ءتيىمدى پايدالانۋ – تابىسقا باستايدى
اسىقساق تا اپتىقپايىق
وزگە سالالارعا قاراعاندا, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى كوپ. ماسەلەن, اۋا رايىنا تاۋەلدىلىك. كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن اگروتەحنيكالىق شارالارعا ساي اتقارىپ, بىتىك استىق وسىرگەننىڭ وزىندە كۇز جاۋىن-شاشىنعا ۇلاسىپ كەتسە, ديقان بايعۇستان مازا كەتتى دەي بەر. كۇتكەندەگىدەي ونىمگە قول جەتكىزە الماعاننان كەيىن جۇمسالعان شىعىننىڭ ورنىن تولتىرۋ قيىن. ەكىنشىدەن, وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ, ورگانيكالىق, مينەرالدى تىڭايتقىشتارمەن قۇنارلاندىرۋ, ماشينا-تراكتور پاركىن جاڭالاۋ, جانار-جاعارماي ساتىپ الۋ وراسان زور قارجىنى قاجەت ەتەدى. جانە ءبىر كۇردەلىلىگى, اۋىل شارۋاشىلىعى بەينەتى مول, جەمىسىن كوپ توستىرىپ بەرەتىن سالا سانالاتىندىقتان, قۇيىلعان قاراجاتتىڭ قايتارىمىن جىلدار بويى كۇتۋگە تۋرا كەلەدى. سول سەبەپتى ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىقتى قالىپتاستىرۋ وتە ماڭىزدى. مەن ونى ءوز تاجىريبەمنەن جاقسى بىلەمىن. ءبىزدىڭ شارۋاشىلىق يەلىگىندە 30 مىڭ گەكتارعا جۋىق اۋىل شارۋاشىلىعىنا جارامدى جەر بار. ونىڭ 24 مىڭ گەكتارىنا ءداندى, مايلى, جەمازىقتىق داقىلدار ەگىلەدى. پارعا قالدىرۋ, اۋىسپالى ەگىس جۇيەسى قاتاڭ ساقتالادى. جەرىمىزدى ۇزاق مەرزىمدى جالعا الىنعاندىقتان, ءتيىمدى پايدالانۋ – باستى مىندەتىمىز. بۇل جاعىنان ماقتانا الامىز. ءتۇسىمدىلىك 20-24 تسەنتنەردەن كەمىپ كورگەن ەمەس. ۇجىم مۇشەلەرىنە الەۋمەتتىك قولداۋلار جۇيەلى كورسەتىلەدى. مەكتەپ, كلۋب, فاپ سەكىلدى نىساندارعا جوندەۋ جۇمىستارى ۇدايى جۇرگىزىلەدى. جولدار قالپىنا كەلتىرىلىپ, ءار ۇيگە ساپالى اۋىز سۋ تارتىلعان. ارينە, اتقارىلعان جۇمىستارعا قاراماستان, پروبلەمالار دا جەتىپ-ارتىلادى. بۇل سالاداعى ەڭبەك ونىمدىلىگى ءالى دە تومەن كۇيىندە قالىپ وتىر. بۇل تۋرالى ەلباسىنىڭ توراعالىعىمەن وتكەن كەلەلى كەڭەستە اتاپ ايتىلدى. شىنىندا دا, 1 گەكتار جەردەن ورتا ەسەپپەن 400 دوللاردىڭ ءونىمىن الاتىن وتاندىق فەرمەرلەردى شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن سالىستىرۋ ۇيات. ويتكەنى, اۋىل شارۋاشىلىعىنا جاڭا تەحنولوگيالار اكەلۋ, ينۆەستيتسيالار تارتۋ ماسەلەلەرى كوڭىل كونشىتپەيدى. قازاقستاندا اۋىل شارۋاشىلىعىنا سالىنعان ينۆەستيتسيالار كولەمى ونەركاسىپ سالاسىنداعىدان 23 ەسە تومەن ەكەندىگى ءبىراز جايتتى اڭعارتسا كەرەك. ونىڭ ءبىر ۇشىعى تىكەلەي جەرگە قاتىستى ۇلكەن الەۋەتتەردىڭ يگەرىلمەۋىنە كەلىپ تىرەلەدى. ءوز ويىمدى جەر كودەكسىنە قاتىستى ءوربىتەتىن بولسام, اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى ۇزاق مەرزىمدى جالعا بەرۋ وركەنيەتتى ەلدەردىڭ بارىندە بار. ال, شەتەلدىكتەردىڭ جالعا العانى – 65 مىڭ گەكتار عانا. ولاردىڭ سونشالىقتى قىزىعۋشىلىق تانىتپاۋىنىڭ سەبەبى, قۇيىلعان