قوعام • 27 قاراشا, 2025
فيلوسوفياداعى ىرگەلى پاندەردىڭ ءبىرى – ەتيكا. ول ۇجدان, ادامگەرشىلىك, ادەپ كاتەگورياسىمەن تۇسىندىرىلەدى. ادامنىڭ ويلاۋ جۇيەسى تاڭداۋ الگوريتمىنە نەگىزدەلگەندىكتەن, ەتيكاعا ساي شەشىم قابىلداۋ ءومىر ساپاسىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. ينتەرنەتكە اركىمنىڭ قولى جەتەتىن, تسيفرلىق تەحنولوگيانىڭ كەرنەۋى كۇشەيگەن زاماندا اركىم مەدياتۇتىنۋشى ءارى ونى جاساۋشى بولا الادى. سوندىقتان بىرقاتار اقپارات اگەنتتىگى اۋديتوريا مەن اقشانى كوپتەپ تارتۋ ءۇشىن تۇيسىگىنە تۇنەگەننىڭ ءبارىن جاسايدى. بۇل قوعامدىق دۇردارازدىققا اپاراتىن قاۋىپتى قۇبىلىس. سول ءۇشىن ماسس مەديادا قىزمەت ەتەتىن ماماندارعا ەتيكالىق قاعيدالاردى مەڭگەرۋ, ونى قىزمەت اياسىندا قولدانۋ ماڭىزى ارتا ءتۇستى.
عالام عاجاپتارى • 25 قاراشا, 2025
اتا-بابا ارۋاعىنا تاعزىم ەتىپ, قۇران باعىشتايتىن ەلمىز. شەلپەك ءپىسىرىپ, ءيىس شىعارۋ قازاق دۇنيەتانىمىنىڭ ەجەلدەن جالعاسقان ءداستۇرى. الايدا ءدال وسى تۇسىنىك قيىرداعى مەكسيكالىقتاردا دا بار بولىپ شىقتى.
عالام عاجاپتارى • 25 قاراشا, 2025
قازاق بالاسىن ەڭ اۋەلى عارىشقا سامعاتقان – تازشا بالا. ايگىلى قىرىق وتىرىگىنىڭ بىرىندە ول جەتى جىلقىسىن جوعالتىپ الادى.
رۋحانيات • 24 قاراشا, 2025
شىعارماشىلىق زەرتحانا: لەۆ تولستويدىڭ جاس جازۋشىلارعا كەڭەسى
«ناعىز سۇمدىق – ءبىزدىڭ جۇمىس ءھام مۇنى بىزدەن وڭگە ەشكىم بىلمەيدى». بۇل اقىل-وي ارىستانى لەۆ تولستويدىڭ افاناسي فەتكە ايتقان سىرى بولاتىن. جازۋشى ەڭبەگىنە قاتىستى مۇنداي ءدال انىقتاما تابىلا قويماس. ورىس حاكىمىنىڭ ارتىندا قالعان توقسان توم ەڭبەگى – الەم ادەبيەتىنە قوسىلعان وراسان ولجا. قالامگەردىڭ شىعارماشىلىق مۇراسىن قاتتاعان بوريس ەيحەنباۋم تولستويدىڭ مۇقىم ەڭبەگى الەمدەگى ەڭ كولەمدى بروكگاۋز بەن ەفروننىڭ ەنتسيكلوپەديالىق سوزدىگىنەن دە زور ەكەنىن جازادى. «مۇنى باسپا تاباعىنا شاقساق, شامامەن ءۇش مىڭ تاباق بولادى! ال بەتپەن ەسەپتەسەك – ەلۋ مىڭنان استام پاراق شىعادى! ال مۇنىڭ ءبارىن قولجازبا كۇيىندە كورسەڭىز, اسەرى اسەم-اق. ال رەداكتور ءۇشىن بۇل – قيامەت-قايىم». ەندى وسى ورايدا سۇراق تۋادى. لەۆ تولستوي نەگە مۇنشا كوپ جازدى؟ ونداعى جازۋشىلىق مۇراتى نە؟ جازۋ بارىسىندا نەندەي كەزەڭدەردى باستان وتكەردى؟ مۇنىڭ بارىنە تولستويدىڭ شىعارماشىلىق زەرتحاناسىنان جاۋاپ تابامىز.
تەڭگە • 14 قاراشا, 2025
ءپىلدىڭ سۇيەگى نەمەسە العاشقى اقشا قالاي پايدا بولدى؟
ادامزات اقىل-ويىنىڭ جارقىن جاڭالىعى – ايىرباس جۇيەسى. ءبىر سوزبەن ايتساق, اقشانىڭ پايدا بولۋى. ەكونوميكانىڭ بارلىق تەتىگى وسىعان باسىبايلى بايلانعان. ءدال وسى «شىتىرلاقتاردىڭ» الاقان قىشىتاتىن قاسيەتى قازىر عانا ەمەس, قادىم زاماننان بەرى بار. سوندىقتان تاريحى تىم ارىدە جاتقان اقشا فەنومەنىڭ الەۋمەتتىك ءمانىن زەردەلەپ كوردىك.
