ەلباسىمەن بىرگەمىز!
حالىق قالاۋى – بولاشاققا باسپالداق
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىق ەتۋىمەن قازاقستان بارلىق الەۋمەتتىك ماڭىزى بار سالالاردا قارقىندى سەرپىلىس جاسادى, دەپ مالىمدەدى جۋىردا رەسەي ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى ۆلاديمير پۋتين. ماسەلەن, ەلدەگى بۇگىنگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋدىڭ ونجىلدىق باعدارلاماسى يننوۆاتسيالىق دامۋعا كوشۋدىڭ باستى تالابى – كادرلىق الەۋەتپەن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, قازاقستاندى جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋگە باستاماق, دەپ ەسەپتەيدى ۆ. پۋتين. سونداي-اق, روسبالت اگەنتتىگى رەسەي ۇكىمەتى جەتەكشىسىنىڭ «وسى ەلدىڭ حالىقارالىق دارەجەدەگى بەدەلى دە ايتارلىقتاي ءوستى», – دەگەن پىكىرىن دە جاريا ەتتى. ۆ. پۋتين اسىرەسە قازاقستان باسشىلىعىنىڭ اۋىر كۇيزەلىس جىلدارىندا قولعا العان ءىس-شارالارىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. «ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى تاۋار اينالىمى ۇلعايىپ كەلەدى, ءبىز داعدارىستان داعدارعان كەزەڭنەن شىقتىق. ءبىز, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ عالامدىق داعدارىستىڭ سالدارلارىمەن كۇرەستەگى ەرىك-جىگەرىنە ريزامىز», – دەپتى رەسەيلىك پرەمەر-مينيستر روسبالتقا بەرگەن سۇحباتىندا.
جاسىراتىنى جوق, عالامدىق ەكونوميكالىق داعدارىس اياقتالماعان جانە الەمدەگى گەوساياسي تۇراقسىزدىقتىڭ اۋماعى كەڭەيگەن كەزەڭدە قازاقستانعا كۇشتى دە ءتيىمدى كوشباسشىلىق اۋاداي قاجەت. ءويتكەنى, سوڭعى جىلدارداعى ەكونوميكالىق قيىنشىلىقتار كوپتەگەن ەلدەردى تاقىرعا وتىرعىزىپ تاستادى. ءتىپتى, ولاردىڭ كەيبىرەۋلەرى ءالى كۇنگە دەيىن ۇلكەن قيىنشىلىقتاردى باستان كەشۋدە جانە عالامدىق قارجى داعدارىسىنىڭ جاڭا تولقىنىنان ۇرەيلەنۋدە. الەمدەگى كوپتەگەن ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق تىعىرىققا تىرەلگەنىمەن سالىستىرعاندا, قازاقستان قۇلدىراۋدى العاشقى بولىپ قۇرىقتاعان ەلدەردىڭ قاتارىنا جاتادى. مىسالعا, الدىن-الا جاسالعان بولجام بويىنشا, 2010 جىلى ءىجو ءوسىمى 7 پايىزعا جۋىقتادى. مۇنداي كورسەتكىش مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ تيىمدىلىگى مەن ومىرشەڭدىگىن دالەلدەيتىنى ءسوزسىز.
ياعني, كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ قازاقستاندىقتاردىڭ بارلىعى قاي كەزدە دە ءوزىنىڭ كوش باستاۋشى پرەزيدەنتىن قولدايتىنى انىق. وسى تۇرعىدان العاندا, پرەزيدەنت وكىلەتتىگىن ۇزارتۋدى كوزدەيتىن رەفەرەندۋم وتكىزۋ جونىندەگى باستاما دامۋىمىزدىڭ جوعارى قارقىنىن ساقتاۋعا جانە ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ الەمنىڭ يندۋستريالىق الدىڭعى قاتارلى مەملەكەتتەرىنىڭ توبىنا قوسىلۋىنا سەرپىندى قادام جاساۋىنا بەرىك نەگىز قالايدى دەگەن ءسوز. قازاقستاندىقتاردىڭ ۇلت كوشباسشىسىنا تاعى ءبىر ون جىلعا ەل بيلەۋگە سەنىم ارتۋى – مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2020 جىلعا دەيىن ەلىمىزدى دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋىنا قولايلى جاعداي تۋعىزاتىنى بەلگىلى.
