وسىنداي جالىنىشتى-جالبارىنىشتى ۇندەردى مەملەكەتتىك قىزمەتتە جۇرگەن قانداستارىمىز تاراپىنان ءجيى ەستيتىن بولدىق
ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ جەرگىلىكتى فيليالىندا وتەتىن بريفينگكە قاتىسۋعا العاش رەت كەلگەنىمدە, جۇرگىزۋشىنىڭ: «قازاقشا سۇراق قويماڭىزشى!» – دەگەن وتىنىشىنە بۇل نە ايتىپ تۇر دەگەندەي تاڭىرقاي قاراعانىم بار. «باق وكىلدەرىمەن سۇحباتقا كەلەتىن لاۋازىمدى تۇلعالار مەملەكەتتىك ءتىلدى تۇسىنگەنىمەن, سويلەي المايدى», – دەپ اقتالعانداي بولدى ول. «بىلدەي ءبىر مەكەمە باسشىسىنىڭ انا ءتىلىن بىلمەۋى قالاي؟» دەگەن ويعا شومىپ, العان بەتىمنەن قايتپاۋعا بەل بۋدىم.
«ادىلبەك قايىربەك ۇلى, ءتارتىپتىك كەڭەستىڭ ۇسىنىسىمەن كەلىسپەي, سوتقا شاعىمدانۋشىلار كوپ پە؟» – دەگەن ساۋالىما, شىنىندا دا, قازاقشادان حابارى جوق وبلىستىق مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى جارىتىپ جاۋاپ بەرە المادى. باسقا ەمەس, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ءتارتىبى مەن قىزمەتىنە قاتاڭ تالاپ قوياتىن شەنەۋنىك قازاق ءتىلىن بىلمەسە, باسقالاردان نە ءۇمىت, نە قايىر؟
قىلمىستىق اتقارۋ جۇيەسى دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى بوگەنباي ءجۇسىپوۆ, وبلىستىق حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى اسەت قايىرجانوۆ, جەر كاداسترى عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىعى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى مارات قاسەنوۆ, تاعى دا باسقالارىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن بريفينگتەردە دە «قازاقشا سۇراق قويماڭىزشى!» دەگەن وتىنىشتەر الدىمنان كوك اتتاي كولدەنەڭدەپ شىقتى.
سوعان قاراماستان, قازاقشا سۇراق قويۋدان تارتىنعان ەمەسپىز. ونداعى ماقساتىمىز – مۇقاتۋ ەمەس, تىم بولماسا انا ءتىلىنىڭ قادىر-قاسيەتىن سەزىنسىن, ويلانسىن, مەڭگەرۋگە تالپىنسىن دەگەن وڭ نيەت. ءبىر اڭعارعانىمىز, نەگە ەكەنىن قايدام, مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىر كىسىدەي بىلەتىندەردىڭ ءوزى انا تىلىندە سويلەۋگە ارلاناتىن سەكىلدى. سۇراق قويساڭ, ورىسشا سايراي ءجونەلەدى.
مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە قازاق ءتىلىن ۇيرەتۋ ءۇشىن جىل سايىن قىرۋار قارجى بولىنەتىنى بەلگىلى. «قىزىلجار» قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, بىلتىر بۇل ماقساتقا 32 ميلليون تەڭگە قاراجات جۇمسالىپتى. 2 مىڭعا جۋىق مەملەكەتتىك قىزمەتشى قازاق تىلىنەن ءدارىس العان. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ۇلتتىق تەستىلەۋ ورتالىعى وتكىزگەن «قازتەست» سىناعىنان 1636, وبلىستىق «قىزىلجار» قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ورتالىعى ارقىلى 2161 ادام ءوتىپ, جاقسى ناتيجە كورسەتكەن. ياعني, وسىنشاما قىزمەتكەر قازاقشانى ورتاشا دەڭگەيدە بىلەدى دەگەن ءسوز! ولاي بولسا, مەملەكەتتىك مەكەمە باسشىلارىنىڭ ءالى كۇنگە دەيىن قازاق تىلىنەن ءمۇدىرۋى قالاي؟ بۇدان شەنەۋنىكتەر قازاق ءتىلى ساباقتارىنا قاتىسۋعا ق ۇلىقسىز, بولماسا دارىستەر جالپىلاما, قاعاز جۇزىندە وتەدى دەگەن وي تۇيۋگە بولادى. ايتپەسە, تىم قۇرىعاندا انا تىلىندە اۋىزەكى سويلەۋگە باياعىدا ۇيرەنىپ كەتەر ەدى.
