قازىر ۋاقىتتا ەلىمىزدەگى بارلىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا سوڭعى كۋرستىڭ ستۋدەنتتەرى ديپلوم قورعاپ, وزدەرى تاڭداعان ماماندىقتىڭ يەسى اتانىپ جاتىر. سولاردىڭ ىشىندە جۋرناليستيكانى تاڭداعاندار دا جەتەرلىك. ال بىرەر كۇننەن كەيىن رەسپۋبليكا كولەمىندە «بايلانىس جانە اقپارات قىزمەتكەرلەرى كۇنى» كاسىبي مەرەكەسى اتاپ وتىلەدى. وسى ورايدا ءبىز ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «جۋرناليستيكا جانە ساياساتتانۋ» فاكۋلتەتى بويىنشا مەملەكەتتىك اتتەستاتسيالىق كوميسسيا توراعاسى, ۇلتتىق مۋزەي ديرەكتورى دارحان مىڭبايدى اڭگىمەگە تارتقان بولاتىنبىز.
– دارحان قامزابەك ۇلى, سۇحباتىمىزدىڭ باسىن ەلىمىزدەگى جۋرناليست كادرلارىن دايارلاۋدان باستايىق. ايتىڭىزشى, جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىكتى مامان قالىپتاستىرۋ, ولاردى قاناتتاندىرۋ باعىتى قالاي؟
– قازىر بىزدە جۋرناليستيكانىڭ سالالارى دا, باعىتتارى دا كوپ. ونىڭ ىشىندە جارناماشى دا, پيارشى دا, ساراپشىسى دا, جازاتىنى دا, ءۇن قوسۋشىسى دا بار. حالىق ولاردى اجىراتا الماي قالدى. ايتالىق, بۇرىندارى «پروپاگاندا» دەگەندى ءجيى قولدانۋشى ەدىك, قازىر «پيارپاگانداعا» اينالعان ءتارىزدى. سونىمەن قاتار, ديزاين-جۋرناليست دەگەن ۇعىم دا قالىپتاستى. نەگىزىندە ارقايسىسىنىڭ اتقاراتىن فۋنكتسياسى ءارتۇرلى, الايدا, ولار «اتالا» سەكىلدى ارالاسىپ كەتكەن.
جالپى, ەلىمىزدە جۋرناليست دايارلايتىن وقۋ ورىندارى جەتەرلىك. ولارعا تىيىم سالۋدىڭ قاجەتى جوق, قايتا جۇمىس بەرۋشىلەر, ياعني ولاردىڭ تۇلەكتەرىن قابىلدايتىن باق ۇجىمدارى رەيتينگ جۇرگىزسە, كوپشىلىگى ءوزدەرىنەن وزدەرى جابىلىپ قالارى ءسوزسىز. جۋرناليست دايىندايتىن فاكۋلتەتتەرگە رەيتينگتى مينيسترلىك ەمەس, باق ۇيىمداستىرسا, جۋرناليستەردىڭ ساپاسى ارتادى, دايارلىعى كۇشەيەدى.
ال ەندى كادر دايارلاۋعا كەلسەك, ويى ۇشقىر, ءتىلى وتكىر جاس تالاپ ەرتەڭگى كۇنى ءوزىن كەز كەلگەن ورتادا كورسەتە الادى. مەنىڭشە, جۋرناليسكە ەڭ الدىمەن تالانت, مىنەز قاجەت. جازۋى ارقىلى قوعامدىق ويدى قوزعاپ قانا قويماي, ورتاعا ىقپال ەتۋى ءتيىس. ياعني, وتكىرلىك كەرەك. قاراپ وتىرساق, بارلىق ۋنيۆەرسيتەتتەر دە اقىلى جانە گرانت جۇيەسىمەن وقيتىن ستۋدەنتتەر ءبىر توپتا ءبىلىم الىپ جاتىر. ول دۇرىس تا شىعار, بىراق ءبارى بىردەي جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنە المايتىن سياقتى. نەگە؟ كوپ جاعدايدا اقىلى نەگىزدە وقيتىنداردىڭ كوپشىلىگى «ءبىز اقىسىن تولەپ وقيمىز, وقۋدان شىعارمايدى», دەپ وزدەرىن الداۋسىراتادى. مۇنداي كوڭىل كۇيمەن ءتاۋىر مامان قالىپتاسۋى ەكىتالاي. ارينە, اراسىندا جاقسى جۋرناليست بولاتىن تالانتتىلارى دا بار, بىراق نەكەن-ساياق. دەسە دە, ولاردى ەكى بولەك وقىتقان ءتيىمدى بولار ەدى.
– قازىرگى زامانا جالىنا جابىسقان جاس جۋرناليستەرگە كوڭىلىڭىز تولا ما؟ ەلىمىزدەگى اقپارات قۇرالدارىنىڭ اياق الىسى قالاي؟
– تولادى. دەگەنمەن, ىزىمىزدەن ەرگەن ءىنى-قارىنداستارىمىز كوپ ىزدەنۋى كەرەك. بۇگىندە ينتەرنەت-جۋرناليستەرى مەن ءباسپاسوز جۋرناليستەرىنە (گازەت-جۋرنال) قاتىستى قوعامدا ەكىۇداي پىكىر بار. كوپشىلىگى ينتەرنەتتىڭ زامانى, قاعاز ونىمدەرى كۇندەردىڭ كۇنىندە جويىلىپ قالادى, ياعني حالىق گازەت-جۋرنال وقىمايدى, دەيدى. بۇل – مۇلدەم تەرىس ۇعىم. تەحنولوگياسى دامىعان, ينتەرنەتتى بىزدەن الدەقاشان ەرتەرەك مەڭگەرگەن وزىق ەلدەردە گازەتكە دەگەن سۇرانىس, كەرىسىنشە, ارتىپ كەلەدى. ويتكەنى, ولار داستۇرگە قۇرمەتپەن قارايدى. ەۋروپا, جەكەلەگەن ازيا ەلدەرىندە تاڭەرتەڭگىسىن جۇمىسىن گازەت وقۋدان باستايدى. سول سەكىلدى, بىزدە دە گازەتكە, جۋرنالعا دەگەن قۇرمەت داستۇرگە اينالسا, قاعاز ونىمدەرى ومىرشەڭ بولادى.
– انە-مىنە دەگەنشە جۋرناليستەردىڭ كاسىبي مەرەكەسى كەلىپ قالدى. وسى ورايدا ارىپتەستەرىڭىزگە ىزگى تىلەگىڭىز.
– بۇگىندە جۋرناليستەر ءتول مەرەكەنى اتاپ وتۋدەن بۇرىن, ءوزدەرىن قوعامعا تانىتاتىن, ەلدىڭ نازارىن اۋدارتاتىن كاسىپتىڭ بەدەلىنە لايىقتى ءىس-شارالار ۇيىمداستىرسا ابزال. جالپى, جۋرناليست – قوعامنىڭ, بيلىك پەن حالىقتىڭ نازارىندا تۇرعان تۇلعا. ولار كۇندەلىكتى تاريحتى جازىپ قالدىرادى, ياعني بۇگىنگى جازعانى ەرتەڭگى كۇنى ەلدىڭ شەجىرەسىن قۇرايتىن بولادى. وسى ساۋاپتى دا جاۋاپتى ىستە ماماندىعىنا دا, مەملەكەتىمىزگە دە ادال قىزمەت ەتۋدى ۇزاعىنان بۇيىرتسىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
تالعات رايىمبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»