قازاقستاننىڭ حالقى باسقا پوسكەڭەستىك ەلدەردىڭ حالقىمەن سالىستىرعاندا, ساياسي بيلىكتى اۋىستىرۋعا اۋەستەنبەگەنى راس, دەيدى بەلگىلى ساياساتتانۋشى, «يزۆەستيا-قازاقستان» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى ەدۋارد پولەتاەۆ. قازاقستاندىقتار بيلىكسىز قالعان كەزەڭدى, ساياسي ءدۇدامالدىقتى باسىنان كەشپەگەندىكتەن بىرلىكتى قالايدى, رەفەرەندۋمدى وتكىزۋ باستاماسىن جاقتايدى, دەيدى ساياساتتانۋشى. «مىسالعا, مەملەكەتتىڭ ءبىرىنشى باسشىسىنىڭ ءاربىر اۋىسۋى توڭكەرىسپەن, بۇزاقىلىقپەن, قۇلدىراۋمەن جۇزەگە اساتىن كورشىلەس قىرعىزستاندى الايىق. وتكەن جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا پرەزيدەنت قۇرمانبەك باكيەۆ تاعىنان تايدىرىلعان سوڭ قىرعىزستان ساياسي داعدارىستى باسىنان كەشىرۋدە. ق.باكيەۆتىڭ بيلىگى توقتاتىلعاننان كەيىن, ەلدىڭ وڭتۇستىگىندە قىرعىز جانە وزبەك قاۋىمدارىنىڭ اراسىندا قاندى قاقتىعىستار ورىن الدى. المازبەك اتامباەۆ باسشىلىق ەتەتىن قازىرگى ۇكىمەت ەلدەگى احۋالدى تۇراقتاندىرۋعا تىرىسۋدا, الايدا جاعداي ءالى دە ۋشىققان كۇيىندە قالىپ وتىر. سوندىقتان, قازاقستاننىڭ حالقى ساياسي حاوستىڭ ەشقانداي دا جاقسىلىق الىپ كەلمەيتىنىن جاقسى تۇسىنەدى», – دەيدى ەدۋارد پولەتاەۆ.
شىنىندا دا ساياسي تاڭداۋ جاساۋداعى شاراسىزدىقتىڭ سوڭى وكىنىشتى جاعدايلارعا ۇرىندىرۋى ءابدەن مۇمكىن. سونداي كەمشىلىكتى ءبىز كورشىلەرىمىزدەن كورىپ وتىرمىز. بۇدان شىعاتىنى, قازاق قوعامىنا ەلىمىزدەگى ەتنيكالىق جانە الەۋمەتتىك توپتاردى بىرىكتىرە الاتىن قايراتتى دا قابىلەتتى كوشباسشى كەرەك. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساياسي باعىتى وسى تۇرعىدان العاندا ەل حالقىنىڭ باسىم بولىگىنىڭ قولداۋىنا يە. ءبىر عانا مىسال ايتايىق. ۇلتتىق بىرلىك پەن ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ ارقاسىندا قازاقستان ءوزىنىڭ الدىنداعى ستراتەگيالىق ماڭىزى زور عالامدىق ماسەلەنى ىسكە اسىرا الدى. ول – 2010 جىلى وتكەن ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ استاناداعى 7-ءشى ءسامميتى. ال, رەفەرەندۋمدى ءوتكىزۋ قازاقستاندىقتاردىڭ وسىناۋ تاريحي جەتىستىگىن بەكىتىپ, ستراتەگيالىق دامۋىنىڭ جاڭا كوكجيەكتەرىن انىقتاپ الۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
قاراپايىم حالىق پرەزيدەنتتىڭ بيلىكتە قالعانىن قالاپ وتىر, دەيدى سەناتور سەرىك اقىلباي. ءويتكەنى, بيلىك وزگەرگەن كەزدە, ساياسات تا وزگەرىپ كەتەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇگىنگى ساياساتى – ەلىمىزدەگى ۇلتارالىق تاتۋلىق, دىنارالىق سىيلاستىق, ەكونوميكامىزدىڭ قارىشتاپ دامۋى, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ كەلۋى – بۇنىڭ بارلىعى ءبىز ءۇشىن كەرەمەت العا جىلجۋ بولىپ وتىر. وسىنى قاراپايىم قارا حالىق ءتۇسىنىپ, رەفەرەندۋم وتكىزۋ تۋرالى باستاما كوتەرۋدە. «بۇرىن بيلىكتىڭ ىشىندە بولىپ, بۇگىن بيلىكسىز قالعان كەيبىر وپپوزيتسيونەرمىز دەپ جۇرگەندەر سايلاۋدا ءبىر جەرگە وتسەك, ءبىر ورىنعا تالاسساق ەكەن دەيتىن شىعار. بىراق, حالىققا تۇراقتىلىق, تىنىشتىق, بەرەكە كەرەك. ياعني, رەفەرەندۋم – بۇل جوعارىدان ەمەس, تومەننەن باستالعان ءۇردىس. حالىقتىڭ وسىنداي ۇمتىلىسىن كورگەننەن كەيىن, پارلامەنتتە ءبىزدىڭ ۇندەمەي وتىرعانىمىز دۇرىس ەمەس. ءبىز حالىقتىڭ قالاۋىمەن بىردەن كەلىستىك. كونستيتۋتسياعا سايكەس, تەك زاڭدى تۇرعىدا رەفەرەندۋم وتكىزۋ تۋرالى ءوزىمىزدىڭ قادامىمىزدى جاسادىق. مەنىڭ ويىمشا, بۇل وتە دۇرىس قادام. سەبەبى, ەلباسى ءوزىنىڭ باستاعان ءىسىن 2020 جىلعا دەيىنگى ەكونوميكالىق دامۋ باعدارلامامىزدى ءوزى اياقتاعانى دۇرىس», – دەيدى سەرىك اقىلباي.
پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋعا رەفەرەندۋم وتكىزۋگە قاجەتتى نەگىزگى يدەولوگيالىق دالەلدىڭ ءبىرى – 2010 جىلى ماۋسىم ايىندا قابىلدانعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ۇلت كوشباسشىسى تۋرالى» زاڭ. ءۇڭىلىپ قاراساق, قازاقستاندىقتاردىڭ ەرەكشە سەنىمىنە كىرگەن مەملەكەت باسشىسىنا رەسمي مارتەبەنىڭ بەرىلۋىنىڭ ءوزى – حالىقتىڭ كەزەكتى پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا مۇقتاج ەمەستىگىن كورسەتەدى. ماسەلەن, قازىرگى كەزدە الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, قازاقستان حالقىنىڭ 95 پايىزدان استامى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا سەنەتىنىن راستاعان. رەسپۋبليكا ازاماتتارىنىڭ 90 پايىزدان استامى مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيلىك باسىنداعى اتقارعان قىزمەتىن جوعارى باعالايدى. وسى جەردە سالىستىرا كەتەلىك. قازاقستان تۇرعىندارىنىڭ ەلىمىزدەگى باسقا ساياساتكەرلەرگە دەگەن سەنىمى وتە تومەن, ولاردى قولدايتىنداردىڭ كولەمى 5 پايىزدىق دەڭگەيدەن اسپايدى. ءسوزدىڭ توق ەتەرى سول, قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا پرەزيدەنت سايلاۋىن وتكىزۋ ءوزىنىڭ بۇرىنعى ماعىناسىن جوعالتتى. ءويتكەنى, قوعامدا دا, ساياساتتا دا نۇرسۇلتان نازارباەۆقا بالاما بولاتىن بىردە-ءبىر ادام جوق. بۇل اقيقاتتى سانالى ازاماتتار دا, شەتەلدىك ساياساتكەرلەر مەن ساراپشىلار دا تولىق مويىنداپ وتىر.
2012 جىلى قازاقستاندا رەفەرەندۋم وتە مە, الدە, سايلاۋ وتە مە ءبارىبىر نۇرسۇلتان نازارباەۆ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن ساقتاپ قالادى, دەيدى قازاقستاندىق ساياساتتانۋشى ەدۋارد پولەتاەۆ. «بۇگىنگى پرەزيدەنتتى حالىقتىڭ باسىم كوپشىلىگى قولدايتىندىقتان, ول كەز-كەلگەن جاعدايدا – سايلاۋ بولسىن, رەفەرەندۋم بولسىن تولىق جەڭىسكە جەتەدى. ويتكەنى, نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ كوشباسشى ەكەنىن كەڭەس زامانىندا-اق دالەلدەگەن ادام. ول قاتال پارتيا مەكتەبىنىڭ سىنىنان سۇرىنبەي ءوتتى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتى بۇرىنعى كسرو-نىڭ مەملەكەتتەرىندە بيلىككە كەلە سالا ودان ايرىلعان ساياساتكەرلەرمەن سالىستىرۋعا كەلمەيدى», دەگەن پىكىردە ە.پولەتاەۆ. سونداي-اق, قازاقستانداعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدى رەفەرەندۋممەن اۋىستىرۋ باستاماسى باتىس ەلدەرىندە ەشقانداي دا تاڭدانىس تۋعىزعان جوق, دەيدى ول.