شىن ىنتا-نيەت قويعان ادام كەز كەلگەن ءتىلدى مەڭگەرىپ كەتەتىنىن تاجىريبە كورسەتىپ ءجۇر. ماسەلەن, وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە تۋريزم باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەۆگەني گلوتوۆ باسقوسۋلاردا مەملەكەتتىك تىلدە بايانداما جاساۋدان ەش تارتىنعان ەمەس. جاقىندا وبلىستىق پروكۋراتۋرا ۇيىمداستىرعان كونفەرەنتسيادا قازاق تىلىندە ءسوز سويلەگەن وعان: «قازاقشانى ءبىر كىسىدەي مەڭگەرىپ الىپسىز عوي», دەگەنىمدە, «تاڭعالاتىن تۇك تە جوق, ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتى قازاقشا بىلۋگە مىندەتتى», دەپ كوڭىلىمىزدى ءبىر كوتەرىپ تاستادى. وزگەلەر گلوتوۆتان ۇلگى السا يگى. ول قازاقتارمەن قازاقشا سويلەسۋدى ادەتكە اينالدىرىپتى. «وسىلايشا سوزدىك قورىمدى مولايتىپ, مەملەكەتتىك ءتىلدى جوعارى دەڭگەيدە مەڭگەرۋگە ۇمتىلىپ ءجۇرمىن», – دەيدى باسقارما باسشىسى.
قىزىلجار وڭىرىندە بۇگىنگى كۇنى قازاقشا سويلەيتىن وزگە ەتنوس وكىلدەرى قاتارىنىڭ ارتقانى بايقالادى. وبلىستىق اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى يۋري بەلونوگ – قازاق ءتىلىن قۇرمەتتەيتىن ازاماتتاردىڭ ءبىرى. ونىڭ ويىنشا, مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنۋ – زامان تالابى. «ماڭگىلىك ەل» بولۋعا ۇمتىلعان شاقتا بەدەلدى قىزمەت اتقاراتىن تۇلعالاردىڭ قازاق ءتىلىن بىلمەۋى – ۇيات. سوندىقتان, ول اپتاسىنا ەكى-ءۇش مارتە قازاق ءتىلىنىڭ ۇيىرمەسىنە بارىپ ءجۇر. ءوزى عانا ەمەس, بالالارىنان دا مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋدى تالاپ ەتەدى.
«ءبىزدىڭ اۋرۋحانادا كوبىنە اۋىل تۇرعىندارى ەمدەلەدى. ولاردىڭ بارلىعى ورىسشاعا جەتىك ەمەس. سول سەبەپتەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەسىنىڭ باسشىسى رەتىندە ەم قابىلداۋشىلارمەن قازاقشا ءسويلەسەمىن. مەملەكەتتىك تىلدە سويلەگەندە, اسىرەسە, جاسى ۇلكەن اعا-اپالارىمىز ريزا بولىپ, العىسىن ايتىپ جاتادى», – دەيدى باس دارىگەر.
اسىرەسە, اتاجۇرتتى اڭساپ, وزبەكستان, موڭعوليادان كوشىپ كەلگەن اعايىندارىمىزدىڭ قازاق ءتىلىن بىلمەيتىن شەنەۋنىكتەرگە ءوتىنىش-تىلەكتەرىن جەتكىزە الماي, قاتتى قينالعانى ءالى كۇنگە دەيىن جادىمىزدا. سودان بەرى ارادا قانشاما ۋاقىت وتسە دە, مەملەكەتتىك مەكەمەنىڭ تۇتقاسىن ۇستاعان ۇلت ازاماتتارى اراسىندا انا ءتىلىن بىلسەم, ۇيرەنسەم دەگەن بەلسەندى قيمىل ءالى باياۋ. №3 قالالىق اۋرۋحانانىڭ دارىگەرىنە ماقالاعا تاپسىرىس بەرگەن ەدىم. الپىستى القىمداعان قازاق تراۆماتولوگى انا تىلىنە شورقاق ەكەنىن العا تارتىپ, تۇرىك دارىگەرىنەن سۇحبات الۋىمدى ءوتىندى. ويتكەنى, وزگە ەتنوس ازاماتى مەملەكەتتىك ءتىلگە قامشى سالدىرمايتىن كورىنەدى. وزگەلەرگە يتەرە سالۋ ارقىلى انا ءتىلىمىزدىڭ كوسەگەسىن كوگەرتپەيتىنىمىز انىق.
سۇڭعىلا سۋرەتكەر عابيت ءمۇسىرەپوۆتىڭ انا تىلىمىزگە قاراتا ايتىلعان «اۆگيدىڭ ات قوراسىنان باستايىق!» دەگەن تاماشا ءسوزى بار. قازاق حالقىنىڭ ۇلدارى انا تىلىندە سويلەي الماعانىنا نامىستاناتىن كۇن قاشان تۋار ەكەن؟!.
ايگۇل ىسقاقوۆا,
جۋرناليست
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى