مۇنداي تاجىريبە كىتاپحانانىڭ قوعاممەن بايلانىسىن نىعايتىپ قانا قويماي, ونى قالالىق ورتاداعى سەنىمدى ديالوگ الاڭىنا اينالدىرادى. كىتاپحاناعا كەلگەن ادام ءوزىن سىرتتان باقىلاۋشى ەمەس, سول كەڭىستىكتىڭ ءبىر بولشەگى رەتىندە سەزىنەدى. ال بۇل وقىرمان مادەنيەتىن قالىپتاستىرىپ, بىلىمگە دەگەن جاۋاپكەرشىلىكتى تەرەڭدەتە تۇسەدى. بۇل وزگەرىستىڭ ءتۇپ-تامىرى بۇگىننەن باستالمايدى. كىتاپحانانى كەڭىستىك رەتىندە ۇعىنۋ, ونى ءبىر مەزەتتە الەۋمەتتىك-مادەني ورتا, كاسىبي كىتاپحانالىق جۇيە جانە ساۋلەتتىك نىسان رەتىندە قاراستىرۋ ادامزات ويىندا ەرتەدەن قالىپتاسا باستاعان. مۇنداي تۇتاستىقتى كورسەتكەن تاجىريبەنى انتيكالىق داۋىردەن كورەمىز.
ەجەلگى ريم داۋىرىندەگى العاشقى كىتاپحانالار سالىنعان تۇستا ينجەنەر مارك ۆيترۋۆي پولليون ءوزىنىڭ «ساۋلەت تۋرالى ون كىتاپ» تراكتاتىن جازادى. وندا كىتاپحانانىڭ ءۇش ءتۇرلى قىزمەتتىڭ ۇدەسىنەن شىعۋ كەرەكتىگى ايتىلادى. ماسەلەن, اۆتور كىتاپحانا تەرەزەلەرىن شىعىسقا قاراتىپ ورنالاستىرۋ قاجەت دەپ ساناعان. سەبەبى كەلۋشىلەر كىتاپحاناعا كوبىنە كۇننىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا كەلەدى, ال تابيعي جارىق جۇمىس ورنىن ۇزاق ۋاقىت بويى جارىقتاندىرىپ تۇرادى. بۇل الەۋمەتتىك-مادەني ءۋاج. سونىمەن قاتار قور ساقتاۋ ورىندارىن وقۋ زالدارىنان ورتكە قارسى دالىزدەر ارقىلى ءبولىپ قاراستىرۋ كەرەك دەگەن. ال بۇل كىتاپحانالىق تالاپ. ال ينتەرەردە كوزدى شارشاتاتىن التىن جالاتۋدان باس تارتۋ قاجەت دەگەن پىكىرى ساۋلەتتىك ۇستانىمنان تۋعان.
وسىنداي تۇراقتى ىزدەنىستەردىڭ ناتيجەسىندە كىتاپحانانى كەشەندى جوبالاۋ ءبىر ىزگە ءتۇستى. ايتالىق دامىعان ەلدەردە كىتاپحانا سالماس بۇرىن قالا تۇرعىندارىنان ساۋالناما الادى. «بولاشاق كىتاپحانانى قانداي كۇيدە كورگىڭىز كەلەدى؟», «نە سەبەپتى؟», «عيماراتتى راسىمدەۋدە جانە ىشكى كەڭىستىكتى ۇيىمداستىرۋدا نەنى باسىمدىققا قويۋ قاجەت؟» دەگەن سۇراقتار قويىلادى. وسى ارقىلى ءاربىر تۇرعىن باستاپقى كەزەڭنىڭ وزىندە كىتاپحانا بەينەسىن قالىپتاستىرۋعا قاتىسىپ, ونى ءوز كەڭىستىگى رەتىندە قابىلداي باستايدى. ياعني ءاربىر قاۋىمداستىق ءوز كىتاپحاناسىن ءوزى قالىپتاستىرادى.
بۇل تۇرعىدان العاندا ءبىزدىڭ ەلىمىز قارقىندى دامىپ كەلەدى. كىتاپ جانە كىتاپحانا ءىسى تسيفرلى ءداۋىردىڭ يگىلىكتەرىن تولىق پايدالانىپ جاتىر دەۋگە نەگىز بار. بۇل تۇرعىدان العاندا, قازاقستاندا, اسىرەسە ەلوردادا, كىتاپحانا كەڭىستىگىن جاڭاشا پايىمداۋ ۇدەرىسى ناقتى ىسكە ۇلاسىپ كەلەدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, استانادا كىتاپحانا جۇيەسىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىپ جاتىر. بۇل باستاما كىتاپحانانى تەك مادەني نىسان ەمەس, قالالىق ءومىردىڭ اجىراماس بولىگى رەتىندە قاراستىرۋعا نەگىزدەلگەن.
2023 جىلعا دەيىن استانا قالاسى اكىمدىگىنە قاراستى «ورتالىقتاندىرىلعان كىتاپحانالار جۇيەسىندە» 18 كىتاپحانا جۇمىس ىستەدى. سول جىلى اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ مۇمكىندىگىن كەڭىنەن پايدالانۋ ارقىلى ءتورت كىتاپحانا كوۆوركينگ-ورتالىق فورماتىندا جاڭعىرتىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا №3 جانە №4 بالالار كىتاپحانالارى, ورتالىق بالالار جانە جاسوسپىرىمدەر كىتاپحاناسى, سونداي-اق كوزى كورمەيتىن جانە ناشار كورەتىن ازاماتتارعا ارنالعان مامانداندىرىلعان كىتاپحانا بار. بۇل وزگەرىستەر كىتاپحانانىڭ الەۋمەتتىك فۋنكتسياسىن كەڭەيتىپ, ءارتۇرلى اۋديتوريامەن جۇمىس ىستەۋ مۇمكىندىگىن ارتتىردى.
2024 جىلى ەلوردانىڭ ءتورت اۋدانىندا ءتورت جاڭا كىتاپحانا اشىلىپ, تاعى ءتورت كىتاپحانا عيماراتى كۇردەلى جاڭعىرتۋدان ءوتتى. ال 2025 جىلى ءۇش جاڭا كىتاپحانا پايدالانۋعا بەرىلىپ, تاعى ءۇش نىسان قايتا جاڭارتىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە بۇگىندە استاناداعى كىتاپحانالار سانى 25-كە جەتىپ وتىر. قالادا جەتى جاڭا كىتاپحانا بوي كوتەرىپ, قىرىققا جۋىق جاس مامان جۇمىسپەن قامتىلدى. بۇل كورسەتكىشتەر كىتاپحاناعا دەگەن قوعامدىق سۇرانىستىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن اڭعارتادى.
كىتاپحانانىڭ زاماناۋي بەينەسىن تەك عيمارات ساۋلەتىمەن شەكتەۋگە بولمايتىنىن سالا ماماندارى دا ءجيى ايتىپ ءجۇر. وسى ورايدا ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى عىلىمي كىتاپحاناسىنىڭ ديرەكتورى باقىتجان ورازاليەۆ كىتاپحانانىڭ باستى ولشەمى ونىڭ قوعامعا قىزمەت ەتۋ الەۋەتى ەكەنىن اتاپ وتەدى.
«كىتاپحانانىڭ باستى كورسەتكىشى – ونىڭ قوعامعا قىزمەت ەتۋ الەۋەتى. ول تەك كىتاپ ساقتايتىن نەمەسە وقۋ وتەتىن ورىن ەمەس, وي مەن ءبىلىم اينالىمىن جانداندىراتىن ورتالىققا اينالۋى ءتيىس. زاماناۋي كىتاپحانا وقىرمانعا قولايلى جاعداي جاساۋىمەن ەرەكشەلەنۋى كەرەك, ياعني ءار ادام مۇندا وزىنە قاجەت تىنىشتىقتى دا, پىكىر الماساتىن ورتا مەن شىعارماشىلىق سەرپىن بەرەتىن كەڭىستىكتى دە تابا الۋى قاجەت», دەيدى ول.
ماماننىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى كىتاپحانا كەڭىستىگىندە وقۋ زالدارىمەن قاتار كەڭەس بەرۋ بۇرىشتارى, اقپاراتتىق تالداۋ ورتالىقتارى, ءتىل مەن سويلەۋ مادەنيەتىن دامىتاتىن شاعىن ستۋديالار, بالالار مەن جاستارعا ارنالعان شىعارماشىلىق الاڭدار بولۋى قاجەت. قوعامدا ءتىل مادەنيەتىنىڭ السىرەۋى, ءسوز ساپتاۋدىڭ جۇتاڭدانۋى بايقالاتىن قازىرگى كەزەڭدە بۇل مىندەتتى تەك مەكتەپ پەن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ەنشىسىنە قالدىرۋ جەتكىلىكسىز. ال كىتاپحانا ءومىر بويى ءبىلىم الۋ مەن ءتىل مادەنيەتىن جەتىلدىرەتىن ۇزدىكسىز ورتاعا اينالا الادى.
سونىمەن قاتار باقىتجان ورازاليەۆ كىتاپحانانىڭ تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەۋى جالعىز ولشەم ەمەس ەكەنىن دە ەسكەرتەدى. ونىڭ پىكىرىنشە, ماسەلە كىتاپحانانىڭ قاشان اشىلىپ, قاشان جابىلۋىندا ەمەس, وقىرماننىڭ كەز كەلگەن ۋاقىتتا ەركىن كەلىپ, ساپالى جۇمىس ىستەي الۋ مۇمكىندىگىندە جاتىر. وسىعان بايلانىستى كىتاپحانا ورنالاساتىن جەردىڭ قولايلىلىعى, ينفراقۇرىلىم مەن قوعامدىق كولىككە قولجەتىمدىلىك شەشۋشى ءرول اتقارادى.
مامان عيماراتتىڭ ارحيتەكتۋراسى مەن ىشكى قۇرىلىمى كوپفۋنكتسيالى بولۋى قاجەت ەكەنىن دە اتاپ وتەدى. وقۋ جانە زەرتتەۋ ايماقتارىمەن قاتار جەكە جۇمىس بولمەلەرى, دەمالىس جانە كوممۋنيكاتسيا كەڭىستىگى قاراستىرىلۋعا ءتيىس. بۇل تۇرعىدا ۋنيۆەرسيتەت كىتاپحاناسىنىڭ تۇنگى ساعات 23:00-گە دەيىن جۇمىس ىستەۋى ستۋدەنتتەر مەن زەرتتەۋشىلەر ءۇشىن قولايلى جاعداي قالىپتاستىرىپ وتىر.
