تانىم • 08 تامىز, 2024
جاديتشiلدiكتi اقىل-وي مەن اعارتۋشىلىقتىڭ تۇجىرىمداماسى رەتىندە قابىلداۋ, ۇيرەنۋ نەگiزiنەن يسمايىل عاسپىرالى (1851-1914) ەڭبەكتەرiن جانە قازاننىڭ جاڭاشا وقىعاندارى جازبالارىن (گازەت-جۋرنالداعى), وقۋ قۇرالدارىن پايدالانۋ ارقىلى جۇزەگە استى. رەسمي اتى-ءجونى يسمايل گاسپرينسكي – سويى قىرىم تاتارى, تۇركى دۇنيەسىنىڭ تانىمال رەفورماتور-اعارتۋشىسى, جاديتشىلدىكتىڭ نەگىزىن سالۋشى, تۇركىستان وڭىرىنە ارنايى بىرنەشە مارتە كەلگەن قايراتكەر, جۋرناليست, باسپاگەر, جازۋشى.
مادەنيەت • 06 شىلدە, 2024
بيىلعى شىلدە ءبىز ءۇشىن حالىقارالىق جانە ەلدىك ەلەۋلى كوڭىل-كۇيدەن باستالدى. شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ جيىنى الەمدىك ابىرويىمىزدى ارتتىردى. جاھاندىق تاتۋلىق پەن سۇحباتتاستىققا جول اشاتىن استانا دەكلاراتسياسى كەيىنگى جىلدارداعى بەيداۋا قاۋىپ-قاتەر مەن داعدارىستى رەتتەۋگە ىقپال ەتەدى دەگەن ءۇمىتىمىز زور. ەڭ باستىسى, شىۇ-عا توراعا بولعان قازاقستاننىڭ ۇيلەستىرۋىمەن, جەتەكشىلىگىمەن دۇنيەجۇزىندەگى 3,5 ميلليارد حالىقتى قۇرايتىن مەملەكەتتەر باسشىلارى وسىنداي پاتۋاعا كەلىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىقارالىق قۇرىلىمدى «سىن-قاتەرلەرگە توتەپ بەرەتىن مەيلىنشە ءتيىمدى ۇيىمعا اينالدىرۋ» ماسەلەسىن دەر كەزىندە كوتەرىپ, قولداۋ تاپتى. بۇل رەتتە حالقىمىزدىڭ «پەيىلىڭدى كەڭگە سال, قىرمانىڭدى دوڭگە سال» دەگەن دانالىعى ەسكە تۇسەدى. ونىڭ ارعى جاعىنان شىعىس شايىرى رۋداكيدىڭ «اقىلدى تاتۋلىققا, اقىماق قاتۋلىققا ۇمتىلادى» دەگەن ويى اڭعارىلادى. استانا تورىندە شىۇ-نىڭ 2035 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىنىڭ قابىلدانۋى جانە ەلارالىق تۇراقتىلىققا ارقاۋ سان سالانى قامتىعان 20-دان اسا قۇجاتقا قول قويىلۋى – سارابدال پەيىل مەن ەلشىل ماڭداي تەردىڭ ارقاسى. ەندى ۇيىم كەڭىستىگى كەڭەيە بەرەتىنى ايقىندالدى.
پىكىر • 28 ماۋسىم, 2024
بيىلعى ءباسپاسوز كۇنىن جاڭا «ماسس-مەديا تۋرالى» زاڭ قابىلدانعان كەزەڭدە اتاپ وتكەلى تۇرمىز. بۇل – باق ءۇشىن اسا جاۋاپتى شاق. اتالعان زاڭ, بىرىنشىدەن, مەديا سالاسى ماماندارىنىڭ, ەكىنشىدەن, اقپاراتقا جانكۇيەر قالىڭ جۇرتشىلىقتىڭ قوعامدىق ساراپتاماسىنان ءوتتى. مەملەكەت باسشىسى بۇل ەلدىك قۇجاتتا ادىلەتتى قازاقستاننىڭ اشىقتىق پەن بىلىكتىلىك, جاۋاپكەرشىلىك پەن زاڭدىلىق ۇستانىمدارى ناقتى كورىنىس تاپقانىن باسا ايتتى.
