ادەبيەت • 30 جەلتوقسان, 2025
شىعارماشىلىق زەرتحانا: ايت-مان نە ايتقىسى كەلەدى؟
كوركەم شىعارمانى ءتۇسىنىپ وقۋ – ونى جازۋعا كەتكەن ەڭبەكپەن پارا-پار ۇدەرىس. اۆتور بەينەلەپ وتىرعان ءومىر ءوزىنىڭ دە ساناسىندا جاڭعىرىپ, ءوزى دە سول ءومىردىڭ بولشەگىنە اينالۋى ءۇشىن وقىرمان دا ساناسىنا سالماق ءتۇسىرۋى قاجەت. «مەنى قىزىقتىر», «نە ايتقىڭ كەلگەنىڭدى ءتۇسىندىر» دەيتىن ادامدار گوگولدىڭ سيقىرشى كەيىپكەرى پاتسيۋكتىڭ تاماق ىشكەنىن ەسكە تۇسىرەدى. ول بۇعان كەلگەندە مۇلدە قينالمايتىن. ونىڭ الدىندا ءبىر تارەلكە ۆارەنيك پەن قايماق تۇراتىن. الگى ۆارەنيكتەر سيقىردىڭ كۇشىمەن ءوزى كوتەرىلىپ, قايماققا كۇمپ ەتىپ الىپ پاتسيۋكتىڭ اۋزىنا قاراي اعىلا بەرەتىن. بىراق وقۋ پروتسەسى پاتسيۋكتىڭ تۇسكى اسىنا تۇك تە ۇقسامايتىن قۇبىلىس. مۇندا ەشقانداي سيقىر يدەيانى قارا ءسوزدىڭ قايماعىنا ماتىرىپ اسقازانىڭا جونەلتپەيدى. شىعارمانى وقۋ ناتيجەلى بولۋى ءۇشىن وقىرمان ءوزى ەڭبەك ەتۋى كەرەك, ءارى ەشقانداي عاجايىپ ونى بۇل جۇمىستان بوساتا المايدى. ماتىندەگى كۇردەلى سوزدەردى تۇسىنۋدەن بولەك, ونداعى ءماندى قابىلداي الۋ ءۇشىن وقىرمان دا شىعارماشىلىق ەڭبەككە ارالاسۋ قاجەت.
قوعام • 27 جەلتوقسان, 2025
الەۋمەتتىك ماسىلدىقتىڭ ءمانى نەدە؟
مەملەكەت اعزاسى – قوعام, ال ونىڭ ءاربىر جاسۋشاسى – ادام. جەكە ادامنىڭ بولمىسىنداعى جاقسى-جامان قاسيەتتەر قوعامنىڭ دا احۋالىنان حابار بەرەدى. ادام بويىنداعى جالقاۋلىق, توعىشارلىق, ماسىلدىق سياقتى مىنەز كەسەلدەرى حالىق ساناسىنا دا ءسىڭىپ, بۇگىندە رۋحاني دەرتتىڭ ايقىن بەلگىلەرىنە اينالدى. عىلىم تىلىندە مۇنداي قۇبىلىس «الەۋمەتتىك پارازيتيزم» دەپ اتالادى.
ءبىلىم • 26 جەلتوقسان, 2025
انتيكادان استاناعا دەيىن: كىتاپحانالار قالاي جاڭارتىلىپ جاتىر؟
ادامزات تاريحىنا ۇڭىلسەك تانىم ۇدەرىسى جىلدان-جىلعا كۇردەلەنە بەرگەنىن بايقايمىز. ونى «ەكىنشى تابيعاتتان», ياعني ادام جاساعان مادەني نىسانداردان انىق اڭعارۋعا بولادى. كەزىندە بىرقاتار سورە, پارتا, ورىندىق بولسا, ول بولمە وپ-وڭاي «كىتاپحانا» اتانا بەرەتىن. ول ۋاقىتتا كىتاپحانانىڭ باستى مىندەتى كىتاپتى ساقتاۋ, ال وقىرماندىكى ونى وقۋمەن عانا شەكتەلەتىن. بۇل تۇسىنىك بۇگىن تۇبەگەيلى وزگەردى. قازىر ادام اقپاراتقا ەمەس, كەڭىستىككە ءزارۋ. العان ءبىلىمىن بولىسەتىن, پىكىر الماساتىن جەر ىزدەيدى. شىعارماشىلىق ورتاعا ەنگىسى كەلەدى. سايىپ كەلگەندە ىشكى الەمىن رەتكە كەلتىرەتىن مەكەنگە مۇقتاج. وسى سۇرانىس كىتاپحانانىڭ مازمۇنىن كەڭەيتتى. ول ەندى جاي عانا كىتاپ ساقتايتىن ورىن ەمەس, الەۋمەتتىك, مادەني, زياتكەرلىك ۇدەرىستەر توعىساتىن ءتىرى اعزاعا اينالدى.
