تۋعان جەرىمدى كوركەيتسەم-اۋ دەيتىن ادامدار كەڭ-بايتاق وتانىمىزدىڭ قاي تۇكپىرىنەن بولسىن تابىلاتىنى داۋسىز. ولار دابىراسىز, ىڭ-شىڭسىز عانا ىزگىلىك ءدانىن سەۋىپ, وزدەرى دە سودان جاندارىنا قاناعات تاۋىپ, تىرشىلىگىن كەشە بەرمەك. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا قاراستى ارىس اۋدانىنىڭ شاعىر دەيتىن الاقانداي اۋىلىنان شىعىپ, قازىر بۇكىل ارىس ءوڭىرىنىڭ قۇرمەتتى اقساقالىنا اينالعان ۇستاز جۇمابەك قانسەيىت ۇلىنىڭ ءومىرى دە قاي جاعىنان بولسىن جاس ۇرپاققا ونەگە بولارلىقتاي.
بۇكىل ءومىرى ۇستازدىقپەن ورىلگەن جۇمابەك اقساقال بۇگىندە سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە يەك ارتىپ وتىر. سوندا دا بولسا مەكتەپكە قاتىستى ءاربىر ىسكە ەلەڭدەيدى. قۇرىلىسى بىتۋگە تاياۋ قالعان جاڭا ءتيپتى ۇلكەن مەكتەپ كوز قۋانىشى, كوڭىل مەدەتى. ويتپەگەندە شە؟ الدەكىمدەر ءۇشىن مەكتەپ ءۇيىنىڭ قۇرىلىسى دەگەن ماسەلە تۇككە تۇرماۋى مۇمكىن. ال سانالى ءومىرى ۇستازدىقپەن وتكەن, اۋىلدى كوركەيتۋ ىسىنە بەلسەنە قاتىسقان ازاماتقا بالالاردىڭ كەڭ دە ساۋلەتتى عيماراتتا ءبىلىم الۋىن كورۋ – مەرەيلى مەرەكە. وسى ءبىر جاقسى كۇندەردىڭ كۋاسى بولۋ ءۇشىن ءوز باسى قانشاما تابالدىرىقتى توزدىرىپ, قانشاما رەت جوعارىعا حات جازدى دەسەڭىزشى.
ءبارىن باسىنان باستايىقشى. تەمىرجولشىنىڭ وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن جۇمابەك بالا ءوزى تۋىپ-وسكەن №44 رازەزدەگى باستاۋىش مەكتەپكە سەگىز جاسىندا بارادى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ بىتكەن كەزى. مەكتەپ تە سول ۋاقىتتا اشىلىپتى. جۇپىنى تىرلىك كەشكەن جيىرما شاقتى وتباسىنىڭ ون ەكى بالاسى جاستارى ءارتۇرلى بولعانىنا قاراماي, ءبارى ءبىر سىنىپقا بارادى. ون ەكى بالا, قيقى-جيقى التى پارتا, جەتىنشىنى ءبىتىرىپ كەلىپ وزدەرىن وقىتقان كەلدىبەك سەگىزباەۆ اعاي, مىنە, مۇنىڭ ءبارى كەيىپكەرىمىزدىڭ كۇنى كەشەگىدەي كوكەيىندە سايراپ تۇر. ودان سوڭ ورىنباسار جانباتىروۆ اعايدىڭ وقىتقانىن دا ۇمىتپاق ەمەس. مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ ديرەكتوردىڭ ۇسىنىسىمەن جۇمابەك قانسەيىت ۇلى توعاناسساي رازەزىندە مۇعالىمدىك قىزمەتىن باستايدى. توعاناسسايداعى مەكتەپ جابىلىپ قالعان سوڭ, ەسپەساي رازەزىندەگى باستاۋىش مەكتەپكە مۇعالىم بولادى. ال 1958 جىلى ءوز اۋىلىنا, ياعني №44 رازەزدەگى (شاعىر ستانساسىنا) باستاۋىش مەكتەپكە اۋىسادى. ءدال وسى مەكتەپتە ەڭبەك دەمالىسىنا شىققانعا دەيىن قىزمەت ەتەدى. ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن شىمكەنت قالاسىنداعى بۇرىنعى ن.كرۋپسكايا اتىنداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتىڭ تاريح فاكۋلتەتىنە سىرتتاي وقۋعا ءتۇسىپ, ونى بىتىرەدى. جان-جاقتى, كوزى اشىق ازامات تەك مۇعالىمدىكپەن شەكتەلمەي, تۋعان جەرىن كوركەيتۋ ماقساتىندا ءتۇرلى ىستەردىڭ ۇيىتقىسى بولادى.
1960 جىلدارى شاعىر ستانساسىنىڭ تۇرعىندارى ارىس ستانساسىنان قۇبىر ارقىلى كەلەتىن سۋدى تۇتىناتىن. ول 1903-1907 جىلدار اراسىندا تەمىرجولمەن بىرگە سالىنعان قۇبىر بولعان سوڭ ءىشى تولىپ, سۋ از كەلە باستاعان شاق ەدى. سۋ از بولعان سوڭ جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ىشىنەن سۋلى جەرگە كوشپەك نيەتتەگىلەر تابىلادى. بۇل ۇستاز جۇمابەككە قاتتى باتادى. ول جوعارى جاقتاعى باسشىلارعا حات جازىپ جانە ءوزى بارىپ بيۋدجەتتەن اقشا ءبولدىرىپ, ارتەزيان قۇدىعىن قازدىرادى. سۋ كەلگەن سوڭ حالىق تۇراقتانادى. كوشىپ كەلۋشىلەر دە كوبەيە باستايدى. حالىق سانى وسكەن سوڭ مەكتەپتەگى وقۋشىلار دا كوبەيەدى. باستاۋىش مەكتەپتەگى قاتارلاس سىنىپتاردىڭ سانى وسەدى. ايتسە دە شاعىر ستانساسىنداعى مەكتەپ باستاۋىش مەكتەپ بولعاندىقتان, بالالارىن جەتى جىلدىق, ون جىلدىق مەكتەپتەردە وقىتۋ ءۇشىن تۇرعىنداردىڭ الدى باسقا اۋىلدارعا كوشۋدى تاعى باستايدى. سول كەزدە دە جۇمابەك قانسەيىت ۇلى بەلسەندىلىك تانىتادى. ول اۋدان, وبلىس دەڭگەيىندەگى باسشىلارعا حات جازىپ, سەگىز جىلدىق مەكتەپ سالىپ بەرۋدى وتىنەدى. باستاۋىش مەكتەپ ول كەزدە قازاقستان تەمىرجولىنىڭ قاراماعىندا ەكەن. ال تەمىرجولدا قارجى كوپ. وسى جاعداي تۋرالى جوعارىعا ءوتىنىش جازعان جۇمابەك ۇستاز اۋدان, وبلىسپەن شەكتەلىپ قالماي, رەسپۋبليكا كولەمىندە ىزدەنەدى. ودان قالسا گازەت-جۋرنالدارعا جازادى. باستاعان ءىسىن سوڭىنا دەيىن جەتكىزبەي تىنبايتىن ۇستاز جوعارى جاقتان ەش ناتيجە بولماعان سوڭ, تەمىر جول باسشىلارىنا ءوزى بارىپ سويلەسەدى. ولار جاڭا مەكتەپ سالىپ بەرە المايتىنىن, بىراق اۋىلشارۋاشىلىق باسقارماسىنىڭ بالانسىنداعى بوس تۇرعان ون ءۇيدى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ, مەكتەپ جاساپ بەرە الاتىنىن ايتادى. بىراق ول ۇيلەردى دە كەيىپكەرىمىزدىڭ ءوزى بارىپ سۇراۋىنا تۋرا كەلەدى. سودان جۇمابەك ۇستازدىڭ قاجىرلىلىعىمەن بۇكىل اۋىل تۇرعىندارىنىڭ اتىنان ءوتىنىش جازىلىپ, ون ءۇي, ەكى كازارما شىمكەنت تەمىرجول بولىمشەسىنىڭ باسشىسى كوپجان مۇحامەدجانوۆتىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتىپ, سەگىز جىلدىق مەكتەپكە اينالادى. بۇل 1968 جىل ەدى. سول كەزدەگى №71 تەمىرجول باستاۋىش مەكتەبى №364 8 جىلدىق تەمىرجول مەكتەبىنە اينالادى. وندا شاعىردىڭ بالالارىنا قوسا قالاش, اقپان, ەسپەساي, يتارقا, توعاناسساي, قابىلساي, اقتاس سىندى ستانسالارداعى باستاۋىش مەكتەپتى ءبىتىرىپ كەلگەن بالالار دا وقي باستايدى. مەكتەپكە جۇمابەك قانسەيىت ۇلىنىڭ بۇرىنعى ۇستازى ورىنباسار جانباتىروۆ ديرەكتور بولادى. دەسە دە ول كىسىنىڭ تىرشىلىكتەگى تۇز-ءدامى ەرتەرەك تاۋسىلىپ, كەلەر جىلى-اق جۇمابەك قانسەيىت ۇلىنىڭ ءوزى ديرەكتور قىزمەتىنە كىرىسەدى.