ءسوزىمىزدى قورىتا كەلگەندە ايتارىمىز, رەفەرەندۋمنىڭ ءناتيجەلەرى مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇگىنگى ساياساتىنا حالىقتىڭ سەنىم ارتاتىنىن كورسەتىپ, ەلىمىزدىڭ ساياسي كەڭىستىگىندە مۇلدەم جاڭا جولدى قالىپتاستىرادى. ويتكەنى, الداعى ونجىلدىقتا عالامدىق قاۋىپ-قاتەرلەرمەن بىلەك سىبانىپ كۇرەسۋى ءۇشىن قازاقستاندىقتارعا ءتاجىريبەلى كوشباسشى, ابىرويلى ساياساتكەر قاجەت. ال ۇلتتىڭ ءوز كوشباسشىسىنىڭ توڭىرەگىنە توپتاسۋى – قازاقستانعا حالىقارالىق دارەجەدەگى بەدەلىن ساقتاپ قالۋعا عانا ەمەس, سونداي-اق ءوزىنىڭ ىشكى ساياساتىنداعى جەتىستىكتەرىن باياندى ەتۋگە دە جول اشادى.
تاڭاتار تابىن ۇلى.
الەمدى نۇرعا بولەگەن
تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋى قازاقستاننىڭ الەمدىك ارەناداعى ابىرويى مەن بەدەلىن ارتتىرا ءتۇستى. ەگەر تاريحقا كوز جىبەرسەك, ون توعىز جىلدا ءبىر مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك, قوعامدىق-ساياسي باعىتتاردا تابىستى ءىس ءجۇرگىزۋى سيرەك قۇبىلىس. ماسەلەن, الەمدى جايلاعان قارجى داعدارىسى كەزىندە قازاقستان حالقى تارشىلىقتان تارىعىپ, جوقشىلىقتان جۇدەگەن جوق. كەرىسىنشە, زەينەتاقى, ءجاردەماقى جانە جالاقىعا ەلباسىنىڭ جولداۋىندا اتاپ كورسەتكەن ءمولشەردە تيىسىنشە ۇستەمەلەر قوسىلدى. ءسوز بەن ءىستىڭ اراسىندا ەشقانداي الشاقتىق بولعان جوق.
بۇرىنعى كەڭەس وداعىنىڭ قۇرامىندا بولىپ, سونىڭ بيلىگىمەن عانا ءومىر ءسۇرىپ كەلگەن ەلىمىز از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ەڭسەسىن تىك كوتەرىپ, كورشى ەل سىيلاپ, ارىپتەستەرى ساناساتىن قابىرعالى ەلگە اينالدى.
بۇل قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ سارا باسشىلىعى ارقاسىندا ساياسات ساحناسىندا جەتكەن جەتىستىكتەرىمىز ەكەنى داۋسىز.
سامميت جيىنىن تەلەارنادان باسىنان اياق كوردىم. اسىرەسە, قاتىسۋشى ەلدەر وسى ءبىر ۇيىمنىڭ جالپى الەمدىك ارەناداعى ءرولىن كوتەرۋگە اسا اسىعا قويمايتىنىن دا تانىتتى. دەگەنمەن, ءسامميتتىڭ جان-جاقتى ويلاستىرىلىپ ۇيىمداستىرىلۋى, تالقىلاناتىن ماسەلەلەردىڭ تولىققاندىلىعى كوپتەگەن جوعارى دارەجەلى لاۋازىم يەلەرىنىڭ سوزدەرىنەن ورتاق مۇددە تۇرعىسىنا قاراي ويىسىپ, ءبىر ارناعا توعىستى. ۇيىم توراعاسى رەتىندە قازاقستان ۇسىنعان استانا دەكلاراتسياسىنىڭ قابىلدانۋى قازاقستاننىڭ, ونىڭ بەيبىتسۇيگىش حالقىنىڭ ابىرويىن الەم الدىندا اسقاقتاتىپ تاستادى. ءسويتىپ, الەم قازاقستاندى تاعى ءبىر مارتە مويىندادى. ءوزىنىڭ سان عاسىرلار بويى قالىپتاسقان تاريحي تۇلعاسى بار ەل ەكەنىن دالەلدەدى. ال, سامميتكە قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ىشىندە تالاي الپاۋىتتاردىڭ بار ەكەنى وزىنەن-ءوزى بەلگىلى.
مەن سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە كەلگەن اداممىن. بۇرىن وبلىس دەڭگەيىندە باسشىلىق قىزمەتتە بولىپ, ەلباسىمەن كەزدەسكەن ساتتەرىم دە كوپ بولدى. ەلباسىنىڭ بايىپتىلىعى, بىلىمدىلىگى مەن كەز كەلگەن ماسەلەنى تالقىلاۋداعى دارالىعى ەرەكشەلەنىپ تۇرادى. دانا حالقىمىزدا «اكەدەن ۇل تۋسا ەدى, اكە جولىن قۋسا يگى ەدى» دەگەن قاناتتى ءسوز بار. بۇل حالقىنا قالقان بولعان, ەلى سۇيەنەتىن ارقا بولعان, نۇرسۇلتانداي نار ۇلدارعا, نارتۇلعالارعا ارنالسا كەرەك. حالقىنىڭ قامىن جەگەن, بولاشاقتىڭ كەمەل كەلەشەگىن ويلاعان, پاراساتتىلىق پەن باتىلدىق, كورەگەندىك پەن كەمەڭگەرلىكتى تۋ ەتىپ ۇستاعان ەلباسىنىڭ ساياساتىن ءبىز ارقاشان قولدايمىز.
ب.ساقاۋوۆا, ەڭبەك ارداگەرى. الماتى وبلىسى.
كەمەل ويدىڭ يەسى
وتانىمىزدىڭ جۇرەگى, حالقىمىزدىڭ تىرەگى, گۇل جايناعان استانادا 1-2 جەلتوقساندا وتكەن قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا ءتوراعالىق ەتۋىن قورىتىندىلاعان سامميت ەلىمىزدىڭ مارتەبەسىن كوتەرىپ تاستادى.
ءبىزدىڭ الەم باس قوسقان جيىننىڭ وسىلاي جوعارى دارەجەدە وتەتىندىگىنە كۇمانىمىز بولعان جوق. ءازىرلىك جۇمىستارىنىڭ اسا زور ىجداعاتتىلىقپەن جۇرگىزىلگەنىن گازەت بەتتەرىنەن, تەلەارنالاردان بەرىلگەن حابارلاردان ەستىپ, ءبىلىپ وتىردىق.
الەمدىك القالى جيىندا كوپتەگەن ەلدەر باسشىلارىنىڭ سوزدەرى قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىعى كەزىندە جەتكەن جەتىستىكتەرىن سارالاي ايتىپ, وعان ساياسي باعا دا بەرىپ جاتتى. بۇل ۇيىمنىڭ الداعى ۋاقىتتا قانداي جولدى جانە قانداي ساياسات ۇستانۋى قاجەتتىگىن بەلگىلەپ بەرگەن كەزەڭ بولدى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق بولماس ەدى.
ەلباسىنىڭ تاياۋ جىلدارى ىنتىماق پەن بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ باعىتىنداعى جۇمىستارى ەڭ ءبىرىنشى قازاقستاندى بەيبىتشىلىكتى سۇيەتىن, ىنتىماقتى قولدايتىن مەملەكەت ەكەندىگىن الەم الدىندا پاش ەتتى. تاۋلى قاراباق پەن گرۋزيا, ارمەنيا مەن ءازىربايجان, كورشىلەس قىرعىز ەلىندەگى جانجالدار مەن قىرقىسۋلاردىڭ الدىن الۋ, بىتىمگەرشىلىك جولىندا ءجۇرىپ, ولاردى بەيبىت مامىلەگە كەلتىرۋ ەلباسىنىڭ اسقان پاراساتتىلىعى مەن اسا شەبەر ساياساتكەر ەكەنىن دالەلدەپ بەردى. وزگەنىڭ ءتىلىن تابۋ وڭاي ەمەس.
الايدا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ وزگە ۇلتتاردىڭ وزەكتى ماسەلەسىن بەيبىت جولمەن شەشۋگە اتسالىستى, بەل ورتاسىندا ءجۇردى. بولماستى بولدىردى, يىلمەستى ءيدىردى, بۇرا تارتقاندى كۇرەجولعا سالدى.
سامميتتە وزدەرىن الپاۋىت ەلدەرگە سانايتىن كەيبىر مەملەكەت باسشىلارى جەمە-جەمگە كەلگەندە كەرىتارتپا ويلارىن دا ءبىلدىرىپ قالۋعا تىرىستى. بىراق, قارالعان ءماسەلەلەردىڭ ادامزات بالاسىنا ورتاقتىق ماڭىزى وعان جول بەرگەن جوق.
سامميت اياسىندا استانا دەكلاراتسياسىنىڭ قابىلدانۋى ءوز تاۋەلسىزدىگىن العان جاس ەل بولسا دا, قازاقستاندى الەمدىك ماڭىزدى ماسەلەلەردى شەشۋدە نەگىزگى رولدەردى ءساتتى ويناي بىلەتىن, جاۋاپكەرشىلىكتى اتقارا الاتىن مەملەكەت رەتىندە تانىتتى.
