پىكىرلەر .
زۇلمات, ز ۇلىمدىق – «قارا تۇنەك» دەگەن ماعىنا بەرەدى. ساڭىلاۋسىز, ساۋلەسىز, سوقىر قاراڭعىلىق. كۇشتەۋ, قيناۋ, قىرىپ-جويۋ, زورلىق-زومبىلىق جاساۋ, ادام ءولتىرۋ دەگەن ماعىناسى دا بار. ايدىڭ نۇرى, جۇلدىزدىڭ جارىعى تۇسپەيتىن ءتۇپسىز قاراڭعىلىقتا جاپاندا جالعىز قالعان ادامنىڭ بويىن قورقىنىش بيلەيتىنى سياقتى, ز ۇلىمدىق تا ەلدىڭ بويىنا ۇرەي بولىپ ەنەدى, ءسويتىپ سۇيەككە سىڭەدى. ز ۇلىمدىق – قولدان جاسالادى, زۇلماتتى ۇيىمداستىرعان زالىم بولادى, ال زوبالاڭعا ۇشىراعان جۇرت «مازلۇم» اتالادى. بۇل ورايدا «مازلۇم» – قازاق حالقى, ال «زالىمنىڭ» ستالين ەكەنى بەلگىلى.
31 مامىر, 2020
جۇمىرباستى پەندەنىڭ اۋەلى قۋانىشىن بەينەلەۋگە اسىعاتىن لەپتى سويلەمدەردى ۇناتاتىنى جاسىرىن ەمەس. سىمداي تارتىلعان, ءتىپ-تىك, قاسقايىپ, قايقايىپ تۇراتىن, قويىلعان جەرىنىڭ ءمان-ماڭىزىن ارتتىرىپ, ايبىنىن اسىرىپ كورسەتەتىن بۇل ايبارلى, ماڭعاز تاڭبا ءبىر قاراعاندا كەربەز كىسىدەي كورىنەدى. ەكى-ۇشەۋى قاتار كەلگەندە سويلەمدى ءتىپتى تۇرلەندىرىپ, داۋىسىڭدى ەرەكشە كوتەرىپ ايتۋعا ماجبۇرلەيدى. كەز-كەلگەن جاي سويلەمنىڭ ءوزىن ۇران مەن ۇندەۋگە اينالدىرا الادى. سۇيسىنگەنىڭدى, سۇيىنگەنىڭدى سۇيىنشىلەپ تۇرادى. ءبىر نارسەنىڭ اياقتالعانىن جانە ونىڭ جوعارى دەڭگەيدە ورىندالعانىن دا ايقىنداپ بەرەدى. بوياۋى قانىق, بادەنى بولەك, ابىرويى ارتىق. سودان با ەكەن, كەز-كەلگەن سويلەمنىڭ سوڭىنا لەپ بەلگىسىن قويۋعا اۋەستەنە باستاعاندار بىرتە-بىرتە ماقتانۋعا, ارتىق پافوسقا بەرىلۋگە, ەموتسيانىڭ يىرىمىنە ءتۇسىپ, قيقۋلاپ قولپاشتاۋعا بەيىمدەلە كەتەدى.
16 مامىر, 2020
اسسالاۋماعالەيكۇم, اعايىن! سەكسەنىنشى جىلداردىڭ باس كەزى. جەتى-سەگىز جاسار ويىن بالاسىمىز. بىردە جولدى كەسىپ وتە بەرگەنىمىز سول ەدى, جەتەكتەپ العان اپام كىلت توقتادى. الىستا اياڭداپ كەلە جاتقان ءبىر قاريانى كوزى شالىپ قالسا كەرەك. نەبارى ەكى مەتر جولدان ءوتۋ ءۇشىن الگى كىسىنى ءبىراز كۇتۋگە تۋرا كەلدى. جاسى ۇلكەن كىسىگە اپامنىڭ سالەم سالعانى, ريزا بولعان قاريانىڭ بىزگە مەيىرلەنىپ باتا بەرگەنى, سودان كەيىن عانا جولدان وتكەنىمىز ەسىمدە قالىپ قويىپتى.
28 ءساۋىر, 2020
وركەنيەت كوركەم نيەتتەن باستالادى. ورەلى وركەنيەتكە باستاعان سونداي كوركەم نيەتتىڭ ءبىر كورىنىسى – عۇلاما ءال-فارابي مەن ءجۇسىپ بالاساعۇننىڭ شىعارمالارى ەكەنى انىق. بۇل تۇستا وتىرارلىق عۇلاما يسلام فيلوسوفياسى ارقىلى بىرنەشە مادەنيەتكە ىقپال ەتىپ, ادامزات وركەنيەتىنىڭ ءورىسىن كەڭەيتسە, تازا تۇركى تىلىندە جازعان بالاساعۇندىق بابامىز تۇركى-يسلام وركەنيەتىنىڭ قالىپتاسۋىنا قىزمەت ەتتى. وسى بۇلاقتاردان سۋسىنداعان اباي دا اراعا عاسىرلار سالىپ, قازاق وركەنيەتىنىڭ نەگىزىن قالادى.
21 ءساۋىر, 2020
جاڭعىرۋ «جاڭعىرىققا» اينالماسىن دەسەك
وسىدان تۋرا 3 جىل بۇرىن ەل گازەتى «Egemen Qazaqstanda» جارىق كورگەن ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسى ۇلتتىق رۋحانياتقا ۇلكەن سەرپىلىس اكەلىپ, قوعامعا قوزعاۋ سالعانى بەلگىلى. حالىقتىڭ وتكەنىن ونەگە ەتىپ, بۇگىنىن باعامداپ, بولاشاق باسىم باعىتتارىن ايقىنداپ بەرگەن باعدارلامالىق ماقالا تارلان تاريح پەن جارقىن بولاشاقتىڭ كوكجيەكتەرىن ۇيلەسىمدى ساباقتاستىرعان ۇلتتىق تۇعىرناما رەتىندە قابىلداندى. اسىرەسە ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى ساقتاۋ, پراگماتيزمدى باسشىلىققا الۋ, مادەنيەتتى ۇلىقتاۋ, ءبىلىمدى كۋلتكە اينالدىرۋ, تۋعان جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى ارتتىرۋ, لاتىن الىپبيىنە كوشۋ سياقتى ماسەلەلەر قوعامدا قىزۋ قولداۋ تاۋىپ, اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلدى.
14 ءساۋىر, 2020
پاندەميا: تاريح تۇرعىسىنان پايىمداۋ
تارلان تاريحقا جۇگىنسەك, ادامزات بالاسىنا بىرنەشە رەت وبا ىندەتى كەلىپ, ميلليونداعان ادامداردىڭ ءومىرىن جالماعانىن كورەمىز. ماسەلەن, ساق-سكيف داۋىرىندە دە اتالعان ىندەتتىڭ بار بولعاندىعى تۋرالى دەرەكتەر كەزدەسەدى.
31 ناۋرىز, 2020
اۋەلى قىتاي مەن ورتالىق ازيادا باستالىپ 1347 - 1351 جىلدارى اراسىندا ەۋروپانى قىناداي قىرعان قارا ءولىم - وبا ىندەتى 200 ميلليون ادامنىڭ جانىن الدى. بۇل ۇرەيلى ىندەتپەن بىرگە ەۋروپانىڭ كوپتەگەن قۇندىلىقتارى وزگەردى.
30 ناۋرىز, 2020
مىنە, كۇن مەن ءتۇن تەڭەلەتىن, تابيعات گۇلدەنەتىن, بارشا جۇرت ىرىزدىققا كەنەلەتىن ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى – ءاز ناۋرىز كەلىپ جەتتى. باعزى بابالارىمىزدىڭ بۇل كۇنگە ايرىقشا ءمان بەرگەنى تۋرالى كونە جازبالاردا ءجيى ايتىلادى. مىسالى, گرەك تاريحشىسى كۆينت كۋرتسي رۋفتىڭ «ەسكەندىر جورىعى» دەگەن ەڭبەگىندە ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى تاڭ شاپاعى قىلاڭ بەرگەن مەزەتتە قاعان ورداسىنا كۇن بەينەلى تۋ تىگىلىپ, الاڭعا شىمقاي قىزىل كيىم كيگەن 365 بوزبالا شىعىپ, جىل ىشىندەگى ءاربىر تاۋلىكتىڭ شەجىرە-بايانى سياقتى 365 كۇي تارتقانى تۋرالى تامسانا باياندالعان. سودان سوڭ ەلدىڭ باتاگوي ابىزى ورتاعا شىعىپ, ەل تىلەگىن تاڭىرگە جەتكىزەر 9 كۇيىن قوبىزبەن تارتادى ەكەن. ال تان-شۋ جىلناماسىندا تۇركىلەردىڭ كوكتەم مەزگىلىندە تاساتتىق بەرىپ, تاڭىرگە ءتاۋ ەتەتىنى ايتىلعان. جەر-جاھان جاڭارعان, كوڭىلدەر اعارعان, دۇنيە تازارعان بۇل كۇندى اتالارىمىز قاسيەتتى تاۋعا بارىپ تاڭىرگە ءتاۋ ەتىپ, كوككە اق شاشىپ, وتقا ماي تامىزىپ تويلاعان ەكەن. راشيد اد-دين مەن ابىلعازى ءباھادۇر بۇل كۇندى ەرگەنەقوننان شىعۋىمەن بايلانىستىرىپ, ونى ەركىندىككە قول جەتكىزگەن مەرەكە رەتىندە اسپەتتەيدى. ءابۋ رايحان ءال-بيرۋني تۇركى جۇرتىنىڭ ناۋرىزدى «جاڭا كۇن» دەپ تويلايتىنىن جازعان.
22 ناۋرىز, 2020
ەلباسى جانە اتاتۇرىك: 19 سانىنىڭ تىلسىمى
تەرەڭ تاريحتان تاعىلىم ىزدەپ ءتىن تارتساق, ار جاعىنان تۇتاس تۇركىنىڭ تۇعىرى بيىك تولاعاي تۇلعالارىنىڭ سۇلباسى ءسان-سالتاناتىمەن اتويلاپ شىعا كەلەتىنى بەلگىلى. الدە ءبىزدىڭ تاعدىرىمىز اتالارىمىز الىپ-الىپ باسقان وسىناۋ ابات ايماقتان ءبىر ەلى اجىراماي, كىندىگىمىزدىڭ قارا شاڭىراقتا بايلانعانىنان با, كىم ءبىلسىن؟
19 ناۋرىز, 2020
ۇلتتىڭ يممۋنيتەتى سىنالار ءسات
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا ۇندەۋ جاريالاپ, ەلدە العاش رەت ەنگىزىلىپ وتىرعان توتەنشە جاعدايدىڭ ءجونىن ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىندىرىپ بەردى. قازاقستاندا ءبىر ايعا جۋىق مەرزىمدە سانيتارلىق-ەپيدەميالىق شارالار كۇشەيتىلىپ, قاۋىپسىزدىككە باسىمدىق بەرىلەدى. بۇل – ەڭ اۋەلى حالىقتىڭ اماندىعى ءۇشىن قابىلدانعان شەشىم ەكەنى انىق.
17 ناۋرىز, 2020
ۇلت ۇپايى ۇرانشىلدىقپەن تۇگەندەلمەيدى
تابيعات تولعاتىپ, بۋسانىپ, تىرشىلىك اتاۋلى تۇلەيتىن كەزەڭ دە كەلىپ جەتتى. جىل جىلجىپ, بىرلىك پەن بەرەكەنىڭ باستاۋى – امال مەرەكەسى تورگە وزدى. قىس قۇرىعى اجىراپ, جەر اياعى بوسايتىن, كۇن شۋاعىن توگىپ, شۇعىلاسىن شاشاتىن بۇل مەزەتتە اعايىن ءبىر-بىرىمەن ساعىنىسا كورىسىپ, ساقتاعانىن داستارحانعا سالىپ, ءبىر-بىرىنە اقجارىلقاپ تىلەگىن ايتقان. جاستار جاعى ساۋاپتى ىستەرگە اسىعىپ, ۇلكەندەر مەيىرلەنىپ باتا بەرگەن. وسىلايشا ساحارادا كەلىسىم مەن كەشىرىم, تاتۋلىق پەن تۋىستىق سالتانات قۇرعان. ءبىر قۋانارلىعى, ەلىمىزدىڭ باتىس ايماقتارىندا عانا اتالىپ ءوتىلىپ كەلگەن بۇل يگى مەرەكە قازىر جالپىۇلتتىق مەيرامعا اينالىپ بارادى.
16 ناۋرىز, 2020
قازاق قاشاندا قىز سىيلاعان حالىق, قىزدارىن تورگە وتىرعىزعان ەل. قىزداردى ەرەكشە ەركەلەتۋگە تىرىسقان اتامىز «قىز وسسە – ەلدىڭ كوركى» دەپ, ولاردىڭ ءسان-سالتاناتىنا ەرەكشە ءمان بەرىپ قاراعان. سوندىقتان قازاق قىزدارى قادىم زاماننان بەرى ەل الدىنا شىعىپ ءان ايتقان, الامان ايتىسقا قاتىسقان.
11 ناۋرىز, 2020
اباي جانە ونىڭ دۇنيەتانىمى تۋرالى ايتقاندا وي-تانىمىنىڭ, اسىرەسە شىعىستىق-ءدىني تەرەڭ تولعامدارىنىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتكەن تۇلعالار تۋرالى توقتالماي كەتۋ استە مۇمكىن ەمەس. دالا ءداستۇرى مەن حالىق فيلوسوفياسىن بالا جاستان بويىنا ءسىڭىرىپ, كەيىن مەدرەسەدە وقىپ, ءتىل ۇيرەنىپ, وزدىگىنشە ىزدەنگەن دانىشپاننىڭ شىعىس پەن باتىستى تەل ەمىپ, ادامزاتتىق ورەگە كوتەرىلۋىنە, ارينە وقىعان كىتاپتارى مەن ءتالىم العان ۇستازدارىنىڭ تيگىزگەن اسەرى وراسان زور بولعانى انىق. ابايعا اسەر ەتكەن سونداي تۇلعانىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى تاتار حالقىنىڭ ۇلى پەرزەنتى شيحابەددين مارجاني (1818-1889) ەكەنى بەلگىلى.
19 اقپان, 2020
قوردايداعى جانجال تەز تۇتانىپ, سوڭى قاقتىعىسقا اينالدى. بەيبىت كۇندە وق اتىلىپ, جازىقسىز جاندار وپات بولدى. ارينە, قايعىلى جاعداي. قايتىس بولعان وتانداستارىمىزدىڭ وتباسىلارىنا كوڭىل ايتامىز. جارالىلاردىڭ دا تەز ساۋىعىپ كەتۋىن تىلەيمىز.
17 اقپان, 2020
ءامىر تەمىر زامانىندا عۇمىر كەشكەن ايگىلى شىعىس ويشىلى يبن حالدۋن دەگەن وقىمىستى «مۇقادديما» اتتى ەڭبەگىندە وركەنيەتتەر مەن مەملەكەتتەردىڭ دە ومىرگە كەلگەننەن كەيىن ءوسىپ, وركەندەيتىنىن ءھام ۋاقىتى كەلگەندە ولەتىنىن ايتا وتىرىپ, ولاردىڭ وشۋىنە ىنساپسىزدىق پەن ىسىراپشىلدىقتىڭ سەبەپ بولاتىنىن جازعان ەكەن.