پىكىر • 15 ماۋسىم, 2024
ايگىلى ماحاتما گاندي: «الەمدى وزگەرتەمىز دەسەك, ءبىز ءوزىمىز سول وزگەرىسكە اينالۋىمىز كەرەك» دەگەنى ءمالىم.
تانىم • 18 مامىر, 2024
تۇرىكمەن مادەني الەمىنىڭ بيىك قۇبىلىسى
ماقتىمق ۇلى تۋرالى قازاق ادەبيەتتانۋىندا, ادەبي بايلانىستار سالاسىندا از جازىلعان جوق. مۇراسى بۇگىنگە دەيىن بىرنەشە دۇركىن جيناق بولىپ شىقتى. شايىر مۇراسى رەسەي مەن ەۋروپاعا پەرسياداعى ورىس ەلشىلىگىندە قىزمەت ەتكەن پولياك اقىنى, شىعىستانۋشى الەكساندر حودزكو-بورەيكونىڭ 1842 جىلى لوندوندا شىققان ەڭبەگى ارقىلى جەتتى دەگەن دەرەك بار. بۇدان كەيىن وسى تۇلعانى تانىتۋدى يليا بەرەزين, ارميني ۆامبەري, فەدور باكۋلين (يرانعا قاراستى استرابادتا كونسۋل بولعان) جالعاستىرعان. دەي تۇرعانمەن ماقتىمق ۇلىتانۋدا كورنەكتى شىعىستانۋشىلار الەكساندر سامويلوۆيچ پەن ەۆگەني بەرتەلستىڭ, تۇرىكمەنتانۋشى الەكساندر پوتسەلۋەۆسكيدىڭ (ولەڭ ءورىمىن زەرتتەگەن) ەڭبەگى زور. ال تۇرىكمەن عالىمدارىنا كەلسەك, اقىننىڭ اكادەميالىق ءومىربايانى مەن مۇراسىن جۇيەلەۋ مەن تانىمالداندىرۋدا اكادەميك بايمۇحامەت كاررىەۆ پەن پروفەسسور مياتي كوساەۆتىڭ زەرتتەۋىن ايرىقشا اتايمىز. بۇل عالىمداردىڭ ىزدەنىستەرىن ابايدى تانىتۋداعى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ تاباندىلىعىمەن سالىستىرۋعا بولادى.
زەردە • 23 ءساۋىر, 2024
كۇنى كەشە استانا تورىندە قازاق پەن قىرعىز ۇلتى زيالىلارىنىڭ, اتاپ ايتساق, مادەني-عىلىمي سالا تۇلعالارىنىڭ, قايراتكەر اقساقالدارىنىڭ كەزدەسۋى ءوتتى. جيىندى ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك كەڭەسشىسى ەرلان قارين جۇرگىزىپ وتىردى. قىرعىز تاراپىنىڭ ءسوز تىزگىنىن وسى ەلدىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى سۇيىنبەك قاسمامبەتوۆ ۇستادى. اعايىن ەكى ۇلتتىڭ ەلەۋلى تۇلعالارى ويىن ورتاعا سالىپ, رۋحاني بايلانىستىڭ جاڭا كەزەڭىنە قاتىستى ءجون-جوباسىن ۇسىندى. ەكسپو-ورتالىعىنىڭ ەكىنشى قاپتالىندا قازاق-قىرعىز جاستارىنىڭ القالى جيىنى ءوتىپ جاتتى.
