويشىل-عالىم­نىڭ تۋعانىنا 90 جىل تولىپ وتىر­­عان شاعىندا شىعارما­شىلى­عىنا دەگەن قىزىعۋشىلىق جىل­دان-جىل­عا تولاستاماي, ارتا ءتۇسۋى­نىڭ كۋاسى بولۋدامىز. مادەنيەت ءورىسى ۇنەمى جەكە سانا مەن جالپىعا ورتاق سانا ورتا­سىندا قۇبىلۋعا ءماجبۇر. كەز كەلگەن توتاليتارلىق ءجۇ­يە­نىڭ ماقساتى – فابريكا مەن زاۋىت­تارعا عانا يەلىك ەتىپ قويماي, ءار ادامنىڭ ساناسىن بيلەۋگە تىرىسا­دى, وسىعان وراي جاس كۇنىنەن ادام­دار­دىڭ اقىل-ويىن تۇمشالاپ, سۇ­راۋ­لارعا دايىن جاۋاپتاردى جاتتاتقىزادى. ءبىزدىڭ قوعامىمىزدا تاۋەلسىز­دىك العان ساتىمىزدەن باستاپ سانا­نىڭ ەرەكشە جەكەشەلەنۋ ءۇردىسى بەلەڭ الا باستادى. سالىق زيمانوۆ كەڭەستىك اعار­تۋ سالاسىندا ءبىلىم العانىمەن بالا كۇنىنەن ساناسىندا «نەلىكتەنى» كوپ وسىرۋىنە ساي «جابۋلى قازان» كۇيىن­دەگى جالپى اعىمعا سىيمادى. كەرىسىنشە, «جالپىعا ورتاق» ساناعا قار­سى شىقتى. سول كەزەڭنىڭ وزىندە تو­تاليتارلىق ءجۇ­يە­نىڭ قويىل­عان سۇ­راق­تارعا دا­يىن تۇراتىن, جاتتان­دى جاۋاپ­تارى­نان بويىن الشاق ۇستادى. جاستايىنان تاڭداعان كاسىبى­نىڭ شىڭىن يگەرۋگە ۇمتىلعان ول دوستوەۆسكي قاعيداسىنا ساي ارە­كەتىمەن ارىپتەستەرىنىڭ اراسىن­دا شەبەر تۇلعالىعىمەن ەرەكشەلەندى. سالىق زيمانوۆتىڭ تۇلعا رەتىندەگى ەرەكشەلىگى – عىلىمداعى ورلەۋ جولى. ول اسكەري قىزمەتىن وتان سو­عى­سىندا قاتارداعى جاۋىنگەر بو­لىپ باستاپ, پولك كومانديرى رەتىن­دە اياق­تايدى. 2 جىل وداقتىق زاڭ ينستي­تۋتىندا سىرتتاي وقىپ ءبىتىرىپ, كان­ديداتتىق ديسسەرتا­تسياسىن تابىستى قورعاپ, 31 جاسىندا قا­زاق­ستان عى­لىم اكادەمياسىنىڭ زاڭ ينستي­تۋتى­نىڭ ديرەكتورى بو­لىپ تاعا­يىن­دالىپ, قازاقستان تاريحىندا زاڭ عىلىمدارىنىڭ العاشقى اكادەميگى بولىپ سايلانادى. عىلىمي اتاقتار مەن دارەجە­لەردىڭ جاپپاي تاراتىلىسى زاما­نىندا اكادەميك زيمانوۆ ءوزىنىڭ اقىل-ويىنىڭ دەڭگەيىمەن, رۋحاني دۇنيەسىنىڭ تەرەڭدىگىمەن ات توبە­لىندەي از توپقا جاتادى. ەشكىمنىڭ جولىن قيعاش كەسپەي, قالىڭ توپ­قا قوسىلماي, تابىس جولىندا كوپ نارسەنى قۇرباندىققا شالىپ, وك­پە­سى ءوشىپ وزام دەۋشىلەرگە بوگەت بولماي, ءوزى قالاعان قالپىندا ءومىر سۇرەدى. ءوزى ءۇشىن دە, وزگە ءۇشىن دە ەشتەڭەنى دالەلدەۋگە تى­رىس­پايدى, ەڭبەگى ءۇشىن كۇندەلىكتى قولپاشتاۋدى