06 اقپان, 2020
ينتەلليگەنت – ينتەللەكت يەسى دەگەن ءسوز. ابايشا ايتقاندا «ەستى ادام». «ينتەلليگەنتسيا» ءسوزىن الەمدىك ادەبيەتكە العاش 1860 جىلدارى ەنگىزگەن جۋرناليست بوبورىكين بۇل ۇعىمدى «شىعارماشىلىق جۇمىسپەن ءھام وي ەڭبەگىمەن اينالىساتىندار» دەگەن ماعىنادا قولدانعان.
23 قاڭتار, 2020
جاستار جىلى جەمىسىن بەرە باستادى. كەشە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ پرەزيدەنتتىك كادر رەزەرۆىنە ىرىكتەلگەن, ەلەكتەن وتكەن, جۇزدەن جۇيرىك شىققان جىگەرلى جاستاردى اقورداعا ارنايى شاقىرىپ, پىكىرلەستى. بۇل جۇزدەسۋدەن بولاشاقتا ەل بيلىگىنە ارالاساتىن جاستاردىڭ قاناتتانىپ ءارى جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن ارقالاپ شىققانى انىق.
17 قاڭتار, 2020
لەۆ تولستوي اتاقتى «ارىلۋ» (ۆوسكرەسەنيە) رومانىندا كەزىندە جىگىتتىك جەلىكتىڭ جەتەگىندە كەتكەن جاس بەكزادانىڭ كۇنادان ارىلىپ, سول ارقىلى كىسىلىك كەمەلدىككە جەتۋىنىڭ كەزەڭدەرىن كەرەمەت سۋرەتتەيدى. روماندا ارىنا داق تۇسىرگەن ماسلوۆانىڭ الدىندا اقتالۋدان باستاپ, قوعامنىڭ شىنايى كەيپىمەن ءھام ءوزىنىڭ ىشكى جان دۇنيەسىمەن بەتپە-بەت كەلىپ, ارپالىسۋ ارقىلى ارىلعان, تۇلعالىق تولىسۋدىڭ ساتىلارىنان سۇرىنبەي وتكەن نەحليۋدوۆتىڭ تالايلى تاعدىرى ارقىلى ابايشا ايتقاندا «تولىق ادامعا» اينالعان تولستويدىڭ ءوزىن كورگەندەيمىز. سوندىقتان بۇل شىعارما بىزگە ۇلى جازۋشىنىڭ باستى تۋىندىسى بولىپ كورىنەدى.
14 قاڭتار, 2020
تۇركىستان – تامىرلاستىق تۇعىرى
تۇركىستان ەكى دۇنيە ەسىگى عوي, تۇركىستان ەر تۇرىكتىڭ بەسىگى عوي, تاماشا تۇركىستانداي جەردە تۋعان, تۇرىكتىڭ ءتاڭىرى بەرگەن نەسىبى عوي!
20 ماۋسىم, 2018
ايماقتىق ينتەگراتسيا نەسىمەن ماڭىزدى؟
قازاقستان پرەزيدەنتى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنان باستاپ تامىرلاس, تاعدىرلاس, ءبىر كەزدەرى تۇركىستان دەپ اتالعان ۇلانعايىر ايماق – ورتالىق ازيانىڭ ورتاق ماسەلەلەرىن ءوزارا شەشۋدى كوزدەيتىن ينتەگراتسيالىق باستامالار كوتەرىپ كەلگەنى بەلگىلى. وسى ماقساتتا ىرگەلەس ەلدەردىڭ باسشىلارىن تاريحي ورداباسىعا شاقىرىپ, ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ وداعىن قۇرۋدى دا ۇسىندى. الايدا ايماق ەلدەرى ىنتىماقتاستىقتى جانداندىراتىن بۇل باستامالارعا ءتۇرلى سەبەپتەرمەن لايىقتى دەڭگەيدە قولداۋ كورسەتە الماي كەلدى.
19 ناۋرىز, 2018
