ايدانا شوتبايقىزى«Egemen Qazaqstan»
452 ماتەريال تابىلدى

عىلىم • 29 قاڭتار، 2021

وتاندىق ۆاكتسينا وڭ كورسەتكىشتەرگە يە

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جاقىندا وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا وتاندىق ۆاكتسينانى سالدىراتىنىن مالىمدەدى. بۇل – وتاندىق عالىمداردىڭ ەڭبەگىنە دەگەن سەنىمدىلىك. دەسەك تە قوعام اراسىنداعى ءوز ونىمىمىزگە قاتىستى كەيبىر پىكىرلەرگە قاراپ ۇمىتتەن گورى كۇدىك باسىم ەكەنىن كورەمىز. عىلىم مەن الەۋەتى شەتەلدىكتەرمەن تەڭدەي عالىمدارىمىزدىڭ ناسيحاتى جەتپەي جۇرگەن شاعىندا ولاردىڭ تاجىريبەسىنە دەگەن سەنىمسىزدىكتىڭ تۋىنا تۇسىنىستىك تانىتقان دا ءجون شىعار. ال وسىنداي ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ كوكەيدەگى كوپ ساۋالعا جاۋاپ ىزدەۋدەن باستالادى. سوندىقتان ءبىز كلينيكالىق زەرتتەۋدىڭ سوڭعى ساتىسىندا سىناقتان وتكىزىلىپ جاتقان QazCOVID-in ۆاكتسيناسىن ازىرلەۋشى توپتىڭ جەتەكشىسى، بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك پروب­لەمالارى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ باسقارما توراعاسى كۇنسۇلۋ زاكاريانى از-كەم سوزگە تارتتىق.

عىلىم • 29 قاڭتار، 2021

كارانتين كەزىندە اۋا تازاردى ما؟

الەمدى جايلاعان قاۋىپتى ىندەت ەلىمىزگە جەتىپ، جاعداي ۋشىق­قاندا ءبارىمىز «ىنگە تىعىلعان تىشقاننىڭ» كۇيىن كەشتىك. ۇيدە وقشاۋلانۋدى الەمدە لوكداۋن (lockdown – ادامدار نەمەسە قوعامداستىقتىڭ وزىنە ياكي وزگەلەرگە قاۋىپ تون­دىر­مەس ءۇشىن ءوز ورنىندا بولۋىن تالاپ ەتۋ، بولماسا قاتەر­لى ايماق­تارعا ەمىن-ەركىن كىرىپ-شىعۋىن شەكتەۋ ساياساتى) دەپ اتايدى. سول لوكداۋندا ءبىز ۇيدەن شىقپاي وتىرساق، عا­لىمدار زەرتحانادا ءجۇرىپ، كوشەدە كولىك پەن ادام اياعىنىڭ ازايۋى­نان اۋانىڭ قانشالىقتى تازارۋى مۇمكىن ەكەنىن زەرت­تەپتى.

عىلىم • 29 قاڭتار، 2021

عىلىمدى ءبىلىم سالاسىنان ءبولۋ كەرەك پە؟

كەز كەلگەن سالانى دامىتۋ ارنايى ازىرلەنىپ، بەكىتىلگەن مەم­لەكەتتىك باعدارلاماعا سايكەس جۇرگىزىلەدى. سونداي ماڭىزدى قۇجاتتىڭ ءبىرى – ەكى سالانى قامتيتىن ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدار­لاماسى. قۇجات قوس سالانىڭ ماسەلەلەرىن 11 تاقىرىپقا ءبولىپ قاراس­تىرعان. سول تاقىرىپتىڭ تەك ۇشەۋى – عىلىمعا، قالعانى بىلىمگە ارنالىپتى.

سۇحبات • 26 قاڭتار، 2021

ۆاكتسينا كىمدەرگە سالىنادى؟

مامانداردىڭ مالىمدەۋىنشە، الداعى ناۋرىز ايىندا كوروناۆيرۋس قايتا كۇشىنە ەنۋى مۇمكىن. ونىڭ ۇستىنە كوكتەمدە ادام بويىن السىزدىك بيلەيتىن كەزەڭدە ۆيرۋستىڭ ءورشيتىن ادەتى ەكەنىن قاراپايىم ادامدار دا ءوز تاجىريبەسىنەن جاقسى بىلەدى. بۇعان قوسا الەمدى جايلاعان قاۋىپتى ىندەتتىڭ مۋتاتسياعا ۇشىراۋى دا حالىقتى الاڭداتىپ تۇر. وسى رەتتە ەڭ ماڭىزدى جانە ءبارىمىز قۇلاق ءتۇرىپ، ەل بولىپ ەلەڭدەپ وتىرعان اقپارات – الداعى ۋاقىتتا باستالاتىن ۆاكتسينالاۋ ماسەلەسى. دەگەنمەن، ەكپەنىڭ ساپاسىنا نەمەسە ونى ەگۋ-ەكپەۋگە قاتىستى ەكىۇداي كوزقاراس قاپتاعان قوعامدا كوڭىلىمىزدى الاڭداتقان سۇراق كوپ. سول ساۋالداردى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى جانىنداعى قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇلتتىق ورتالىعى «سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق ساراپتاما جانە مونيتورينگ عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى» فيليالى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى مانار اسىرقىزىنا قويدىق.

وقيعا • 20 قاڭتار، 2021

قولجازبانى وقيتىن قوسىمشا

كەزىندە ماشينكامەن جازىلعان ارحيۆتەردەگى قۇجاتتاردىڭ ماتىن­دەرىن كومپيۋتەرگە قايتا ءتۇسىرۋ اۋقىمدى ىسكە اينالعالى قاشان. اسىرەسە قازاق تىلىندەگى ماتىندەردى كومپيۋتەرگە تۇسىرگەندە انا تىلى­مىزگە عانا ءتان توعىز ءارىپتى تانىماي، ابىگەرگە سالادى. ال قول­جاز­بالاردىڭ ەلەكتروندى نۇسقا­سىن جاساۋ ءتىپتى ازاپ. سەبەبى قاي­تادان كومپيۋتەردە تەرىپ وتىرۋ كەرەك. 11-سىنىپ وقۋشىسى الار بەرىك ۇلىنىڭ ارقاسىندا وسى جۇ­مىس جەڭىلدەيتىن سەكىلدى. ويتكەنى ول قولمەن جازىل­عان ماتىندەردى وقىپ، ەلەكتروندى نۇسقاسىن جىل­دام جاساپ بەرەتىن ءموبيلدى قوسىم­شا ويلاپ تاپتى.

ءبىلىم • 20 قاڭتار، 2021

وزگەرىستەر وزگەرىس اكەلە مە؟

جاقىندا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءتيىستى زاڭعا قول قويعانىن، سونىڭ نەگىزىندە ءبىلىم بەرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭناماعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلگەنىن حابارلادى. بۇل قانداي وزگەرىستەر؟

ءبىلىم • 20 قاڭتار، 2021

بالاباقشاعا ەكى جاستان بارسا...

تاراز قالاسىندا تۇراتىن اسەل سامبەتباەۆا – 4 بالانىڭ اناسى. جۇبايىمەن بىرگە 5 جاسار قىزىن، 3 جاستاعى ەگىز ۇلدارىن جانە 1،5 جاستاعى كىشى ۇلىن تاربيەلەپ كەلەدى. كەنجەسىنەن باسقاسى بالاباقشاعا بارادى. كەيىپكەرىمىز قازىر دەكرەتتىك دەمالىستا سول كىشكەنتايىمەن وتىر. كۇيەۋىنىڭ كىرىسىنە عانا قاراپ قالعان ول جاقىندا جۇمىسقا شىققىسى كەلەدى. بىراق ونى بالاباقشا ماسەلەسى كۇتىپ تۇر. سەبەبى ەلىمىزدە 1-3 جاستاعى بالالاردىڭ ءبارى تولىق مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىممەن قامتاماسىز ەتىلمەگەن. ال مينيسترلىكتىڭ بالالاردى بالاباقشامەن 100 پايىز قامتۋ تۋرالى قۋانىشتى دەرەگى 3 پەن 6 جاستاعى بۇلدىرشىندەرىمىزگە قاتىستى ەكەنىن كوبىمىز بىلە بەرمەيمىز.