قاراجات كەرى قايتارىلماي ما دەگەن قورقىنىش, جۇرەكسىنۋ باسىم. بۇل ماسەلەدە اباي كەلەتىندەرى, مۇمكىندىگىنشە دۇرىس جاعدايدىڭ جاسالعانىن قالايتىندارى تۇسىنىكتى جايت. سول سەبەپتى شەتەلدىك جەكە, زاڭدى تۇلعالار ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارنالعان جەرلەردى جالعا بەرۋ مەرزىمىنىڭ 25 جىلعا دەيىن ۇزارتىلۋىن قالتالى قارجىگەرلەردى بارىنشا تارتۋدىڭ ءبىر امالىنا بالاعان ابزال. جەر زاڭناماسىنىڭ نەگىزگى ءمانى بوس جاتقان جەرلەردى اينالىمعا قوسۋ, ولاردى يگەرۋگە ينۆەستورلاردى قىزىقتىرۋ بولسا كەرەك. ولار وزدەرىمەن بىرگە زاماناۋي جوبالار مەن باعدارلامالارىن قوسا الا كەلەدى. جاڭا ءوندىرىس ورىندارى مەن جۇمىس ورىندارى اشىلادى. ينفراقۇرىلىم جاقسارادى. ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى قامتاماسىز ەتىلەدى. وكىنىشتىسى سول, جەر كودەكسىنە ەنگىزىلگەن جاڭا تۇزەتۋلەر قالىڭ بۇقاراعا ءتيىستى دارەجەدە جەتكىزىلمەگەندىكتەن, كۇماندى سۇراقتاردىڭ كوبەيگەنى راس. وسىعان وراي پرەزيدەنتتىڭ جەر كودەكسىنىڭ ارقيلى قوعامدىق پىكىرلەر تۋدىرعان بىرقاتار نورمالارىنا بەلگىلى مەرزىمگە دەيىن توقتاۋ سالۋىن قۇپتايمىن. جەردى ءتيىمدى پايدالانۋ, جالعا بەرۋ, اۋكتسيون ارقىلى ساتۋ ماسەلەلەرىن ەگجەي-تەگجەيلى قاراستىرىپ, زاڭنامالىق تۇرعىدان ەكشەپ الۋ ەش ارتىقتىق ەتپەيدى. پرەزيدەنت اتاپ كورسەتكەندەي, بۇل رەتتە موراتوري ساقتالعان جاعدايدا اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جاعدايى ناشارلاۋى مۇمكىندىگىن «نۇر وتان», دەموكراتيالىق كۇشتەر كواليتسياسى اياسىندا جۇرتشىلىقتى كەڭىنەن قاتىستىرا وتىرىپ كەڭ اۋقىمدا ءتۇسىندىرۋدىڭ, وعان قوعامدىق بىرلەستىكتەردى, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىن, دەپۋتاتتاردى تارتۋدىڭ ماڭىزى زور. جەر كودەكسىنە ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر جەردى شەتەلدىكتەرگە ساتۋدى قاراستىرمايدى. ال, ەلىمىزدىڭ اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن وندىرۋشىلەرىنە جەردى ساتىپ الۋعا ارتىقشىلىقتار مەن جەڭىلدىكتەر بەرىلەدى. ەڭ باستىسى, بۇرىن جالعا الىنعان جەر تەلىمدەرىن ساتىپ الۋ قۇقىعىنىڭ بەرىلۋى جەرگە دەگەن قارىم-قاتىناسىن وزگەرتەدى. ماقساتتى پايدالانىلمايتىن جەرگە سالىقتى كوبەيتكەن ءجون. جەر قازاقستاندىقتاردىڭ باستى بايلىعى بولعاندىقتان, ءسوز جوق, تابىس, پايدا اكەلۋى ءتيىس. ءبىز جەردى ءتيىمدى يگەرۋ ەسەبىنەن 230 ادامدى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتتىك. الدا اۋكتسيوندارعا مىندەتتى تۇردە قاتىساتىن بولامىز. ەركەبۇلان مامبەتوۆ, «مامبەتوۆ ك» كومانديتتىك سەرىكتەستىگىنىڭ باس ديرەكتورىسولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
ۇتىمدى ۇيىمداستىرعاننان ۇتىلمايمىز
ەلباسى جەر كودەكسىنىڭ كەيبىر نورمالارىنا موراتوري جاريالاپ, ول ماسەلەلەردى مۇقيات تالقىلاۋدى ۇكىمەت جانىنان قۇرىلاتىن كوميسسيا مەن «نۇر وتان» پارتياسىنا جۇكتەپ وتىر. مەنىڭ ويىمشا, بۇل وتە ورىندى قادام. اتا-بابالارىمىز اق نايزانىڭ ۇشىمەن, اق بىلەكتىڭ كۇشىمەن قورعاپ, بىزگە مۇراعا قالدىرىپ كەتكەن جەر ءاربىر قازاققا قىمبات جانە قاسيەتتى. ويتكەنى, جەر مەن وتان ەگىز ۇعىم! ەلىمىزدە جەرىمىزدىڭ دەربەستىگىن, تۇتاستىعىن ساقتاۋ ءۇشىن ءبىرتالاي ماڭىزدى جۇمىستار اتقارىلدى. اتاپ ايتساق, شەكارامىز كورشىلەس مەملەكەتتەرمەن ارادا بولعان كەلىسىمدەرگە ساي بەكىتىلىپ, اتا زاڭىمىزدا تەرريتوريامىزدىڭ تۇتاستىعىن, بولىنبەيتىندىگىن مەملەكەتتىڭ قامتاماسىز ەتەتىندىگى اتاپ كورسەتىلگەن. ەلىمىزدە بۇرىنعى كەڭشارلاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ جەرلەرى يگەرىلمەي, ەگىس تاناپتارى ارامشوپتەرگە تولىپ, جارامسىزدىققا ۇشىراۋدا. بۇلاي بولۋىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىنىڭ, جانار-جاعارمايلاردىڭ, قوسالقى بولشەكتەردىڭ, تىڭايتقىش, گەربيتسيدتەر باعالارىنىڭ قىمبات بولۋىنا بايلانىستى جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ جەردى پايدالانا الماي وتىرعاندىعىنان دەر ەدىم. ۇكىمەت تاراپىنان جاسالىپ وتىرعان جەڭىلدىكتەر نەگىزىنەن ءىرى شارۋاشىلىقتارعا باعىتتالعان, ال اۋىل ازاماتتارى بەتپە-بەت كەزدەسىپ وتىرعان ماسەلەلەردى شەشۋگە جەتىمسىز ەكەنى شىندىق. سوندىقتان, التىن بەسىك اۋىلداردىڭ ءبىرازىندا جۇمىسسىزدىق بەلەڭ الىپ, جاستار قالالارعا امالسىزدان كەتۋدە. بۇدان ۇتىلعان كىم؟ ال اۋىلعا قارجىلاي مۇمكىندىكتەرى مول ازاماتتار كەلىپ, شارۋاشىلىقتار قۇرىپ, جۇمىس ورىندارىن اشسا – اۋىلدىقتار ۇتپاسا, ۇتىلمايتىنى انىق. اۋىلدى دامىتۋعا ارنالعان جۇمىستار باياندى بولۋى ءۇشىن, اۋىل تۇرعىندارى قاراجاتتىڭ ازدىعىنا بايلانىستى ءوز ءىستەرىن اشۋعا مۇمكىندىكتەرى بولماي قالماۋى ءۇشىن ۇكىمەتكە, جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك ورىندارىنا ايتار مىناداي ۇسىنىستارىم بار. بىرىنشىدەن, بارلىق قۇنارلى جەرلەر تەك ساتىلۋعا ءتۇسىپ كەتپەۋى ءۇشىن ولاردىڭ جالعا بەرىلەتىن بولىگى جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن كەلىسىلىپ بەلگىلەنۋىن جانە ساتىلۋ مەن جالعا بەرىلۋ ۇدەرىستەرى تەڭ دارەجەدە جۇرگىزىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. ەكىنشىدەن, شەتەلدىك تۇلعالار جالعا العان جەرلەرىن قىيتۇرتقى ادىستەرمەن جەكەمەنشىككە ءتۇسىرىپ الماۋى ءۇشىن قاجەتتى شارالار قاراستىرىلۋى ءتيىس. ۇشىنشىدەن, ءۇي (قوسالقى) شارۋاشىلىقتارىن دامىتۋ ءۇشىن ەلدى مەكەندەر جەرلەرى ساناتىن كەڭەيتۋ جانە شالعايداعى جايىلىم جەرلەردى پايدالانۋدى زاڭدى جولعا قويعان ءجون. تورتىنشىدەن, جەر كودەكسىندە قاراستىرىلعانداي, بەس جىل كولەمىندە ەكى جىل پايدالانىلماعان جەرلەردى ۇكىمەتكە قايتارۋ ىسىندە جەرگىلىكتى جانە جوعارى اتقارۋشى ورگانداردىڭ, سوت بيلىگىنىڭ جۇمىستارىن جانداندىرۋ قاجەت. بەسىنشىدەن, شەنەۋنىكتەردىڭ جۇمىسباستى بولىپ, حالىققا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنىڭ كەمشىن ءتۇسىپ جاتقانىنا بايلانىستى, ۇكىمەت جانىنان قۇرىلاتىن كوميسسيامەن قاتار, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرىن قابىلداۋعا, حالىققا ناسيحاتتاۋعا ءبىلىمى مەن تاجىريبەسى مول بىلىكتى ازاماتتار مەن ەل ىشىندە بەدەلدى اعالاردى تارتۋ, قۇرامىنا وسىنداي ادامدار كىرەتىن كەڭەستەر قۇرۋ كەرەك دەپ سانايمىن. سايىپ كەلگەندە, «بىرلىك بار جەردە تىرلىك بار», دەيدى حالىق دانالىعى. بارلىق كۇشىمىزدى, اۋىزبىرشىلىگىمىزدى اۋىلدىڭ, ەلىمىزدىڭ دامۋىنا جۇمسايىق, اعايىن! تۇرار التىنبەكوۆ, ەڭبەك ارداگەرى قاراعاندىقوعام مەن تۇراقتى دامۋ مۇددەسىنە وراي
قازاقستاننىڭ كاسىپكەر ايەلدەرى وداعى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ جەر كودەكسىنىڭ قوعامدىق رەزونانس تۋدىرعان بىرقاتار نورمالارىنىڭ ارەكەت ەتۋىنە 2016 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن موراتوري جاريالاۋ تۋرالى شەشىمىن تولىق قولدايتىنىن بىلدىرەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ شەشىمىمەن ۇكىمەت جانىنان «قىزۋ جەلى» – ءبىرتۇتاس كولل-ورتالىقتىڭ قۇرىلۋىن بۇكىل ەل ءۇشىن ماڭىزدى شەشىم دەپ ەسەپتەيمىز. بۇتىندەي العاندا, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ جۇمىس كەڭەسىندەگى بارلىق شەشىمدەرى مەن تاپسىرمالارىنىڭ, ءبىرىنشى كەزەكتە, قازاقستاندىقتاردىڭ مۇددەسىنە, بۇكىل قوعام مۇددەسى مەن ونىڭ تۇراقتى دامۋىنا وراي تۋىنداپ وتىرعانىن اتاپ وتكىمىز كەلەدى. ءبىزدىڭ بىرلەستىك ەكونوميكامىزدىڭ, سونىڭ ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ قاجەتتىگىمەن تولىق كەلىسەدى. كەشە جۇمىس كەڭەسىندە مەملەكەت باسشىسى ءبىزدىڭ اگرارلىق سالا ينۆەستيتسيالارعا مۇقتاج, ءبىزدىڭ فەرمەرلەرگە جاڭا اگرارلىق تەحنولوگيالار قاجەت دەپ ءادىل اتاپ كورسەتتى. تەك سوندا عانا ءبىز باسەكەگە قابىلەتتى اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن وندىرە الاتىن بولامىز. بىزدەر, كاسىپكەرلەر, ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنا قوسىلۋعا جانە ۇكىمەت جانىنداعى كوميسسيا جۇمىسىنا اتسالىسۋعا دايىنبىز.قازاقستاننىڭ كاسىپكەر ايەلدەرى وداعى
دەر كەزىندەگى شەشىم
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «بولاشاق» حالىقارالىق ستيپەندياسى ستيپەندياتتارىنىڭ اسسوتسياتسياسى, ەلىمىزدىڭ بۇكىل جۇرتشىلىعى سياقتى, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ جەر كودەكسىنىڭ بىرقاتار نورمالارىنىڭ ارەكەت ەتۋىنە 2016 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن موراتوري جاريالاۋ تۋرالى ستراتەگيالىق شەشىمىن تولىق قولدايدى. وسىناۋ كەمەڭگەر جانە شىن ماعىناسىندا حالىقتىق شەشىم قوعامدى تولعاندىرعان بارلىق ماسەلەلەردى سالماقتاپ جانە بۇكىل مۇددەلى