تاريح • 07 ماۋسىم, 2024
«...ونسىز ماعان ەشتەڭە قىزىق ەمەس»
اقىن ونى تۋعان اناسىنان كەم كورمەدى. جان جۇرەگىمەن جاقسى كوردى. ەتەگىندە ەركەلەپ, ەمىن-ەركىن ەرجەتتى. قالام ۇستاعان شاعىندا ولەڭىنە وزەك ەتتى. ارينا روديونوۆنا دا وعان بار مەيىرىن ءۇيىپ-توكتى. ماڭدايىنان سيپاپ, ارقاسىنان قاقتى. ەڭ باستىسى – جان دۇنيەسىن ءتۇسىندى. «پەرىشتەم مەنىڭ! ءسىز ءاردايىم مەنىڭ جۇرەگىمدەسىز...» دەيدى ءازيز تاربيەشى پۋشكينگە جازعان حاتىنىڭ بىرىندە. ولاردىڭ ورتاسىنداعى سەلكەۋسىز سەنىم, مۇباراك ماحاببات, قايىرىمدى قامقورلىق ەت جۇرەكتى ەلجىرەتپەي قويمايدى.
تاعزىم • 14 مامىر, 2024
بالماعامبەت مۇراسى قاشان باعالانادى؟
قانىش ساتباەۆتىڭ 125 جىلدىعىن دا اتاپ وتتىك. سونىڭ اياسىندا بىرنەشە اكادەميالىق جيناقتار مەن ەنتسيكلوپەديالار جارىق كوردى. عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيالار ۇيىمداستىرىلىپ, اكادەميك تۋرالى فيلم دە كورەرمەنگە جول تارتتى. سونداي ءىس-شارالاردىڭ ايشىقتى وقيعاسى ءماشھۇر-ءجۇسىپ كوپەي ۇلىنىڭ قانىش ساتباەۆقا بەرگەن باتاسى ەدى. ونى ارنايى بەلگى-تاسقا قاشاپ, سالتاناتتى اشىلۋىن جاسادىق. «...وسى كۇنگى جاستاردا قانىش ساتباەۆ ادامنىڭ جورعاسى. ءتىرى بولسا باقتى, تالايلى بولاتۇعىن جىگىت. ءولى مۇساعا قۇداي راحمەت قىلسىن, ءتىرى قانىشتىڭ ومىرىنە قۇداي بەرەكە بەرسىن!» دەيدى جارىقتىق. راس-اۋ, باتا دارىماسا ازامات ەرگە باق قايدا؟ بىراق اكادەميك عالىمعا باتا بەرگەن اۋليە – جالعىز ماشەكەڭ ەمەس. زامانىندا كۇللى ۇلىتاۋ جۇرتى ىلىمىنە باس قويىپ, قول تاپسىرعان, قانىشتىڭ ءوزى رۋحاني ۇستاز تۇتىپ, باتيحاسىنا بەت سيپاعان بالماعامبەت بالقىباي ۇلىن نەگە ەسكەرمەي ءجۇرمىز؟
مادەنيەت • 25 ءساۋىر, 2024
ىڭىرانعان-كۇڭىرەنگەن بەيماع ۇلىم داۋىس جىگىتتىڭ ساي-سۇيەگىن سىرقىراتىپ بارادى. كومەيىنە وكسىك تىرەلىپ جىلاعىسى كەلە مە, قالاي؟ اسپاننىڭ استىن اڭىراتىپ بارا جاتقان نەنىڭ ءۇنى بۇل سونشا؟ ادامدىكى مە, ايۋاندىكى مە؟ بەلگىسىز. ءبىر تۇسىنگەنى, قۇمىعىڭقى قوڭىر ءۇن – بۇل دۇنيەنىڭ دارگەيىنەن ەمەس. بۇل – تاڭىرلىك الەمنەن جەتكەن تىلسىم اۋەن...
تانىم • 08 ءساۋىر, 2024
ونىڭ زامانى ءبىزدىڭ داۋىردەن جيىرما ءۇش عاسىر ىلگەرى. شۋمەر مەن اككاد جۇرتشىلىعى ونى توبەسىنە تۇتتى. جىرلارىن جاتتاپ, ونەگەسىن ورىندادى. بۇل قاسيەتتى ايەلدى عالىمدار ەڭ العاشقى اقىن دەپ تۇجىرىمدايدى. ول كىم بولعان؟ ولەڭدەرى نە تۋرالى؟ بۇگىنگى اڭگىمەمىز قادىم زاماننىڭ قالام يەسى – ەنحەدۋاننا حاقىندا بولماق.