ءتىپتى, دۇنيە ءجۇزى, اتاپ ايتقاندا, قۇرىلىقتاردى بولە-جارماي-اق, ءبىرتۇتاس باعىتتاردى تالقىلاۋدا دا ءوزىنىڭ ۇستانىمى بار ەكەنىن ايقىنداپ بەردى. بۇل بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋدىڭ تەتىگى ەكەنى ءسوزسىز.
ءسامميتتىڭ تابىستى ءوتۋى ءبىز سياقتى كوپتى كورگەن كونەكوز ادامدار ءۇشىن دە قۋانىش, ماقتانىش. ويتكەنى, ەل بولاشاعى سەنىمدى, ابىرويلى قولدا ەكەنىنە كوزىمىز جەتتى. ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتىنا كامىل سەنىممەن قاراپ, ونى ءاردايىم قولداۋعا ءازىرمىز.
ءسامميتتىڭ وتە ءساتتى قورىتىندىلانۋى قازاقستان ەلباسىنىڭ ارقاسىندا ەگەر جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلە قالسا, ەۋرواتلانتيكالىق جانە ەۋرازيا اۋماعىندا بىتىمگەرشىلىك ميسسيالاردى جۇرگىزە الاتىندىعىن كورسەتتى. 2011 جىلى ەلباسىن يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىن باسقارۋعا شاقىرۋى دا تەگىن بولماسا كەرەك. وعان ەلباسىنىڭ ۇلكەن ابىرويمەن جەتەكشىلىك جاسايتىنىنا ەش كۇمان جوق.
ە.دالباعاەۆ, الماتى وبلىستىق اقساقالدار القاسىنىڭ توراعاسى.
رەكتورلار قاۋىمداستىعى كواليتسياعا قوسىلدى
«نۇر وتان» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ باستاماسىمەن دەموكراتيالىق كۇشتەردىڭ جالپىۇلتتىق «قازاقستان-2030» كواليتسياسى قۇرىلعانى بەلگىلى. ءوز الدىنا ۇلت كوشباسشىسىنىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ جونىندە رەفەرەندۋم وتكىزۋدى قولداۋ ماقساتىن قويعان نۇروتاندىقتاردىڭ ۇندەۋىندە بارلىق ساياسي پارتيالار, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار, قوعامدىق بىرلەستىكتەر ءۇشىن جانە ەلىمىزدەگى «تۇراقتىلىق, كەلىسىم, پروگرەسس پەن مودەرنيزاتسيا قىمبات» دەپ ەسەپتەيتىن ءاربىر ازامات ءۇشىن كواليتسيا ەسىگىنىڭ ايقارا اشىق ەكەندىگى ايتىلعان.
«نۇر وتان»» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ بۇل باستاماسىن قىزۋ قولداعان الماتى قالاسى جوعارى وقۋ ورىندارى رەكتورلارىنىڭ كەڭەسى دە وسى كواليتسياعا قوسىلۋعا ىنتا ءبىلدىرىپ, اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءماجىلىس زالىنا جينالدى.
– بۇگىنگى باسقوسۋ – «نۇر وتان» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ «قازاقستان-2020» جالپىۇلتتىق دەموكراتيالىق كۇشتەر كواليتسياسىن قۇرۋ تۋرالى باستاماسىنا قولداۋ كورسەتىپ, سول كواليتسيا توڭىرەگىنە توپتاسۋ ماقساتىن كوزدەيدى, – دەدى اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, پروفەسسور سەرىك پىراليەۆ جينالىستى اشىپ تۇرىپ. – مۇندا الماتى ايماعىنداعى جوعارى وقۋ ورىندارى رەكتورلارىنىڭ كەڭەسى مەن ەلىمىزدەگى 100-دەن اسا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ قاۋىمداستىعىنا ەنىپ وتىرعان ءبىلىم وردالارىنىڭ پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامى مەن وسى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەر قاۋىمىنىڭ وكىلدەرى باس قوسىپ وتىر. ماقسات – ورتاق, تىلەك – بىرەۋ. ول «نۇر وتان» حدپ باستاماسىمەن قۇرىلعان «قازاقستان-2020» جالپىۇلتتىق دەموكراتيالىق كۇشتەر كواليتسياسىنا ەنۋ جانە سونىڭ قاتارىندا ەلباسىنىڭ وكىلەتتىك مەرزىمىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ جونىندە رەفەرەندۋمدى قولداۋ.
العاش بولىپ ءسوز العان «تۇران» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, جوعارى وقۋ ورىندارى قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى راحمان الشانوۆ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ رەكتورلارى «قازاقستان-2020» جالپىۇلتتىق كواليتسياسىنا ەنۋگە ىنتالى ەكەنىن, رەفەرەندۋمدى شىن ءجۇرەكتەن قۋاتتايتىندىقتارىن ايتا كەلىپ, ءبىز, رەكتورلار قاۋىمى رەفەرەندۋمدى تەك ءسوز جۇزىندە عانا قولداپ قويماي, ونى ۇيىمشىلدىقپەن وتكىزۋگە بەلسەنە اتسالىسۋىمىز كەرەك, – دەدى.
ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ رەكتورى ا.مۇحامەدي ۇلى, قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ش.بەركىمباەۆا, ق.ءساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ج.ءادىلوۆ, تۋريزم جانە سپورت اكادەمياسىنىڭ رەكتورى ق. زاكاريانوۆ جانە باسقالار ەلباسىنىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ تۋرالى رەفەرەندۋم وتكىزۋ ءجونىندەگى باستامانى ءبىراۋىزدان قولداي وتىرىپ, «نۇر وتان» حدپ باستاماسىمەن قۇرىلعان دەموكراتيالىق كۇشتەردىڭ «قازاقستان-2020» جالپىۇلتتىق كواليتسياسىنا توپتاسۋدى ماقۇلدادى.
قورعانبەك امانجول.
بولاشاقتىقتار رەفەرەندۋمدى قولدايدى!
العاشقى تۇلەكتەرى تاراپىنان قۇرىلعان «بولاشاق» ستيپەندياتتارىنىڭ قاۋىمداستىعى 10 جىلدان بەرى ءوزىنىڭ بۇكىل قىزمەتىندە جاستاردى ەلدىڭ ورنىقتى دامۋى جولىندا ءبىرىكتىرە وتىرىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ رەفورمالارىنا قالتقىسىز قولداۋ ءبىلدىرىپ كەلەدى.
پرەزيدەنتتىك باعدارلامانىڭ ءناتيجەسىندە مىڭداعان قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر وزىق شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردە ءبىلىم الىپ قانا قويمايدى, سونىمەن قاتار جاڭا الەممەن ەتەنە تانىس بولا تۇسەدى, ءوز ەلىنە وزگە ءمادەنيەتتەر مەن قۇندىلىقتار تۇرعىسىنان قاراۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى.
دامۋ جولىندا قارىشتى سەكىرىس جاساعان مەملەكەتتەردىڭ تاجىريبەسى جەكە تۇلعانىڭ تاعدىرلى ءرول اتقارا الاتىنىن دالەلدەيدى. كونراد ادەناۋەر, لي كۋان يۋ, فرانكلين رۋزۆەلت, مۇستافا كەمال اتاتۇرىك, شارل دە گولل, موحاماد ماحاتحير سياقتى زامانىنان وزىپ تۋعان كورەگەن-كەمەڭگەر, ايرىقشا قاجىرلى جانە تاباندى كوشباسشىلار ءوز حالىقتارىن تۇراقتى دامۋعا, ءوسىپ-وركەندەۋگە جانە باقۋاتتى تۇرمىسقا جەتكىزدى.
ءبىز ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستاننىڭ تۋىن بۇرىن-سوڭدى بولماعان بيىككە كوتەرىپ, ميلليونداعان قازاقستاندىقتىڭ جۇرەگىنە كەلەشەككە دەگەن نىق سەنىم ۇيالاتىپ, الەم تاريحىنداعى كورنەكتى تۇلعاعا اينالعانىن ماقتانىش ەتەمىز.
تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ نەبارى 20 جىلىندا ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز قازاقستاندى ەلەۋسىز ەلدەن الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ زور قۇرمەتىنە بولەنگەن قۋاتتى مەملەكەتكە اينالدىردى. ءبۇگىنگىدەي بارىنشا دامىعان ەلدەردىڭ قاتارىنا ەنۋگە ناقتى تاريحي ءمۇمكىندىك تۋىپ تۇرعان شاقتا ءبىزدىڭ بارشامىز وراسان زور ساياسي تاجىريبەگە, حالىقتىڭ جوعارى سەنىمىنە جانە ۇلكەن حالىقارالىق بەدەلگە يە ەلباسىنىڭ توڭىرەگىنە توپتاسۋىمىز كەرەك.
سوندىقتان «بولاشاق» قاۋىمداستىعى وتكەن سەنبىدەگى اشىق جيىنىندا «قازاقستان-2020» جالپىحالىقتىق كواليتسياسىنا قوسىلۋعا جانە جاستاردى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ جونىندە رەفەرەندۋم وتكىزۋ باستاماسىن قولداپ, تۇراقتىلىق پەن ءوسىپ-وركەندەۋ ءۇشىن سانالى تاڭداۋ جاساۋعا شاقىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى.
حالقىمىزعا قاجەت كوشباسشى
قولىمىزدى جۇرەگىمىزگە قويىپ تۇرىپ ايتساق, ەلباسىمىز – قازاقستاننىڭ باعى ءۇشىن جىبەرىلگەن اللانىڭ ەلشىسى. ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋىمىز پرەزيدەنتتىڭ الەم الدىنداعى اسقاق تۇلعاسىن ايقىنداپ بەردى. استانا تورىندەگى ءساميتتىڭ جوعارى دەڭگەيدە وتكەنىن بۇگىندە بۇكىل الەم مويىنداۋدا. ارينە, بۇنىڭ بارلىعى ن.نازارباەۆتىڭ ساياسي ارەناداعى بەدەلىنىڭ جوعارىلىعىن كورسەتەدى. كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا قازاقستان دەيتىن رەسپۋبليكا بارىن كورشىلەس ەلدەردەن باسقالار بىلمەيتىن. اينالدىرعان جيىرما جىلدىڭ بەدەرىندە قازاقستاندى جەر شارىنىڭ بارشا مەملەكەتى مويىندادى. ءسوز جوق, بۇنىڭ بارلىعى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ سارا ساياساتىنىڭ ارقاسىندا جۇزەگە اسۋدا.
ەندى, مىنە, ەلىمىز يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنا توراعالىق ەتپەك. يسلام ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ, ساياسي, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, مادەني جانە عىلىمي سالالارداعى تالاپتاردى جاقسارتۋ, سونىمەن بىرگە ەلدەر اراسىنداعى تىعىز قارىم-قاتىناس پەن ءوزارا تۇسىنىكتى ارتتىرۋعا مۇمكىندىكتەر تۋعىزۋ باعىتىنداعى بۇل ەڭبەكتىڭ دە جەمىستى بولارىنا سەنىمدىمىز.
قازاقستاننىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن قازىرگى پرەزيدەنتىمىزدىڭ قاجەتتىلىگىن حالىق جاقسى ءتۇسىنىپ وتىر. سوندىقتان ەلىمەن ەتەنە ەلباسىنىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلدىڭ 6 جەلتوقسانىنا دەيىن ۇزارتۋ جونىندەگى باستامانى قولداعان ۇندەۋدى مەن قىزۋ قۋاتتاپ, ون سەگىز مىڭ عالامنىڭ جاراتۋشىسى – ۇلى اللاھتان مەملەكەت باسشىسىنىڭ دەنساۋلىعىن بەس ۋاقىت نامازدا جالبارىنىپ تىلەيمىن.
يريسداۋلەت قاجى احمەدوۆ, كوسموەنەرگەتيكا, رۋحاني جانە ساۋىقتىرۋ الەمى اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى.
ەلىنە ەمىرەنە ەڭبەك ەتكەن
ءار ءوڭىردىڭ, ءار ەلدىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى بولادى. وسى تۇرعىدان ايتقاندا, ءبىزدىڭ قىزىلقوعا – وبلىستان ەڭ شالعايداعى اۋدان. ەلدى مەكەندەرى دە ءبىر-بىرىنەن قاشىقتا جاتىر. مۇقىر, ساعىز سەكىلدى قوس ەلدى مەكەننەن باسقاسىنا پويىز قاتىنامايدى. اتىراۋدان توتەلەي تارتىلعان اسفالت جول تاعى جوق. مۇناي كەنىشتەرى دە كوپ ەمەس. ءبىر سوزبەن تۇيىندەگەندە, اۋداننىڭ پروبلەماسى باستان اسىپ جاتۋشى ەدى. ەڭ باستىسى, اۋدانعا بىلتىرعا دەيىن تابيعي گاز جەلىسى تارتىلماي, ءار شاڭىراقتىڭ ءتۇتىنىن ءتۇزۋ ۇشىرماقتى ويلايتىن اقجاۋلىقتىلار قىسى-جازى تەزەك جاعۋ ازابىنان ارىلماۋشى ەدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جىل سايىنعى جولداۋلارىندا حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسىن جاقسارتۋعا باسا ءمان بەرىپ, ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋدى تاپسىرىپ كەلەدى. وسى ماقساتتاردىڭ ىسكە اسