پەتروپاۆلوۆكا اۋىلىنداعى ەدۋارد فرانتسەۆيچ پەن ولگا نيكولاەۆنا كوفلەرلەردى اۋىلداستارى ىنتىماعى جاراسقان ەڭبەكقور وتباسى رەتىندە قۇرمەتتەيدى. ەڭبەكپەن ەتەنە وسكەن ەرلى-زايىپ-
تىلار قازىرگى تاڭدا ءوز ءناپاقالارىن وزدەرى قۇرعان «الما» شارۋا قوجالىعىنان تاۋىپ وتىر. ەدۋارد كوفلەر باسقاراتىن شارۋا قوجالىعى كارتوپ, كوكونىس ءوسىرۋمەن اينالىسادى, سونداي-اق, الما باعى مەن بالىق وسىرەتىن توعانى بار.
ول سوناۋ كۇردەلى كەزەڭدە قالاداعى جايلى جۇمىسىن تاستاپ, كەڭشاردان 2 گەكتار جەردى جالعا الىپ, كارتوپ ءوسىردى. وعان دەيىن اۋىلشارۋاشىلىق ماشينالارىنىڭ مەحانيگى, جۇرگىزۋشى دە, كران جۇرگىزۋشىسى دە بولدى. الايدا, ول جۇمىس ىستەيتىن مەحكولوننا تاراپ تىندى. ول شاعىن اڭ فەرماسىن اشىپ, تۇلكى ءوسىردى, تەرىسىن وڭدەپ, باس كيىم تىگىپ تە ساتتى. باسەكەلەستەر كوبەيىپ كەتتى مە, الدە, حالىقتىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتى تومەندەپ كەتتى مە, ايتەۋىر, بۇل كاسىپتىڭ دە عۇمىرى ۇزاق بولمادى.
1998 جىلدارى جەر تەلىمىن جالعا الىپ, كارتوپ, كوكونىس القابىن كەڭەيتۋدى شەشتى. ەدۋارد فرانتسەۆيچكە جەر تەلىمى بۇرىنعى قاراۋسىز قالعان الما باعىنىڭ ورنىنان ءتيدى. مىنە, شارۋا قوجالىعىنىڭ «الما» اتالۋى دا سوندىقتان. حالىقتىڭ كوپشىلىگى ءوز ۇيلەرىن, اۋىلدارىن تاستاپ, قالاعا ۇدەرە كوشكەندە ەدۋارد فرانتسەۆيچتىڭ وتباسىمەن جىلى ورنىن سۋىتىپ, اجارى تايعان اۋىلعا اتباسىن بۇرۋى بىرەۋلەرگە كادىمگىدەي ەرسى كورىنگەنى دە شىندىق. بىراق, ىنتىماعى جاراسقان وتباسى شارۋانىڭ جۇيەسىن تابا ءبىلدى, اۋىلدىڭ مازاسىز تىرلىگىنە تەز كوندىكتى. كوندىكتى دەيمىز, بۇل ولاردىڭ تۋعان اۋىلى. اۋلاسىندا مال, قۇس ۇستادى, جەرمەن جۇمىس ىستەدى. سودان دا بولار كوفلەرلەر تاڭ ازانمەن تۇرىپ, ەڭبەكتەنۋدىڭ قايتارىمىن كورە باستادى.
– بيىل 70 گەكتارعا كارتوپ, كوكونىس ەگۋدى باستاپ كەتتىك. سونىڭ 47 گەكتارىنا كارتوپ وسىرەمىز, قالعانىنا قىرىققابات, ءسابىز, قانت قىزىلشاسىن ەگەمىز. «كوكتەمنىڭ ءار كۇنى جىلعا ازىق» دەگەندەي, قازىر جۇمىستىڭ قىزعان كەزى, – دەيدى ەدۋارد فرانتسەۆيچ بىزبەن اڭگىمەسىندە.
ول «اۋىل» شاعىن نەسيە مەملەكەتتىك باعدارلاماسى كومەكتەسىپ وتىرعانىن دا جاسىرمايدى. وتكەن جىلى كارتوپ تۇقىمىن ساتىپ العانى ءۇشىن 5,5 ميلليون تەڭگە سۋبسيديا الدى. ونى سوناۋ گوللانديادان جەتكىزدى. «دامۋ» قورىنىڭ دا قولداۋىن كورىپ وتىر. قول ەڭبەگىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن وسى زامانعى كارتوپ جينايتىن كومباين ساتىپ الدى, باسقا دا اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارى جەتكىلىكتى. 400 توننالىق كوكونىس قويماسىن جابدىقتاپ الدى. وعان فەرمەر سۇرىپتالعان تۇقىمدىق ماتەريالدى ساقتايدى. ال بارلىق جينالعان ءونىمدى قىسقا دەيىن وتكىزۋگە تىرىسادى. كوفلەردىڭ شارۋا قوجالىعىنىڭ ارقاسىندا كوپتەگەن اۋىلداستارى جۇمىسپەن قامتىلعان. جيىن-تەرىن كەزىندە مۇندا 40 ادام جۇمىس ىستەيدى.