قاجەت ەتپەيدى. ەگەر «زيالى» ۇعىمىنا بىلىمنەن باسقا ادامنىڭ بويىنداعى ادامگەرشىلىك باستاۋى – ار-ۇيات دەڭگەيىن ەنگىزۋمەن تارامعا سال­ساق, سيرەپ قالعان قاتاردان اكادەميك زيمانوۆتىڭ تابىلارى ءسوزسىز. ءبىزدىڭ قوعامىمىزدا «ماسەلە­نىڭ قۇنى» تۋرالى ءسوز ءجيى ايتى­لاتىن بولدى, ياعني, «ءار ادامنىڭ ءوز قۇنى بار جانە اركىممەن ءدۇ­نيە-بايلىق دەڭگەيىندە كەلىسىم جاساپ, ساۋدا نارىعىن بەلگىلەۋگە بولادى» دەگەن وي ۇستەمدىك ەتەدى. وكىنىشكە قاراي, بۇگىنگى ءومىرىمىز ادامگەرشىلىك ولشەمدەرىمەن ءول­شەنۋ­د­ەن قا­شىقتاپ بارا جاتقانداي. قوعامىمىزدىڭ باستى ماسەلە­لەرىن سالماقتاۋدا مەملەكەت تە پاي­دا جاعىنا قاراي جىعىلادى. ادامگەرشىلىك سيپاتتى ساقتاۋ كو­لەڭكەدە قالا بەرەتىن سياقتى. ءما­سە­لە وسىلاي وربىگەن جاعدايدا جا­لاڭ پايدا مەن ءىستىڭ قالتاعا تۇسەر ناتيجەسىن عانا كوزدەۋ, قۇل­قىن­نىڭ ق ۇلى بولۋ سەكىلدى قىلىقتار العا شىعۋى تاڭىرقارلىق بولماس. مەملەكەتتىك شەنەۋنىكتەر اراسىن­دا بەلەڭ العان جەمقورلىقتىڭ ءتۇپ-تامىرى دا قوعامداعى وسىن­داي كوڭىل-كۇيدىڭ سالدارى شىعار. سوندىقتان مۇنداي باعىتتا وي پىشەتىن جاندى «زيالى» دەپ قالاي اتارمىز؟ زيمانوۆ سياقتى شىنايى زيا­لى جاندار ءۇشىن ومىردە رۋحاني بايلىق تەك جوعارى دەڭگەيدەن كورىنەرى حاق. بۇگىندە قوعامدا بىلىمگە ۇم­تى­لۋ ەمەس, ديپلومنىڭ سوڭىنا ءتۇسۋ سياق­تى كەرى قۇبىلىس بەلەڭ العان. قوعامدىق حالىققا قىزمەت كور­سە­تۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا­لارى «ءدا­يەكشىلىك» بەينەسىنە ءاب­دەن بەيىمدەلىپ الىپ, اقشا تىكەلەي ۇستەم­دىك ەتىپ, قالىڭ قالتاعا مويىن­ۇسىن­عان زامانعا قاراي بەت العان سياقتى. اقىل-وي ەڭبەگىنىڭ مەسەلى مىق­­تى بولۋى ءۇشىن ديپلوم مەن اتتەس­تات­تاردى وڭ مەن سولعا ۇلەس­تىرۋدەن الشاق كەتكەن ءجون, ءوز-ءوزىمىزدى سىي­لاۋعا ۇيرەنەتىن ۋاقىت جەتكەندەي. ال عىلىمدى, بيىك ءما­دەنيەت پەن جوعارى تەحنو­لوگيا­لاردى تاڭداعان­دار ماڭداي تەرىن توكپەي تاڭداۋ­لىلار ساناتىنا قوسىلا المايدى. اكادەميك زيمانوۆتى كۇردەلى ادام اتايتىندار بارشىلىق, سەبەبى بوگدە ادام ءۇشىن جان ءدۇ­نيەسىنىڭ ەسىگى جابىق كورىنەدى. ءبى­راق, زيمانوۆ اسا قۇندى عىلىمي ەڭبەكتەرىنىڭ بەتتەرىندە ءوز الەمى­نىڭ ەسىگىن ايقارا اشادى. ەركىندىك – زيمانوۆ ءومىرى مەن كاسىبىنىڭ وزەگى, عىلىمي قىزمەتى­نىڭ «قىزىل سىزىعى». اكادەميك زيمانوۆ – 90-شى جىلداردا ءوز الدىنا ءورىس قۇرىپ, مەملەكەتكە سۇيەنۋدى وتكەن ۋاقىت ەنشىسىنە قالدىرىپ, ەركىن سام­عاۋعا بەل بۋعان العاشقى وتاندىق عالىمدارىمىزدىڭ ءبىرى. ءوز الەمىندە «ءوزى – قوجا, ءوزى – بي», شىنايى شىعارماشىلىق ەركىندىكتى قالايتىن قۇبىلىس. ءوزى تاڭداعان ەرىكتى ومىرىندە ۋاقىت تالابىنا ساي تۇردى, وتان­دىق كورنەكتى عالىم ەسىمىنە لا­يىق ەڭبەگى جالعاسىن تاپتى. زيمانوۆ الەمىمەن, ونىڭ اينا­لاسىمەن ۇزاققا سوزىلعان تانىس-­ تىعىمنىڭ بىرتىندەپ جاقىندىققا ۇلاسىپ, جان دۇنيەمدى جاۋلاپ الۋى – ومىرىمدە ورىن العان تاماشا قۇبىلىستاردىڭ ءبىرى. وسى جاننىڭ كەلبەتىن كورگەن سايىن كوڭىلىم شات بولادى: مى­عىم كەلگەن, تارامىس, ۇزىن بوي­لى, كورەگەن كوزدى. جاراتىلىسى  ەرەكشە, قوعام ءۇشىن شوقتىعى اس­قاق تۇرعان تۇلعا بولعانىمەن, تۇر­پاتى – كوپتىڭ بىرىندەي, قارا­پايىم. اكادەميك زيمانوۆپەن ال­عاش جۇزدەسكەن ءساتىم – ونىڭ ەرەن ەسىمى ەلگە تانىلىپ, اينالاسى اڭىزعا تولعان شاعى بولاتىن. ءتۇرلى باسقوسۋ, سالتاناتتاردا جۇبىمىز ءبىر, قاتارىمىز ورتاق جۇرسەك تە, ونىڭ ۇلكەن ءىزدى, ويۋلى ورنى – ءاردايىم ىلگەرى. ارينە, تابيعاتىنان سوم كەسەكتەي, تۋما دارىن يەسىنىڭ ۇساق جان بولۋى مۇمكىن ەمەس. قايدا جۇرسەك تە: ءىرى ماجىلىستەر مەن الۋان كونفەرەنتسيالار, كىشى-گىرىم جيىندار بول­سىن – تۇلعاسى نازارىمنان قالعان ەمەس. ادام بالاسىن الالاماي, كىم­گە بولسا دا كىشىپەيىل, تەڭ كوز­قاراس كورسەتىپ, بيىكتىگىنەن سال­قىن سامال ەمەس, جىلى نۇر ەسەدى. «زاڭ الەمىنىڭ پاتشاسى» اتان­عان, اكادەميكتىڭ دارا دارىنىنىڭ الدىندا مەملەكەتتىك دارەجەدەگى قايراتكەرلەردىڭ ءبارى باس ءيىپ, ىزەت كورسەتەدى, ونىڭ عىلىمداعى وزىق ورنى مەن ۇزاق تا بەلسەندى عۇ­مى­رى كىمدى بولسىن تاڭعال­دى­رىپ, قى­زىعۋشىلىق سەزىمىن دە تۋدىر­ماي قويمايتىندىعى ايقىن. ۇس­تا-ۋا­قىتتىڭ كورىگىنەن باسىلىپ شىق­قان­داي سارا ءسوزى جالپى اۋقىم­عا سيا بەرمەيتىن جۇردەك وي-ءتۇيسى­گىن جاريا ەتىپ, شىڭدالا تۇسۋدە. ونىڭ ەل مەن ەلدىڭ وتكەنىنە, قوعامنىڭ قازىرگى جاعدايىنا قا­تىستى ازاماتتىق كوزقاراسىنان ءىستى اقىلمەن شەشەتىن عالىم­دى­عىن تانۋعا بولادى. ال بيىك مىنبەگە شىعىپ ءسوي­لەگەن سوزىمەن قانىپەزەردى دە ۇيىت­­پاي قويمايدى, بۇل كەزدەيسوق قا­سيەت ەمەس. سالىق زيمانوۆ – ەلىمىزدىڭ ماڭ­­دايىنا بىتكەن ءبىر­تۋار تۇلعا, تاۋەلسىزدىك تۋى جەلبىرەگەننەن باس­تاپ قوعا­مىمىز­دىڭ ۇستاي­تىن باعىتى مەن جۇرە­تىن جولىن ايقىنداپ بەرۋدە. 