عىلىم • 19 قاڭتار، 2021

اقتاڭداقتى ەمدەۋدىڭ جاڭا ءادىسى

پوپ مۋزىكانىڭ پاتشاسى مايكل دجەكسوندى تانىمايتىن جان جوق شىعار. بىراق ونىڭ تابيعي تەرىسىن نەلىكتەن اعارتقانىن كوبى بىلە بەرمەيدى. ول تۋمىسىنان قارا ءناسىلدى تالانت ەدى. بەرتىن كەلە مايكل ۆيتيليگو (تەرىدەگى اقتاڭداقتاردىڭ پايدا بولۋى) اۋرۋىنا شالدىعىپ، سونىڭ سالدارىنان دەنەسىندە اقتاڭداقتار پايدا بولا باستادى. پوپ مۋزىكانىڭ كورولى قاراجاتى جەتكىلىكتى بولعانىمەن، عىلىمدا اقتاڭداقتاردى جويۋدىڭ جولى، ءتىپتى توقتاتۋدىڭ تەحنولوگياسى بولماعاندىقتان، امالسىزدان دەنەسىنىڭ باسقا بولىكتەرىن دە حيميالىق ادىستەرمەن اعارتۋعا كوشكەن. م.ايتقوجين اتىنداعى مولەكۋليارلىق بيولوگيا جانە بيوحيميا ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى جۇسىپبەك مۇقاتاەۆ ءدال وسى ۆيتيليگو، قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا اقتاڭداقتىڭ الدىن الۋ تەحنولوگياسىن تاپتى. عىلىمداعى وسىنداي ەڭبەگى ءۇشىن 29 جاسقا دەيىنگى جاس تالانتتارعا بەرىلەتىن «دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ «عىلىم» اتالىمى بويىنشا يەگەرى اتاندى.

عىلىم • 19 قاڭتار، 2021

قازاقستاندىق عىلىم كوروناۆيرۋسپەن كۇرەسكە قاۋقارلى ما؟

ءبىز وسىعان دەيىن دۇنيەنى دۇرلىكتىرگەن COVID-19-بەن كۇرەستە وتاندىق عالىمداردىڭ جان اياماي جۇمىس ىستەپ، كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسينانى ازىرلەپ جاتقانىن جازعانبىز. بىراق بۇل – جەر-جاھاندى جايلاعان ىندەتپەن كۇرەسكە جەتكىلىكسىز جۇمىس. سەبەبى اۋرۋدىڭ الدىن الۋمەن ءىس بىتپەيدى. ۆيرۋس جۇقتىرعان ناۋقاستى ەمدەۋگە دە قانشاما دۇنيە ء(دارى، اۋرۋعا توتەپ بەرەر يممۋنيتەتتى كوتەرەتىن بيولوگيالىق بەلسەندى قوسپالار، ءتۇرلى مەديتسينالىق تەحنيكالار، تاعىسىن تاعى) قاجەت. بۇعان عالىمدارىمىزدىڭ ءبىر ويلاعانى بار ما؟ الدە بۇرىنعىداي شەتەلدىك ونىمگە كوز سالىپ، «دايىن اسقا تىك قاسىق» بولامىز با؟

ءبىلىم • 13 قاڭتار، 2021

وفلاين وقۋ (وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەر ءداستۇرلى فورماتتا ءبىلىم الۋعا بىرتىندەپ كوشە باستايدى)

مەكتەپتەردە وسى اپتادان باستاپ وقۋ جىلىنىڭ ءىىى توقسانى باستالدى. ال ستۋدەنتتەر ەكىنشى سەمەستردەگى وقۋلارىن جالعاستىرىپ جاتىر. وسى رەتتە اتا-انالاردى الاڭداتقان ماسەلە كوپ. سول ساۋالدارعا ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگتە ءتيىستى مينيسترلىكتىڭ وكىلدەرى جاۋاپ بەردى.