تاراپتاردىڭ مۇددەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ قاراۋعا جاعداي جاسايدى. ءبىز مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇكىمەت جانىنان كوميسسيا قۇرۋ تۋرالى تاپسىرماسىن تولىقتاي قولدايمىز. كوميسسيا قىزمەتىنىڭ, ونىڭ جۇمىسى قوعامدىق ۇيىمدار وكىلدەرىنىڭ جانە بۇكىل مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كەڭ اۋقىمدى قاتىسۋىمەن جۇرگىزىلەتىندىكتەن, ءتيىمدى بولاتىنىنا سەنىمدىمىز. كوميسسيانىڭ تالقىلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا جەر كودەكسىنىڭ داۋلى ماسەلەلەرىنە قاتىستى كوزقاراستار قالىپتاستىرىپ, پارلامەنتكە ناقتى ۇسىنىستار ەنگىزىلەتىنى ەرەكشە ماڭىزدى. بۇل شەشىمدەر قازاقستاندىقتار مەن ولاردىڭ حال-جاعدايىنا قاتىستى قامقورلىقتىڭ مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستى ستراتەگيالىق باعىتى بولىپ تابىلاتىنىن تاعى ءبىر كورسەتىپ بەردى. بيىلعى جىلى ءبىز تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىن اتاپ وتپەكپىز. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بارلىق تابىستارى ءوزىمىز ۇقىپتىلىقپەن ساقتاۋعا جانە نىعايتۋعا مىندەتتى قوعامداعى تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىقتىڭ ارقاسىندا عانا مۇمكىن بولىپ وتىر. ءبىزدىڭ ورتاق ءۇيىمىز – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وركەندەۋىنە ءوز ۇلەسىن قوسۋ ءار ازاماتتىڭ ءىسى! قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «بولاشاق» حالىقارالىق ستيپەندياسى ستيپەندياتتارىنىڭ اسسوتسياتسياسىجاڭا مۇمكىندىككە جول
جۇمىس كەڭەسى شەڭبەرىندە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ماڭىزدى شەشىمدەردى جاريالاپ, ناقتى تاپسىرمالار بەردى. ءبىز مەملەكەت باسشىسى قابىلداعان شەشىمدەردى بۇتىندەي قولدايمىز جانە ولاردىڭ ءدال ۋاقىتىندا شەشىلگەنىنە سەنىمدىمىز. ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدىڭ جەر كودەكسىنىڭ بىرقاتار نورمالارىنا 2016 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن موراتوري جاريالاۋ, سونداي-اق, ۇكىمەت جانىنان جەر كودەكسىنىڭ داۋلى ماسەلەلەرى بويىنشا كوزقاراستار قالىپتاستىرىپ, پارلامەنتكە ناقتى ۇسىنىستار ەنگىزۋ تۋرالى شەشىمىن كەمەڭگەرلىك دەپ ەسەپتەيمىز. سونداي-اق, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا «قىزۋ جەلى» اشۋ مەملەكەتتىك ورگاندار مەن قوعام اراسىنداعى ۇنقاتىسۋدى قامتاماسىز ەتۋدە ماڭىزدى قادام بولىپ ءبىز ەلباسىنىڭ بۇل شەشىمى ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدىڭ جانە ەڭ الدىمەن, اگرارلىق سەكتوردىڭ ودان ءارى دامۋىنا جاعداي جاساۋعا قولايلى شارالار قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك تۋعىزاتىنىنا سەنىمدىمىز. وسكەمەن قالاسى جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدى دامىتۋ ورتالىعى