ادەبيەت • 12 قاراشا, 2025
شىعارماشىلىق زەرتحانا: ءازىلحان الەمى
شىعارماشىلىق الەم – كۇردەلى دە قىزىق قۇبىلىس. ءار قالامگەردىڭ شىعارماسى قانداي ەرەكشە بولسا, ونى جازۋ ۇدەرىسى دە سونداي ەرەكشە. ايتالىق, بالزاك پەن دوستاەۆسكي تۇندە جازسا, تولستوي تاڭعى ۋاقىتتى قۇپ كورگەن. حەمينگۋەي شىعارماشىلىق جۇمىسپەن تىزە بۇكپەي, تۇرەگەپ تۇرىپ اينالىسسا, ءبىزدىڭ اقىن عالىم جايلىباي ولەڭدەرىن ەتپەتىنەن جاتىپ جازعاندى ۇناتادى. مۇنداي ەرەكشەلىك جازۋشى ءازىلحان نۇرشايىقوۆتا جەتەرلىك. ءۇشبۋ ماقالامىزدا قالامگەردىڭ حاتتارى مەن ەستەلىكتەرىنە سۇيەنىپ, ونىڭ كوركەمدىك كەڭىستىگىنە ۇمتىلدىق. «ونىڭ قالامگەر بولۋىنا نە اسەر ەتتى؟», «كەيىپكەرلەردىڭ وبرازىن قايدان الدى؟», «ولاردى قانداي جاعدايدا قاعازعا ءتۇسىردى؟» دەگەن ساۋالدارعا جاۋاپ ىزدەپ كوردىك.
ادەبيەت • 11 قاراشا, 2025
بۋكەر-2025: داۆيد سالايدىڭ «ءتان» رومانى تۋرالى نە بىلەمىز؟
2025 جىلعى بۋكەر سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى بريتان-ۆەنگر جازۋشىسى داۆيد سالاي اتاندى. جازۋشى بەدەلدى ماراپاتقا ء«تان» ياكي «Flesh» رومانى ءۇشىن يە بولدى. قازىلار القاسى «ايرىقشا قۇبىلىس» دەپ باعالاعان تۋىندىنى ءبىز دە زەردەلەپ كوردىك, دەپ جازادى Egemen.kz.
ادەبيەت • 07 قاراشا, 2025
شىعارماشىلىق زەرتحانا: تىنىمباي نۇرماعامبەتوۆ نەمەسە قازاق نە نارسەگە كۇلەدى؟
تۇسىندىرمە سوزدىك بىلاي دەيدى: «كۇلكى – اۋىزدىڭ اشىق كۇيىندە شىعاتىن, قىسقا ءارى قاتتى دەم شىعاراتىن قوزعالىس ياكي ەرەكشە ۇزىك-ۇزىك دىبىستارمەن قاتار جۇرەتىن ارەكەت». تۇپ-تۋرا انىقتاما. «بىراق كۇلكى تىنىستى كەڭك-كەڭك شىعارۋ مەحانيزمى عانا بولسا, ونىمەن كارتادان جاسالعان ۇيشىكتەردى عانا قۇلاتۋعا بولار ەدى. ول ەشقاشان ەستەتيكالىق مانگە يە بولماس ەدى». ونەرتانۋشى يۋري بورەۆتىڭ ءسوزىنىڭ جانى بار. راسىندا, كۇلكى – كۇشتىلەردىڭ قارۋى. ويتكەنى ەشقانداي نارسە كەمشىلىكتى كۇلكى سياقتى ابىرجىتپايدى. ا. گەرتسەن ايتادى: «كۇلكى – ەڭ قۋاتتى قيراتۋشى قۇرال» دەپ. ونىسى شىندىق. جىلاپ-سىقتاعان رۋسسوعا قاراعاندا, كۇلكىگە كومگەن ۆولتەردىڭ «بۇزىپ جويعانى» كوپ. ال چارلي چاپلين ءبىزدىڭ داۋىرىمىزدە يۋموردى وشپەندىلىك پەن قورقىنىشقا قارسى ءدارى دەپ ساناعان. كۇلكى – كۇدىك پەن ۇرەيدىڭ بۇلتىن سەيىلتىپ, الەمگە جارىق تۇسىرەتىن كۇش دەپ ەسەپتەگەن. ال قازاق كۇلكى ۇعىمىنا مۇلدە باسقاشا قاراعانى انىق.
مادەنيەت • 06 قاراشا, 2025
ۇلى تۇلعالار جاستىق شاعىن قالاي وتكىزدى؟
تالانت تابيعاتىنىڭ تامىرى – ەڭبەك. ادەبيەت پەن مادەنيەت سالاسىنداعى ۇلى تۇلعالار ەڭبەككە ەرتە جاستان ەتىن ۇيرەتكەن. ۇلى تۋىندىلاردى اق سەمسەر كەزىندە جازىپ قالدىرۋعا تىرىسقان. ۋاقىت پەن كۇشتىڭ مول شاعىن بارىنشا ءتيىمدى پايدالانۋعا بارىن سالعان. نازارلارىڭىزعا تاريحي تۇلعالاردىڭ جاستىقتىڭ جالقىن قۋاتىمەن جاساعان ەڭبەكتەرىن ۇسىنامىز.
مادەنيەت • 06 قاراشا, 2025
جەر اياعى كەڭىپ, سۋدىڭ تارتىلعاندىعى تۋرالى قۋانىشتى حاباردى نۇح پايعامباردىڭ كەمەسىنە كوگەرشىن جەتكىزگەن كورىنەدى. ءبىزدىڭ دە كەمەدەي ەلىمىز جاڭا استانا ىزدەپ تاريح تولقىنىندا قايراڭداعان كەزىندە ءوزىنىڭ العاشقى كوگەرشىندەرىن جىبەردى. ولاردىڭ ىشىندە قازىرگى ەلوردامىزدىڭ مادەنيەتىن كوتەرۋگە ەرەكشە ەڭبەك ەتكەن ونەرپازدار بار ەدى. ولار – كۇيشى انار مۇزداحانوۆا مەن قوبىزشى جانار ءجۇسىپوۆا.