بۇل ىستە دە جۇمابەك قانسەيىت ۇلى ۇدەدەن شىعا ءبىلدى. مەيلى, مەكتەپتىڭ ون ءبىر جىلدىققا اينالۋى ءۇشىن باقانداي جيىرما ەكى جىل كەرەك بولعان شىعار, ال ونىڭ زاماناۋي ۇلگىدەگى جاڭا عيماراتىنىڭ سالىنۋىنا قىرىق جىلداي ۋاقىت كەرەك بولعان بولار, بىراق بۇل ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىزدى جارتى جولدان قايتارا العان جوق. سەگىز جىلدىق مەكتەپتى بىتىرگەن بالالار ارىس قالاسىندا وقيتىن. بۇل ولاردىڭ اتا-انالارىنا قانشالىقتى قيىندىق كەلتىرەتىن. كەيبىرىنىڭ تۋىستارى بار, كەيبىرىنىكى جوق. ال تۇرمىسى جاداۋ ۇيلەردىڭ بالالارىنىڭ ءبىلىم السام, مامان بولسام دەگەن ءتاتتى ءۇمىتى مەكتەپتەگى سەگىز جىلمەن شەكتەلىپ جاتاتىن. وقۋشىلارىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن ديرەكتور جۇمابەكتىڭ ءالى دە ىزدەنۋىنە, ءالى دە تالاپ-تىلەكتەرى مەن وتىنىشتەر جازىلعان حاتتاردى جوعارىعا جازۋىنا تۋرا كەلەدى. ءوز باسى ءۇشىن ەمەس, وقۋشىلارىنىڭ جاقسى بولاشاعى ءۇشىن. ايتسە دە ول ءۇشبۋ حاتتارعا ءتۇرلى سىلتاۋلار ايتىلعان جاۋاپتار قايتارىلىپ, ءبىرتالاي جىلدار زايا كەتەدى. سوندا دا ول ىزدەنىستى توقتاتپايدى. ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقاسى, شاعىر ستانساسىنداعى مەكتەپ 1990 جىلى ورتا مەكتەپكە اينالادى. ال 2000 جىلى شاكىرتى شايمەردەن ساتىنبەكوۆ ارىس اۋدانىنا اكىم بولىپ تاعايىندالعان سوڭ, ۇستازىنىڭ ءوتىنىشىن جەرگە تاستاماي, بۇرىنعى مەكتەپتىڭ ورنىنا جاڭا مەكتەپ سالىپ بەرەدى.
وتكەن عاسىردىڭ 90-شى جىلدارى جۇمابەك قانسەيىت ۇلى ءوز اۋىلىنا اسفالت جول سالدىرىپ بەرىپ, ۇلكەندەردىڭ باتاسىن العانى بار. جۇمابەك اقساقال كەزىندە مەكتەپ ون ءبىر جىلدىق بولۋى ءۇشىن بالا سانى كوپ بولۋ كەرەكتىگىن دە ناسيحاتتاعان. ءوزى حالىققا ۇلگى بولىپ, 14 بالانىڭ اكەسى اتانادى. بۇگىندە سولاردان تاراعان 42 نەمەرە مەن 20 شوبەرەنىڭ اتاسى. ءبىر ادامنىڭ قايتپاس قاجىرلىلىعىنىڭ ارقاسىندا كىشىگىرىم ستانسانىڭ باستاۋىش مەكتەبى ءتۇرلى توقىراۋ زامانىندا جابىلىپ قالماي, كەرىسىنشە, گۇلدەنىپ, سەگىز جىلدىققا, ودان ون ءبىر جىلدىققا اينالىپ كوركەيىپ وسكەن. مەكتەپ العاش اشىلعاندا 12 بالا عانا وقىعان بولسا, قازىرگى كەزدە وقۋشىنىڭ سانى 300-دەن اسىپتى. ونەگەلى ءىس دەپ وسىندايدى ايتاتىن شىعار؟ ونەگەلى ءومىر دەگەنىمىز دە تۋعان جەردىڭ بولاشاعىنا الاڭداۋمەن كەشكەن تىرلىك شىعار؟!
ايگۇل سەيىلوۆا