ادەبيەت • 28 ناۋرىز, 2024
كوركەم ادەبيەتتىڭ كۇرمەۋى كۇردەلەنىپ, سيۋجەتتىك كولليزيانىڭ كەرنەۋى كۇننەن-كۇنگە كۇشەيىپ كەلەدى. شىتىرمان وقيعا وقىرماندى وي ورمانىندا ابدەن اداستىرىپ اۋرەگە سالادى. ونىسى وقىرماندى تىپتەن شاتتاندىرا تۇسەدى. سەبەبى وعان الدا نە بولاتىنى قىزىق. وسىنداي مىڭ قۇبىلعان, ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن سيۋجەتتەردى ويلاپ تابۋعا ادام ساناسى قالاي قول جەتكىزدى؟ اسىلىندا ادام بالاسى ءبىر اتا, ءبىر شەشەدەن تاراعانىنداي بارلىق سيۋجەتتىك كومپوزيتسيا دا ءبىر وقيعادان ءوربۋى مۇمكىن عوي؟
تانىم • 26 ناۋرىز, 2024
حح عاسىر باسىنداعى قوعامدىق قوپارىلىس پەن ساياسي ساپىرىلىستار ادامزات اقىلىن ايرانداي اشىتتى. مازمۇنسىز مايدان, ءتاپسىرسىز تالاس, سەبەپسىز سۇرگىن تۋدىرعان جاۋاپسىز سۇراقتار الەمگە ابسۋرديزم ۇعىمىن اكەلدى. بۇل تۇجىرىم يەلەرى ءومىردى ءمانسىز ءارى مازمۇنسىز سانادى. انىعى, سولاي ەكەنىن دالەلدەۋمەن اينالىستى. ناتيجەسىندە يدەيا دەڭگەيىندەگى پىكىر سانادان ساحناعا كوشىرىلىپ, ابسۋرد تەاترى بولىپ شىمىلدىعىن اشتى.
تانىم • 19 ناۋرىز, 2024
جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىنىڭ سان سالاسىن يگەرىپ, جوعارى دارەجەدەگى عالىم ساناتىنا كوتەرىلسە دە, ومار حايام كوپشىلىككە شىعىستىڭ جەتى جۇلدىزىنىڭ ءبىرى, اتاقتى شايىر رەتىندە كەڭىنەن تانىمال. ال ەندى وسى ۇلى شايىردىڭ شىعىس الەمىندە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ «ناۋرىزناما» ريسالاسىن (تراكتات) جازعان. وندا ناۋرىز مەيرامىنا قاتىستى عالىمنىڭ ەتنوگرافيالىق زەرتتەۋلەرى جيناقتالعان.
مۋزەي • 08 ناۋرىز, 2024
ول – مۋزەي ىسىنە جان-جۇرەگىمەن بەرىلگەن مامان. ەكسكۋرسيا كەزىندە قازاقستاندى ايەل بەينەسى ارقىلى تانىتۋعا تىرىسادى. سەبەبى ءبىزدىڭ كەيىپكەر ۇلتتىڭ مىنەزى, تاريحى جانە رۋحانياتى نازىك جاندىلاردىڭ جانارىندا انىق كورىنەدى دەپ سانايدى. ءبىر كەزدەرى ول اقش-تىڭ ءبىرىنشى حانىمى جانە مەملەكەت قايراتكەرى حيللاري كلينتوندى, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا قولدانىلعان قارۋدىڭ اۆتورى ميحايل كالاشنيكوۆتى قازاق مادەنيەتىمەن تانىستىرعان. ۇلت مادەنيەتىنە ولشەۋسىز قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن بۇل قايراتكەر ايەل – ارداگەر ەكسكۋرسوۆود, يۋنەسكو-نىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرا جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى باقىت ورازىمبەتوۆا.
تانىم • 25 اقپان, 2024
ادەتتە ءبىر باسىندا بىرنەشە ونەر توعىسقان جانداردى «سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى» دەپ جاتامىز. بىراق ول قانداي «سەگىز قىر», ونىڭ جاسىرىن «سىرىنىڭ» ماعىناسى نە؟ وسى تىركەستىڭ مازمۇنىنا ءۇڭىلۋ ءۇشىن, استىرتىن ءمان جانە سيمۆول ۇعىمدارىنا توقتالعانىمىز دۇرىس.
تانىم • 22 اقپان, 2024
يسپان فيلوسوفى حوسە ورتەگا گاسسەت «ونەردىڭ دەگەمانيزيالانۋى» ەڭبەگىندە ونەردىڭ حح عاسىرعا دەيىن عانا جالپىعا تۇسىنىكتى بولعانىن ايتا كەلىپ, كەيىنگى جۇزجىلدىقتا ونىڭ ەتيكا جانە ەستەتيكالىق سيپاتىنان اجىراي باستاعانىن باياندايدى. بۇرىنعى زاماندا اسا قاتتى باعالاناتىن سۇلۋلىق, ىزگىلىك سەكىلدى ادامي قاسيەتتەر جاڭا ءداۋىردىڭ تالعام تارازىسىندا مۇلدەم سالماعى بولماي شىقتى. كلاسسيكالىق ونەر يەلەرىنىڭ ادام ەموتسياسىمەن ويناۋ ءتاسىلىن مودەرنيستەر اينەك بەتىن قاساقانا قىرناعاندا اۆتوماتتى تۇردە تۋاتىن تىتىركەنۋگە عانا بالاپ, ونى بارىپ تۇرعان ادىلەتسىزدىككە بالادى. وسى ارقىلى ولار ءوز تۋىندىلارىن ويىن رەتىندە عانا قابىلداپ, وندا ەشبىر ادامي سەزىمدى, ءتىپتى ادامنىڭ ءوزىن كورسەتپەۋدى ماقسات تۇتتى. ال ح.گاسسەتتىڭ «ادامشىلىق اياقتالعان جەردەن اقىندىق باستالادى» دەگەن پىكىرى ساناڭىزدى تىپتەن ساپىرىپ ءتۇسۋى مۇمكىن. ەندى ويلانىپ كورەيىكشى. قازىرگى قازاق ادەبيەتىندە دە بەلەڭ الىپ جاتقان وسى ۇدەرىس ادامزات ساناسىنىڭ جاڭا داعدارىسىنا اكەلىپ سوقپاي ما ەكەن؟