1997-98 جىل­دارى جارىق كورگەن «قازاق­ستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ كونستيتۋ­تسياسى مەن پارلامەنتى», «كسرو دەربەس­تە­نۋىنىڭ تەورياسى مەن پراكتيكاسى» مونو­گرا­فيالارى – تاۋەل­سىز قازاقستاننىڭ دا­مىپ, وركەندەۋ جول­دارىنىڭ تەڭدەسسىز تا­ريحىنىڭ بەينەسى. وسىدان ون جىل بۇرىن ومىرلىك سەرىگى ءشاربانۋ بات­تال­قى­زى­نان ايرىلعان ءسا­تىندە ول بارلىق جا­قىن­دارى مەن تۋعاندارىنا ءشار­بانۋ باتتالوۆنانىڭ باتا رەتىندە اقشا ۇسىنۋ راسىمىنە قارسى اماناتىن جاريالادى. بۇگىنگى كۇننىڭ تۇرعىسىنان قاراعاندا كيىم كيىسى ەسكى سانگە ساي كورىنەدى: كوستيۋم, پالتو, كەڭەس زامانىنىڭ قۇلاقشىنى. ءۇي جابدىعى – تۇستەنەتىن جانە جازۋ ۇستەلدەرىنىڭ, ورىندىقتاردىڭ دا ءسانى بۇرىنعىشا. قوس اكادەميكتىڭ جالاقىسىنا تۇرعىزىلعان, ەش ەرەكشەلىكسىز ءۇي جاپسارى شاعىن عانا جەردە ورنالاسقان. ۇزاق ۋاقىت بويى مىنگەن كەڭەس زامانىنىڭ كونەكوز «ۆولگاسىن» تاياۋدا عانا شەتەلدىك, ورتانقول كولىككە ايىرباستادى. دوستارى­نىڭ قوناققا, جينالىستارعا اپا­رىپ سالۋ جايلى لەبىزىن قابىل العانىن كورمەپپىن. اكادەميك تۇرمىسىنان الىن­عان وسى جايتتار ءبىراز ساۋالدارعا نەگىز بولاتىندىعى انىق, قۇرمەتى زور, دارەجەسى بيىك عالىم كۇن­دە­لىكتى ومىردە قاراپايىم زاتتاردى مىسە تۇتىپ عۇمىر كەشەدى. ال ادامي, نەگىزدىك قۇندىلىقتار دەڭ­گەيىنەن العاندا ول ەڭ جوعارى ساتىعا كوتەرىلگەن جان. ارينە, كۇندەلىكتى كۇنكورىس قامىن قامتىپ, «تاڭداعان اسى – الدىندا» بولعالى ءبىرشاما ۋاقىت بولدى, ءوزىنىڭ ەشكىمنەن جانە ەش­تەڭەدەن تاۋەلسىز, ىرىقتى جاع­دا­يىندا قاۋىپسىزدىك پەن تۇراق­تى­لىقتى دۇنيە بايلىعى مول ادامنان گورى تەرەڭىرەك سەزىنەتىن سەكىلدى. جاقىن­دا­رى­نا باي ادام­دار­دىڭ قولى جەتە بەرمەيتىن قام­قورلىق كورسەتەدى, قورشاعان ورتا­سىندا قۇرمەت يەسى, قىز­مە­تىندە وزىق­­تاردان وزىق شى­عىپ, تەڭ­دەسسىز تا­بىستارعا قول جەت­كىز­گەن, كاسىبي مۇمكىن­دىك­تەرىن جاڭا باعىتتا