«اكە كورگەن وق جونار, شەشە كورگەن تون پىشەر», دەپ قازاق تەگىن ايتپاعان عوي. ەدۋارد فرانتسەۆيچتىڭ ۇلكەن ۇلى ارتۋر قاز وسىرۋمەن اينالىسادى. 200 قازعا دەيىن جەتكىزىپ ءجۇر. ازىرگە قۇس فەرماسىن اشۋعا جاقىن ماڭدا توعاننىڭ جوقتىعى كەدەرگى بولىپ تۇرعان سىڭايلى. سونداي-اق, كۇركەتاۋىق پەن تاۋىق تا وسىرەدى. سولاردىڭ بارلىعىن اۋلادا ۇستايدى. كوفلەرلەر بالاپانداردى ءوزدەرىنىڭ ينكۋباتورىندا شىعارادى. قۇس ءوسىرۋ ولگا نيكولاەۆنانىڭ شارۋاسى. وعان كەلىنى ءاليا كومەكتەسەدى. كۇزدە قۇستارىن سەمىرتىپ سويىپ ساتادى, تەك تۇقىمدىققا عانا الىپ قالادى. ولگا كوفلەر قۇستىڭ ءتۇبىتىن دە, قاۋىرسىنىن دا كادەگە اسىرۋدى ويلاستىرۋدا.
جالپى, اكە ونەگەسىنەن ۇلگى العان ارتۋر دا «ەكواگرو» اتتى شارۋا قوجالىعىن تىركەتىپ قويعان. بىراق, ورتاق شارۋادا بىرلەسە قيمىلدايدى. جىلىجاي سالۋ ءۇشىن كورشىنىڭ قاراۋسىز قالعان ءۇيىن ساتىپ الىپتى. قازىر ءۇشىنشى جىل قياردىڭ, قىزاناقتىڭ, باسقا دا كوكونىستىڭ وسكىندەرىن قىمبات باعاعا ساتىپ المايدى, وزدەرى وسىرەدى.
ارتۋر بولسا اكۆاپونيكا ءجۇيەسىن قولدانىپ, بالىق ءوسىرۋگە تالاپتانۋدا. باستاپقىدا سازان وسىرمەك. قازىر قاجەتتى قوندىرعىلاردى ساتىپ الۋدا. كوفلەرلەر بولاشاقتا شاباقتاردى ۆورونەج بالىق پيتومنيگىنەن ساتىپ الۋدى كوزدەۋدە. وزدەرىنىڭ ينكۋباتسياىق تسەحىن اشۋ دا الداعى كۇندەردىڭ ەنشىسىندەگى شارۋا. اكەلى-بالالى فەرمەرلەر مۇنداي جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا شاعىن نەسيەلەۋ باعدارلاماسى بويىنشا گرانت الۋ ءۇشىن بيزنەس-جوسپار دايىنداۋدا.
– ءبىزدىڭ بۇل سالادا ءوز ديپلومدى ماماندارىمىز بار. ەكىنشى ۇلىم ەدۋارد ۋرال اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىندا يحتيولوگ ماماندىعىنا, قىزىم ەريكا ق.جۇبانوۆ اتىنداعى وڭىرلىك مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە ەكولوگ ماماندىعىنا وقىپ جاتىر, – دەيدى ەدۋارد فرانتسەۆيچ.
ەدۋارد كوفلەر تىنىمسىز ەڭبەكتىڭ ادامى. ونىڭ ءبىر ءسات بوس وتىرعانىن كورمەيسىڭ. سوندىقتان دا بولار, تابىسسىز ەمەس. ول «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىمەن, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن ماراپاتتالدى, ءوزى تۋىپ-وسكەن قارعالى اۋدانىندا «جىل ادامى» اتاعىن الدى, العىس حاتتار مەن ماقتاۋ قاعازدارى ءوز الدىنا.
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە وبلىسى,
قارعالى اۋدانى