قوعام • 25 جەلتوقسان, 2025
كەلەر كۇننەن ءۇمىت ەتىپ, جاڭا جىلدان جارىلقاۋ كۇتۋ – ادامزات تابيعاتىندا ەجەلدەن بار ءۇردىس. ونى تەك ءار حالىق ءوز دۇنيەتانىمىنا, عۇرپىنا ساي جاسايدى. ماسەلەن, ءبىزدىڭ زامانىمىزداعى تاريحي جادىگەرلەردى ساناماعاندا, جاڭا جىلدى تويلاۋ تۋرالى دەرەكتەر ەجەگى مەسوپوتاميا مەن مىسىر ەسكەرتكىشتەرىندە ساقتالعان. ال ءسىز بەن ءبىزدىڭ كوزىمىز ۇيرەنگەن جاڭا جىل فورماتى قالاي قالىپتاستى؟ شىرشا اعاشىنىڭ سيمۆولدىق ءمانى قانداي؟ زەردەلەپ كوردىك.
تۇلعا • 24 جەلتوقسان, 2025
2025 جىلى قانداي تۇلعالارمەن قوش ايتىستىق؟
دۇنيەنىڭ باسى – سايران, اياعى – ويران. تاۋداي تۇلعالارىن باقيعا جونەلتكەن حالقىمىز جىلان جىلىن جىلاپ اياقتاپ وتىر. كۇنى كەشە قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, حالىق ءارتىسى ءاسانالى ءاشىموۆتى جەر قوينىنا تاپسىردىق. وتكەنگە سالاۋات ايتىپ, 2025 جىلى مارقۇم بولعان ارداقتىلاردى ەسكە تۇسىرەيىك.
ەكونوميكا • 17 جەلتوقسان, 2025
تاۋ-كەن ءىسىنىڭ دامۋىنا نە كەدەرگى؟
ەلىمىزدە گەولوگيالىق بارلاۋ سالاسى كۇردەلى كەزەڭگە اياق باستى. ەل ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى ۇستىندارىنىڭ ءبىرى سانالاتىن بۇل باعىتتا جۇيەلى رەفورمالار مەن اۋقىمدى ينۆەستيتسياسىز العا جىلجۋ قيىن, دەپ جازادى Egemen.kz.
قوعام • 28 قاراشا, 2025
بالانى كيبەرشابۋىلدان قالاي قورعايمىز؟
تسيفرلى تەحنولوگيالاردىڭ كەرنەۋى كۇننەن كۇنگە كۇشەيىپ بارادى. بۇل زاماندا ينتەرنەت – اقپارات الۋ كوزى عانا ەمەس, ءومىر ءسۇرۋ كەڭىستىگىنە اينالىپ ۇلگەرگەن. بالالار وسى كەڭىستىكتە ءوسىپ كەلەدى. وينايدى, ءبىلىم الادى, دوستاسادى, رەنجىسەدى, ءبارى دە – ونلاين. الايدا تەحنولوگيانىڭ بەرەتىن مۇمكىندىكتەرىمەن قاتار, ودان كەلەتىن قاۋىپ تە جوق ەمەس. الگوريتم جۇيەسى ادامنىڭ جاس ەرەكشەلىگىن تولىق اجىراتاتىن دەڭگەيگە جەتكەن جوق, ال تسيفرلى پلاتفورمالار جاسوسپىرىمدەردى مانيپۋلياتسيادان, اگرەسسيادان, ءتىپتى قىلمىسكەرلەردەن قورعاۋعا كەلگەندە قاۋقارسىز.
قوعام • 27 قاراشا, 2025
فيلوسوفياداعى ىرگەلى پاندەردىڭ ءبىرى – ەتيكا. ول ۇجدان, ادامگەرشىلىك, ادەپ كاتەگورياسىمەن تۇسىندىرىلەدى. ادامنىڭ ويلاۋ جۇيەسى تاڭداۋ الگوريتمىنە نەگىزدەلگەندىكتەن, ەتيكاعا ساي شەشىم قابىلداۋ ءومىر ساپاسىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. ينتەرنەتكە اركىمنىڭ قولى جەتەتىن, تسيفرلىق تەحنولوگيانىڭ كەرنەۋى كۇشەيگەن زاماندا اركىم مەدياتۇتىنۋشى ءارى ونى جاساۋشى بولا الادى. سوندىقتان بىرقاتار اقپارات اگەنتتىگى اۋديتوريا مەن اقشانى كوپتەپ تارتۋ ءۇشىن تۇيسىگىنە تۇنەگەننىڭ ءبارىن جاسايدى. بۇل قوعامدىق دۇردارازدىققا اپاراتىن قاۋىپتى قۇبىلىس. سول ءۇشىن ماسس مەديادا قىزمەت ەتەتىن ماماندارعا ەتيكالىق قاعيدالاردى مەڭگەرۋ, ونى قىزمەت اياسىندا قولدانۋ ماڭىزى ارتا ءتۇستى.
عالام عاجاپتارى • 25 قاراشا, 2025
اتا-بابا ارۋاعىنا تاعزىم ەتىپ, قۇران باعىشتايتىن ەلمىز. شەلپەك ءپىسىرىپ, ءيىس شىعارۋ قازاق دۇنيەتانىمىنىڭ ەجەلدەن جالعاسقان ءداستۇرى. الايدا ءدال وسى تۇسىنىك قيىرداعى مەكسيكالىقتاردا دا بار بولىپ شىقتى.
عالام عاجاپتارى • 25 قاراشا, 2025
قازاق بالاسىن ەڭ اۋەلى عارىشقا سامعاتقان – تازشا بالا. ايگىلى قىرىق وتىرىگىنىڭ بىرىندە ول جەتى جىلقىسىن جوعالتىپ الادى.