پىكىر • 12 ءساۋىر, 2024
بۇگىنگى ءبىلىمنىڭ ءمانى – مادەني ترانسفورماتسيادا. سىن-قاتەرلەر تۇسىنداعى سۇراق: قوعامعا كىم كەرەك جانە مامان قوعامنان ءوز ورنىن قالاي تابادى؟ ترانسفورماتسيا ءمانى وسىندا! ىزدەنگەن جاس ازامات باسەكە, كاسىبيلىك تۇرعىسىنان وزىنە قاجەتتى جانە ەلىنىڭ بۇگىنى مەن ەرتەڭىنە كەرەكتى ءبىلىم الا ءبىلۋى ءتيىس.
رۋحانيات • 08 ءساۋىر, 2024
تۇركىستان رۋحاني بىرلىگىندەگى «شاعاتاي ءباسى»
بولشەۆيزم تولىق جەڭگەن ۋاقىتتا تۇركى تۇلعالارىنىڭ, سونىڭ ىشىندە قازاق زيالىلارىنىڭ باسىن كوبiرەك قوسقان بiرەگەي شاھار تاشكەنت ەدi. مۇنىڭ سەبەبi مۇستافا شوقاي مەن تۇرار رىسقۇلوۆ ءار تۇرعىدان كوتەرگەن تاۋەلسiزدىك پەن بىرلىك مۇراتى-تىن. وسى قالادا 1918–1922 جىلدارى وزبەك جاديتشiلدەرiنiڭ «شاعاتاي ءباسi» (تۇپنۇسقادا «چيگاتوي گۋرۋنگي») اتتى مادەني ۇيىمى جۇمىس ىستەدى. ماعىناسى – «شاعاتاي ۇلىسى مۇراگەرلەرىنىڭ پىكىرتالاس, سۇحباتتاسۋ, ءباس تىگۋ الاڭى» (گۋرۋنگي – پارسى ءسوزى).
پىكىر • 22 ناۋرىز, 2024
ءار جىلدىڭ ناۋرىزىندا ەل تاريحىنىڭ جاڭا ءبىر پاراعى اشىلىپ, وتكەن مەن بۇگىننىڭ پارقىن ايقىنداۋىمىزدى – ادىلەتتىكتىڭ ءجونى دەپ قابىلدايمىز. بايسالدى بابالارىمىز «جاڭا ايدا جارىلقا, ەسكى ايدا ەسىركە!» دەگەن تىلەگىن ۇيلەسىمدىلىك يەسىنە باعىشتاعانى انىق.
پىكىر • 14 ناۋرىز, 2024
بۇيىرسا, بۇگىن ۇلىق ۇلىس نەمەسە التىن وردانىڭ ءاز شاھارى سارايشىق جۇرتىندا – اتىراۋدا ۇلتتىق قۇرىلتاي ءۇشىنشى جيىنىنىڭ سەكتسيالار جۇمىسى باستالادى. ەرتەدە جايىق اعىنى قاتتى, ايدىنى شالقار ۇلى سۋ اتالىپتى. اراب ساياحاتشىسى ءابۋ ءات-ءتانجي ياكي يبن باتۋتتا: «دۇنيەدە باعداتتان كەيىن جۇزبەلى كوپىردى وسى سارايشىقتان كوردىم. وتىز سارايى, ءتورت مەشىتى كوز جاۋىن الادى» دەپ جازىپتى. وسى شاھار قورىمىندا موڭكە تەمىر, توقتا حان, جانىبەك, ءامىر وقاس, قاسىم حان, شاھ ماماي, ءجۇسىپ حان سىندى جەتى قاعاننىڭ سۇيەگى باقيلىق مەكەنىن تاپقان. مۇنى پانتەون دەسەك تە بولادى. سارايشىق – بيىل 800 جىلدىعى اتالىپ ءوتىپ جاتقان جوشى ۇلىسىنىڭ وسى وڭىردەگى ساراي باتۋ مەن ساراي بەركەدەن كەيىنگى ءۇشىنشى ءىرى ورتالىعى.
