ححI عاسىردا جەر شارىنداعى ادامدار سانى كوبەيۋىنە بايلانىستى وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى حالىقتى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. بۇل ورايدا, اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارى مەن مال شارۋاشىلىعى ونىمدىلىگىن كوتەرۋ ماقساتى تۇر. وسى كۇردەلى سۇراقتاردى شەشۋدىڭ باستى جولى ءوسىمدىكتەردىڭ جاڭا سورتتارى مەن بۋداندارىن, مال شارۋاشىلىعىندا اسىل تۇقىمداردى شىعارۋ بولىپ تابىلادى. قازاقستاندا سەلەكتسيامەن اينالىسىپ جۇرگەن عالىمداردىڭ ءىشىندە اكادەميك مەيىرمان عاليوللا تولەندى ۇلىنىڭ مالازىقتىق جانە مايلى داقىلداردىڭ جاڭا سورتتارى مەن بۋداندارىن شىعارۋدا, ولاردىڭ تۇقىم شارۋاشىلىعىن جولعا قويۋدا جانە ەلىمىزدىڭ ايماقتارىنا تاراتۋىنداعى ەڭبەگى وتە زور.
ع.مەيىرمان – اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, قر ۇعا اكادەميگى, قازاق ەگىنشىلىك جانە وسىمدىك شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ مال ازىقتىق جانە مايلى داقىلداردىڭ سەلەكتسيا, گەنەتيكا, تۇقىم شارۋاشىلىعى باعىتىنداعى كەشەندى ءبولىمنىڭ مەڭگەرۋشىسى, ءوزىمىزدىڭ ەلدە دە, الىس جانە جاقىن شەتەلدەردە دە عىلىمي ورتادا, سەلەكتسيونەر-گەنەتيك رەتىندە, سەلەكتسيالىق گەنەتيكا عىلىمىنا ۇلكەن ۇلەس قوسقان كورنەكتى عالىم رەتىندە تانىمال.
ع.مەيىرمان 1946 جىلى 17 مامىردا الماتى وبلىسى, قاراتال اۋدانى, فرۋنزە اتىنداعى اۋىلدا دۇنيەگە كەلەدى. 1964 جىلى قازاق مەملەكەتتىك اۋىلشارۋاشىلىق ينستيتۋتىنا ءتۇسىپ, 1969 جىلى قىزىل ديپلوممەن ءبىتىرىپ شىعادى.
اكادەميكتىڭ عىلىمي قىزمەتى 1969-1971 جج. قازاق مەملەكەتتىك اۋىلشارۋاشىلىق ينستيتۋتىندا باستالعان. ول ينستيتۋتتىڭ تۇقىم شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ باستىعى بولدى, 1972-1973 جج. اسپيرانتۋرادا وقىدى, ال 1974 جىلى سەلەكتسيا جانە تۇقىم شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ اسسيستەنتى بولىپ قىزمەت اتقاردى. 1974 جىلدان باستاپ ول قازاق جايىلىمدىق جانە شابىندىق شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا (كەيىنىرەك قازاق جەمشوپ ءوندىرىسى جانە جايىلىمى عزي بولىپ قايتا قۇرىلدى) كىشى عىلىمي قىزمەتكەر, اعا عىلىمي قىزمەتكەر, بۇرشاق شوپتەر سەلەكتسياسى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, باس ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى – مالازىقتىق داقىلدار بويىنشا سەلەكتسيالىق ورتالىقتىڭ جەتەكشىسى بولىپ قىزمەت ىستەدى.
1991 جىلى قازاق اۋىلشارۋاشىلىق عىلىمدارى اكادەمياسىندا باستاپقىدا عىلىمي-ۇيىمداستىرۋ كەڭەسىنىڭ توراعاسىنىڭ باس عىلىمي حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى, سودان كەيىن وسىمدىك شارۋاشىلىعى سەلەكتسياسى مالازىقتىق ءوندىرىسى جانە جايىلىمدار بولىمشەسىنىڭ اكادەميك-حاتشىسى بولىپ ەڭبەك ەتتى. 1993-2000 جج. ارال اگروەكولوگيا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, 2000-2002 جج. ۆ.ر.ۆيليامس اتىنداعى قازاق ەگىنشىلىك عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا ديرەكتوردىڭ عىلىمي جۇمىس جونىندەگى ورىنباسارى بولىپ قىزمەت اتقاردى. 2002-2004 جج. قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىندە وسىمدىك شارۋاشىلىعىنىڭ سەلەكتسياسى جانە بيوتەحنولوگياسى كافەدراسىندا پروفەسسورى بولىپ قىزمەت اتقاردى.
2005 جىلدان باستاپ قازىرگى تاڭعا دەيىن ع.مەيىرمان قازاق ەگىنشىلىك جانە وسىمدىك شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا مالازىقتىق جانە مايلى داقىلدار ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ ەڭبەك ەتۋدە. عالىمنىڭ ادال قىزمەتى مەن ەرەن ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا قازىرگى تاڭدا سەلەكتسيا, گەنەتيكا, فيزيولوگيا, يممۋنيتەت, بيوحيميا, تسيتولوگيا جانە ءداندى, ءداندى بۇرشاق, جارما, مالازىقتىق داقىلداردى بۋدانداستىرۋ جۇمىستارى جاقسى جالعاسىپ كەلەدى.
بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتتىق دارەجەسىن الۋ ءۇشىن «گەنەتيكا» ماماندىعى بويىنشا 1974 جىلى ديسسەرتاتسيا قورعادى. كوپجىلدىق زەرتتەۋلەردىڭ باستاۋى, كوپتەگەن جاڭا سورتتار شىعارۋ مەن اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمىنىڭ دوكتورى دارەجەسىن الۋ ماقساتىندا 1990 جىلى «سەلەكتسيا جانە تۇقىم شارۋاشىلىعى» ماماندىعى بويىنشا ءنوۆوسىبىر مەملەكەتتىك اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىندا ديسسەرتاتسياسىن ءساتتى قورعادى. 1992 جىلى قازاق اۋىلشارۋاشىلىق اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى بولىپ سايلاندى, كەيىننەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ عىلىم اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى مەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ اكادەميگى بولدى. 1995 جىلى اگرونوميا پروفەسسورى عىلىمي اتاعى بەرىلدى. رەسپۋبليكا بويىنشا بارلىق مالازىقتىق جانە مايلى داقىلدار شارۋاشىلىعى جۇمىستارىن باسقارادى. وسىمدىك شارۋاشىلىعى, سەلەكتسيا, مالازىقتىق داقىلدار, ەگىنشىلىك شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تاۋىپ وتىردى.
سەلەكتسيا, گەنەتيكا, فيزيولوگيا, مالازىقتىق جانە مايلى داقىلدار, وسىمدىك شارۋاشىلىعىنداعى ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن اكادەميك ع.مەيىرمان قازاق كسر-ءنىڭ بۇكىلوداقتىق اۋىل شارۋاشىلىعى جەتىستىكتەرى كورمەسىنىڭ قۇرمەت گراموتالارىمەن, ۇلتتىق اگرارلىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ قۇرمەت گراموتالارىمەن, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ قۇرمەت گراموتاسى مەن «ەڭبەك داڭقى» مەدالىمەن, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ عىلىمىن دامىتۋعا سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالدى. سەلەكتسيا سالاسىنداعى زور ەڭبەكتەرى ءۇشىن 1-ورىندى ماراپاتقا جانە اكادەميكتەر ۆ.ن.رەمەسلو, ا.ي.باراەۆ, ي.سينياگين اتىنداعى لاۋرەات اتاعى بەرىلدى.
قازىرگى تاڭدا ع.مەيىرمان اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەن سالاسىنداعى قولدانبالى عىلىمي-زەرتتەۋلەر اتتى 212-ءشى باعدارلاماسى اياسىندا «گەنەتيكالىق ءارالۋاندىقتاردى جانە ءتيىمدى ءتاسىلدەردى پايدالانۋ نەگىزىندە ءوسىرۋدىڭ ءارتۇرلى شارتتارىنا بەيىمدەلىنگەن مالازىقتىق ءشوپتەردىڭ جوعارى ءونىمدى جاڭا سورتتارىن شىعارۋ» عىلىمي-تەحنيكالىق باعدارلاماسىنىڭ عىلىمي جەتەكشىسى جانە نەگىزگى اتقارۋشىسى بولىپ تابىلادى. بۇل جوبانى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ جانە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ 12 عىلىمي-زەرتتەۋ ۇيىمدارى, ءتاجىريبە-وندىرىستىك شارۋاشىلىقتارى جانە جوعارى وقۋ ورىندارى قوسا اتقارۋدا.
بۇدان وزگە ول ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ 055-ءشى باعدارلاماسى اياسىندا ەكى گرانتتىق جوبانىڭ جەتەكشىسى بولىپ تابىلادى. بۇل جوبالار اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ونىمدىلىگى مەن تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋعا, جالپى العاندا ەلدىڭ اۋىلشارۋاشىلىق قاۋىپسىزدىگىن شەشۋگە باعىتتالىپ وتىر.
سونىمەن قاتار, بۇگىنگى كۇنى ع.مەيىرمان باسقارىپ وتىرعان عىلىمي بولىمدە جوڭىشقا, تۇيەجوڭىشقا, راپس, ماقسارى, ت.ب. داقىلداردىڭ سەلەكتسياسىن, مالازىقتىق جانە تۇقىم شارۋاشىلىعىنا زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلۋدە.
اكادەميكتىڭ قازىرگى تاڭداعى العا قويعان مىندەتى – ءسولتۇستىك, شىعىc جانە باتىس قازاقستان ءوڭىرلەرىندە وندىرىسكە جارامدى مايلى داقىلداردىڭ cۋىققا, قىسقا ءتوزىمدى سورتتارى مەن مالازىقتىق داقىلداردى زەرتتەۋ. بۇل زەرتتەۋلەردىڭ ەرەكشەلىگى ونىمدىلىكتىڭ جۇيەلى ءتاسىلىن, ەكولوگيالىق ءتوزىمدى جانە اگروەكولوگيالىق تۇراقتىلىقتى, سەلەكتسيا مەن ءوسىمدىك شارۋاشىلىعىندا اگرولاندشافتتاردىڭ مۇمكىندىگى مەن ستراتەگيالىق ۇيلەسىمدىلىگىن قۇرۋ بولىپ تابىلادى. ع.مەيىرماننىڭ باسقارyىمەن ارىپتەستەرى جانە تالىمگەرلەرى ءبىرلەسىپ ءاربىر توپتاعى سورتتىق تەحنولوگيانى دامىتۋدا.
جارتى عاسىرلىق عىلىمي ەڭبەگىندە اكادەميك ع.مەيىرمان نەگىزگى بيولوگيالىق جۇيە قالىپتاستىردى جانە كوپتەگەن اگروەكوتيپتەردە مايلى داقىلداردىڭ ءارتۇرلى سورتتارىن دامىتتى. گەنەتيكا, فيزيولوگيا, بيوحيميا, ەكولوگيا, بيوتەحنولوگيا عىلىمدارىن نەگىزگە الا وتىرىپ, مايلى داقىلدار سورتتارىنىڭ مودەلى, پرينتسيپتەرى, كريتەريلەرى ەنگىزىلدى. نەگىزگى عىلىمي جۇمىستارى تەوريالىق جانە ءادىستەمەلىك ماسەلەلەردى شەشۋدە مايلى داقىلداردىڭ ءتۇرارالىق جانە تۇرىشىلىك گەنەتيكاسىن, اۋرۋعا جانە كليماتتىق فاكتورلارعا ءتوزىمدىلىگىن, گەنەتيكانىڭ ساندىق قاسيەتتەرىن, cۋىققا-قىسقا ءتوزىمدى, تابيعي جانە جاساندى سۇرىپتار مەن سەلەكتسيانىڭ پرينتسيپتەرىن پايدالاندى. مايلى داقىلداردىڭ جوعارى ءونىمدى سورتتارىنان مورفوفيزيولوگيالىق جانە فوتوحيميالىق ماركەرلەردى پايدالانۋ ارقىلى سىناقتار جاسادى.
ع.مەيىرمان تاجىريبەلى پەداگوگ رەتىندە كوپ كۇش-جىگەرىن بىلىكتى ماماندار دايىنداۋعا جۇمساۋدا. قازەوشعزي-نىڭ مارتەبەسىن عانا ەمەس, قازاقستاننىڭ سەلەكتسيا-گەنەتيكالىق مەكتەپتەرىن وركەندەتۋ ءۇشىن جۇمىس اتقارۋدا. ونىڭ عىلىمي جەتەكشىلىگىمەن 7 تالىمگەرى كانديداتتىق جانە 4-ەۋى دوكتورلىق عىلىمي دارەجە الدى. ولارمەن بىرگە سەلەكتسيونەرلەر, گەنەتيكتەر, بيولوگتار مەكتەبى اشىلدى, ول تەك قازاقستان اۋماعىندا عانا ەمەس, كوپتەگەن مەملەكەتتەردە جالعاسىن تابۋدا.
اكادەميك ع.مەيىرمان اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمىن دامىتۋعا قوماقتى ۇلەس قوسىپ كەلەدى, ونىڭ 140-تان اسقان عىلىمي ەڭبەكتەرى جارىق كوردى, ونىڭ ىشىندە, «جوڭىشقا» مونوگرافياسى بار; 20-دان استام سورتتىڭ تۇرلەرىن شىعارىپ, مەملەكەتتىك سىناۋعا جىبەردى.
قازىرگى ۋاقىتتا عاليوللا تولەندى ۇلى عىلىمي, پەداگوگيكالىق جانە قوعامدىق قىزمەتىن جالعاستىرۋدا. سەلەكتسيا, گەنەتيكا, بيوتەحنولوگيا, تۇقىم شارۋاشىلىعى مەن تۇقىمتانۋ سالالارى بويىنشا اقىل-كەڭەس بەرىپ, اقپاراتپەن قامتاماسىز ەتۋ, سونىمەن قاتار, رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق جوبالارعا جەتەكشىلىك ەتۋ نەگىزگى جۇمىستارىنىڭ ءبىرى.
اكادەميك ع.مەيىرماننىڭ سەلەكتسيا, گەنەتيكا جانە تۇقىم شارۋاشىلىعى سالالارىنداعى زەرتتەۋلەردى دامىتۋعا قوسقان ەرەن ەڭبەگىن تەك قازاقستاندا عانا ەمەس, الەمدىك عىلىمي ورتادا اسا قۇرمەتپەن باعالايدى.
سەرىك كەنەنباەۆ,
قازاق ەگىنشىلىك جانە وسىمدىك شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى,
مۇحتار قۇدايبەرگەنوۆ,
قازاق ەگىنشىلىك جانە وسىمدىك شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ءداندى-بۇرشاق داقىلدار ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى