ۇكىمەت سەناتتا 2015 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەپتى تانىستىردى. قارجى مينيسترلىگىنىڭ, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ جانە ۇلتتىق بانكتىڭ باسشىلارى بايانداما جاسادى, دەپ حابارلادى سەناتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ۇكىمەت ەسەبىن قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ تانىستىردى. ونىڭ بايانداماسىندا ايتىلعانداي, 2015 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىستەرى 6 137 ميلليارد تەڭگەگە, نەمەسە جوسپارداعىدان 105,7 پايىزعا جەتتى. شىعىستار 163 ميلليارد تەڭگە بولىپ, جوسپاردىڭ 99,8 پايىزىن قۇرادى.
ۇكىمەت ءۇشىن الەۋمەتتىك سالا باسىمدىققا يە بولىپ تابىلادى. ب.سۇلتانوۆ اتاپ وتكەندەي, بيۋدجەتتى كونترتسيكلدىك ۇلعايتۋ ءبىرىنشى كەزەكتە الەۋمەتتىك شىعىستاردى ۇلعايتۋعا باعىتتالعان, ونىڭ بيۋدجەت قۇرىلىمىنداعى ۇلەسى 39,4 پايىزعا ۇلعايىپ, 2,8 تريلليون تەڭگەنى قۇرادى. زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ كولەمى 9 پايىزعا كوتەرىلدى.
قارجى مينيسترلىگىنىڭ ءمالىمەتتەرى بويىنشا, وتكەن جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تاپشىلىعىنىڭ تومەندەۋى بايقالدى, ول 912 ميلليارد تەڭگە نەمەسە ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 2,2 پايىزىن قۇرادى. تاپشىلىق ىشكى جانە سىرتقى قارىز الۋ ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلدى.
سونداي-اق, بايانداماشى قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك قارىزىنىڭ كولەمىنە قاتىستى مالىمەتتەر كەلتىردى. 2016 جىلعى 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا مەملەكەتتىك قارىز 9 022 ميلليارد تەڭگە (26,6 ميلليارد اقش دوللارى) بولدى, نەمەسە ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 21,6 پايىزىن قۇرادى. ب.سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, قارىز اۋىرتپالىعى بۇرىنعىشا قاۋىپسىز شەكتە قالىپ وتىر. كىرىسكە قاتىستى العاندا قارىزعا قىزمەت كورسەتۋ 15 پايىز شەگىندەگى دەڭگەيدە 10 پايىزدان تومەندى قۇرايدى.
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ توراعاسى قوزى-كورپەش جاڭبىرشين ءوزىنىڭ بايانداماسىندا جالپى ۇكىمەتتە بيۋدجەتتىڭ جوسپارداعى كورسەتكىشتەرى اتقارىلعانىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن بىرگە, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ يگەرىلمەگەن قارجىسى 7,8 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايدى.
ارتىق قارىز الۋدان 2015 جىلدىڭ سوڭىندا 264,4 ميلليارد تەڭگە بيۋدجەت قارجىسىنىڭ قالدىقتارى قالىپتاستى, ول 2014 جىلعى كولەمنەن (3 ميلليارد تەڭگە) ەلەۋلى تۇردە (90 ەسە) ارتىپ كەتتى. ودان باسقا, ۇكىمەتتىڭ قارىزدىڭ 8,2 تريلليون تەڭگەگە بەلگىلەنگەن ليميتى 465,7 ميلليارد تەڭگەگە كوتەرىلدى.
ەسەپ كوميتەتىنىڭ باعالاۋى بويىنشا, بيۋدجەت قارجىسىنىڭ ءتيىمسىز پايدالانىلعان قارجىسى 459,2 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى.
وتكەن جىلى بىرقاتار مەملەكەتتىك باعدارلامالارعا اۋديت جۇرگىزىلدى. اتاپ ايتقاندا, «سالاماتتى قازاقستان» جانە «اقپاراتتى قازاقستان-2020» باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋ بارىسىندا قارجى ءتارتىپ بۇزۋشىلىقتارى انىقتالدى.
مەملەكەتتىك ورگانداردا جانە ولاردىڭ مەكەمەلەرىندە 474,6 ميلليارد تەڭگە قارجى ءتارتىپ بۇزۋشىلىقتارى انىقتالدى, ونىڭ ىشىندە 2015 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قارجىسى 142,3 ميلليارد تەڭگە بولدى.
ماقساتتى ترانسفەرتتەر بويىنشا قارجى ءتارتىپ بۇزۋشىلىقتارى 410,5 ميلليارد تەڭگە بولدى, ونىڭ 97 پايىزى نەمەسە 399,4 ملرد. تەڭگەسى دامۋعا ارنالعان ماقساتتى ترانسفەرت قارجىسى بولىپ وتىر.
2015 جىلى 153 رەسپۋبليكالىق ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ 96-ىن اياقتاۋ جوسپارلاندى, ءىس ءجۇزىندە 81-ءى اياقتالدى. مەرزىمىنىڭ ساقتالماۋىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى جوبالىق شەشىمدەرگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ, كونكۋرستىق راسىمدەر ءناتيجەلەرىن بەكەرگە شىعارۋ, كەلەسى مەرزىمدەردىڭ شىعىس سومالارىن توقتاتۋ نەمەسە الماستىرۋ بولدى.
رەسپۋبليكالىق ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋدا ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار جالپى سوماسى 149,6 ملرد. تەڭگەگە, ونىڭ ىشىندە 2015 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ قارجىسىن پايدالانۋدا 10,6 ميلليارد تەڭگەگە ءتارتىپ بۇزدى.
ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى الپىسباي احمەتوۆ قارجى-نەسيە ساياساتىنىڭ اسا ماڭىزدى ماسەلەلەرى تۋرالى سەناتورلاردى حاباردار ەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, قارجى نارىعىنداعى جاعداي تۇراقتى. سىرتقى قولايلى اسەرلەردىڭ اياسىندا تەڭگە باعامى بيىلعى 4 ايدا 3,6 پايىزعا نىعايدى.
اقش دوللارى سۇرانىستان ۇسىنىستىڭ باسىمدىعى ساقتالىپ وتىر. ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ جىلدام نىعايۋىنا تاۋەكەلدى شەكتەۋ ماقساتىندا ۇلتتىق بانك شەتەلدىك ۆاليۋتانى ساتىپ الۋشى رەتىندە دە كورىندى. قاڭتار – ساۋىردە ۇلتتىق بانكتىڭ ساتىپ الۋى 2,5 ميلليارد تەڭگەگە جەتتى.
2016 جىلعى اقپاندا شەتەلدىك ۆاليۋتا نارىعىندا 10 جىلدا العاش رەت تۇرعىندار ساتىپ الۋدان گورى كوبىرەك ساتتى. ناۋرىز بەن ساۋىردە وسى كورىنىس جالعاستى. قورىتىندىسىندا ءۇش ايدا حالىق 763,3 ميلليون دوللار ساتتى.
2016 جىلعى ءساۋىردىڭ سوڭىندا ينفلياتسيا جىلعا شاققاندا 16,3 پايىزدى قۇرادى. ۇلتتىق بانكتىڭ بولجامى بويىنشا, جىلدىڭ سوڭىندا ينفلياتسيا دەڭگەيى نىسانالى دەڭگەيدىڭ 6-8 پايىزىنىڭ جوعارعى شەگىنە تاياۋ بولادى.
بانك دەپوزيتتەرىنىڭ دوللارعا اينالۋ دەڭگەيى دە تومەندەپ كەلەدى. شەتەلدىك ۆاليۋتاداعى دەپوزيتتەردىڭ ۇلەسى 2016 جىلعى قاڭتاردا 69,9 پايىزدان 2016 جىلعى 60,4 پايىزعا دەيىن تومەندەدى. بۇل كورىنىس ەكونوميكانى نەسيەلەۋدى كەڭەيتۋگە العىشارتتار جاسايدى.
ۇلتتىق بانكتىڭ جالپى حالىقارالىق رەزەرۆتەرى جىل باسىنان بەرى 1,7 ميلليارد اقش دوللارىنا نەمەسە 59 پايىزعا ۇلعايدى جانە ءساۋىردىڭ اياعىندا 29,5 ميلليارد دوللاردى قۇرادى. ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرى ءساۋىردىڭ اياعىندا 1,9 ميلليارد دوللارعا نەمەسە 3,1 پايىزعا, 65,4 ميلليارد دوللارعا ءوستى. ناتيجەسىندە ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرى جىل باسىنان بەرى 3,6 ميلليارد دوللارعا نەمەسە 3,9 پايىزعا ۇلعايىپ, جالپى العاندا 95,0 ميللياردقا جەتتى.
ماكروەكونوميكالىق ترەندتەردىڭ تۇراقسىزدىعى اياسىندا ۇلتتىق بانك سالماقتى اقشا-نەسيە ساياساتىن ۇستانۋعا نيەتتى.
بايانداماشىلار پارلامەنتتىڭ جوعارعى پالاتاسىنىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى.
شارانى قورىتىندىلاي كەلىپ, سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اسقار بەيسەنباەۆ وتكەن تالقىلاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن, بيۋدجەتتىڭ قاتاڭ اتقارىلۋى قاجەتتىگى مەن اتقارۋ ءتارتىبىن ارتتىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. توراعانىڭ ورىنباسارى 2015 جىلعى بيۋدجەتتى اتقارۋ قورىتىندىلارى سەنات كوميتەتتەرىندە ودان ءارى تابىستى قارالاتىنىنا, ال ايتىلعان ۇسىنىستار مەملەكەتتىك ورگاندار جۇمىسىندا ەسكەرىلەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.