شى­ڭ­­­داۋعا كىرىسكەن جان. سوڭعى جىل­­­دا­رى سالىق زي­ما­نوۆتى نەگىزدىك قۇن­­دىلىقتار ساتىسى­نىڭ ەڭ جو­عارى ساتىسى – رۋ­حانيلىق دەڭگەي تول­عاندىرۋدا, ءوزىن-ءوزى تانۋ ءما­سەلەسى ارقىلى باعىندىرماق جاڭا بە­­لەستەرى – ءومىردىڭ ءمانىن اشۋ, الەمنىڭ ايقىن بەينەسىن جاساۋ. زيمانوۆتىڭ قو­عام­داعى الا­تىن ايرىق­شا ورنىنا ەش جاننىڭ تالاسى جوق, سەبەبى, ول اتقارىپ, باسقارعان ادىلەتتىڭ ءادىل ءىسىنىڭ سارا جولى باسقاعا تەك ۇلگى بولىپ قالا بەرمەك. بۇگىندە قىزىق قۇبىلىستى با­قىلاۋعا بولادى. كەز كەلگەن ادام نەگىزدىك قاجەتتىلىكتەر ساتى­سى تۇرعىسىنان العاندا, قامتاماسىز ەتىلۋ دەڭگەيىنە قاراماستان ءوزىن كەدەي سەزىنۋى مۇمكىن. كەيبىر مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى نەمەسە ىسكەرلىكتى مەڭگەرگەن تا­بىس­تى جانداردىڭ ومىرگە دەگەن سەنىم-سەزىمدەرىنىڭ ۇدايى ەمەستىگىن بايقادىم. سەبەبى, ولاردىڭ بۇگىنگى ىرى­سى­نىڭ نەگىزى – تىم وسال. ولار وزدەرىنىڭ باي احۋالىنا بيلىك باسىنداعى قۇرىعى ۇزىن, كەرەكتى ادامداردى پايدالانىپ جەتكەن. اراداعى بايلانىس ۇزىلسە بولدى, اينالىسقان ىستەرى كۇيرەپ, قىزمەت ورنىنان ايرىلادى. كەرەكتى باي­لا­نىستاردىڭ ارقاسىندا مۇنداي جانداردىڭ اۋىزى سالىمدى, ەسكەگى ەسىپ, قايىعى جۇزەدى, بىراق ىلگەرىلەۋ مەن دامۋ دەگەنىمىز – جوقتىڭ قاسى بولىپ قالا بەرمەك. بۇل جاعدايدا ادام ءوزىن قالاي­شا باي سەزىنبەك؟ البەتتە, سەزىنە ال­مايدى, سەبەبى, دۇنيە-بايلىققا باي بولعانمەن ولاردىڭ جانى – جۇتاڭ, ولار كەدەيلىك پەن جوقشى­لىقتىڭ جاڭا تۇرىنە – دامۋ مەن ىلگەرىلەۋ مۇمكىنشىلىكتەرىنىڭ شەك­تەلۋىنە شال­دىققان. ولاردىڭ كەدەيلىگى – كوزگە كورىنبەيتىن, بىراق ەلدى ىندەتتەي جايلاعان, قاجەت قاۋىپتى كورىنىس. اكادەميك زيمانوۆ – ءبىلىمنىڭ قۇلاشى زور, قاينار كوزى بولا وتىرىپ, تۇتاس قوعام ومىرىنە دامۋ باعىتىن كورسەتىپ, ايقىن جول سىلتەي الاتىن ساۋساقپەن سانارلىق, ەرەن تۇلعالاردىڭ ءبىرى. تاڭعالدىرۋدان تانبايتىن دارىنىنىڭ جان-جاقتىلىعى تاريحي, ساياسي ۇردىستەردىڭ تەرەڭ قا­بات­تارىنا بويلاپ, وي-قىزمەت ءورى­سىن كەڭەيتۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. تاريح تۇڭعيىعىنا بويلاي وتى­رىپ الەمدىك زاڭ سالاسىندا كەزدەسپەيتىن ەرەكشە دەرەكتەردى جارىققا شىعارادى, كوشپەندى حالىقتىڭ سوت جۇيەسىن ساراپتاپ, زاماناۋي زاڭ سالاسىنىڭ ۇلەسىنە ۇسىنادى. اكادەميك زيمانوۆ تەك سوڭعى ۋاقىتتىڭ وزىندە قۇندىلىعى تەڭ­دەسسىز كىتاپتار توپتاماسىن جاريالاپ, ۋاقىت كوشىنىڭ الدىڭعى قا­تارىنان تابىلعان جان. جاس ۇر­پاق­قا بەرەر تاعىلىمى قوعام­نىڭ قوزعاۋشى جانە قولداۋشى كۇشى رەتىندە ءالى دە ۇزاق ۋاقىت بويى تاپتىرمايتىن قازىنا ىسپەتتەس بولىپ قالاتىندىعى حاق. قوعام ومىرىندەگى ءتۇرلى جايتتار مەن وقيعالارعا قاتىستى پىكىرىندە شىنايى ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك, بىلىكتىلىك پەن نەگىزدىلىك اڭعارىلادى, قوعامدىق سانانىڭ جىلدار بويى قالىپتاسقان تا­نىم­دارىنا كۇمان تۋدىرىپ قانا قويماي, دالەلدى تۇردە تەرىسكە شىعارعان كەزدەرى دە بارشىلىق. سالىق زيمانوۆ – تەك اكادەميا­لىق دارەجەدەگى عالىم عانا ەمەس, ومىرگە قۇشتارلىعى زور, جانى جاي­ساڭ, كوڭىلى شيراق ادام, اكادە­ميا­لىق عالىمدارعا تاڭىلا­تىن «تاقۋا» مىنەز وعان ءتان ەمەس. اشىق تا اي­قىن, استارلى دا ءماندى, قاراپايىم جانە جالپىعا جەتىمدى ءسوزى, ىق­شامدى دا ناقتى ويى ءاردايىم بەلگىسىز دۇنيەنىڭ ەسىگىن اشىپ, بەلگىلى نارسەنى جاڭا قىرىنان كورسەتەدى. زيمانوۆتىڭ الۋان كەزدەسۋلەر مەن ماجىلىستەرگە, رەسپۋبليكالىق نەمەسە حالىقارالىق كونفەرەن­تسيا­لارعا قاتىسۋى جوعارعى ساپا بەلگىسىن بىلدىرەدى. زاڭگەر-عالىم رەتىندە زاڭ عىلىمىنىڭ ءتورىن يەم­دەنۋىنە ساي سانالى عۇمى­رىندا ادامزاتقا ادىلدىك الەمىن ورناتۋدى ارمان ەتكەن جان. عالىمدىعى مەن ازامات­تىق كوزقاراسى – ءوزارا تەڭ, بيىك ءدا­رە­جەدە. ءۇنسىز قالۋدى ۇناتپايتىن زيمانوۆ ءسوزىنىڭ سالماعى ۇلتتىق دەڭ­گەيدە ولشەنەدى. زيمانوۆتىڭ وتكىر ءتىلى – ادىلەت مايدانىندا ءاردايىم جەڭىس اكەلگەن قارىمدى قارۋى. اكادەميك زيمانوۆ – قاتاڭ ءتارتىپ پەن ۇستانىمنىڭ ادامى. ءبىر تابىستى ىسكەر ازاماتتىڭ سوڭىنا شەنەۋنىكتەر شىراق الىپ تۇسكەن كەزدە قوعامدا بەدەلى جوعارى ادام­عا مۇنداي ماسەلەگە سالعىرتتىق جاساۋ دۇرىس ەمەستىگى جونىندە تايسالماي ەسكەرتكەن بولاتىن. ءاردايىم ءادىل شەشىم تۇيەتىن ءازىز مىنەزى وسىنداي. اكادەميك زيمانوۆ ۇنەمى اسقار ازاماتتىق كوزقاراسىن تۋ ەتىپ, دارىنعا – دەمەۋ, ادامگەرشىلىككە – سۇيەۋ بولعان قالپىنان تانبايدى. قازىرگى ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان قوعامىمىزعا ءسىڭىپ, ەتىمىز ۇيرەن­گەن اسا جات قىلىقتىڭ ءبىرى – ادام­نىڭ ار-ۇياتىن, ۇستانىم­دارىن سۋدىرا­عان, سۇم اقشامەن ەسەپتەپ, باعالاۋ. بۇرىنىراق دۇنيە-بايلىق, اق­شا-اتاق, بيلەپ-توستەۋ جولىندا الداۋ-ارباۋ, ۇرلىق-قارلىققا با­رىپ, الىمجەتتىك جاسايتىن جاندار ادامي قارىم-قاتىناس قۇن­دى­لىقتارى ءجۇ­يە­سىنەن الاستاتىلىپ, «شەكتەن شى­عۋشىلار» اتالىپ, «جۇگەنسىزدەر» قاتارىنا جاتقىزىلاتىن.  ال قازىر بولسا, مۇنداي جۇگەن­سىزدىككە باتىل قارسى شىعىپ, ار سوعىسىن جاريالاپ, ادىلەت كۇرەسىن اشاتىن, قايىسپايتىن قايسار جان­دار تاعى دا «شەكتەن شىعۋ­شىلار» بولىپ وتىر, شەگىمىزدىڭ شەنى قالاي وزگەرگەنىن بايقايسىز با ؟ قورشاعان ورتامىزدى جايلا­عان ادىلەتسىزدىك ىندەتىنە, زاڭ كۇشىنىڭ السىزدىگىنە قاراي وتىرىپ وسىنداي جاڭا زامانعى «شەكتەن شىعۋشى» جان – اكادەميك زيمانوۆ جەكە ادام­نىڭ عانا ەمەس, تۇتاس قوعام­نىڭ تاعدىرى ءۇشىن, ال اسا اۋىرت­پالىقتى شاقتاردا ۇلت مۇددەسىن قورعاۋ جولىندا ارپالىسادى. الەمگە اتى ايگىلى, 1986 جىل­دىڭ قاقاعان جەلتوقسانىندا ءوت­كەن قازاقستان كپ وك ءبىرىنشى حاتشى­سى كولبينمەن كەزدەسۋدە رەسپۋبليكا قايراتكەرلەرىنىڭ ىشىندە جال­عىز بولىپ رەسپۋبليكا الاڭى­نا جينا­لىپ, بيلىك الدىندا تايسالماي ەرىك-تىلەگىن بىلدىرگەن جاس­تارعا «ۇلت­شىل» دەگەن ايىپ تاعى­لىپ, سوتتىڭ قۋدالاۋىنا قارسى شىققان وسى اكادەميك زيمانوۆ بولاتىن. «ولىسپەي – بەرىسپەيتىن» شىنا­يى كۇرەسكەر, كورنەكتى عالىم وسى­لايشا ءور جاراتىلىسىن ومىرلىك ازاماتتىق باعدارلاماسىنا اينال­دىرىپ, تى­نىم­سىز تىرشىلىك ەتەدى. پارلامەنت ماجىلىستەرى, حالىقارا­لىق فورۋمدار, ۇلتتىق عىلىم اكا­دەمياسىنىڭ سەس­سيالارى مىنبەرلەرىندە ءۇنى جار­قىن شىعۋدا, وتپەلى كەزەڭ­نىڭ عىلى­مي كەڭەس­تەرىن وتكى­زىپ, ءبىرىنشى دارە­جەلى زاڭگەرلەردى باۋلىپ شىعا­رىپ, عىلى­مي باعدار­لامالارعا جەتەكشىلىك ەتىپ, سايىس­تاردى باسقارىپ, جاس عالىم­داردى قولدايدى, جارىق كور­گەن مو­نو­­گرا­فيالارى مەن ماقالالار لەگى تولاس­تاعان ەمەس. بولاتتاي بەرىك ۇستانىمدى, ءساي­­گ ۇلىكتەي اساۋ ىرىقتى جان سالىق زيمانوۆ ءومىرىن شىعار­ماشىلىق ەڭ­بەگىمەن ورنەكتەپ, عاسىرعا جۋىق عۇمىر كەشۋدە. تورەگەلدى شارمانوۆ, اكادەميك.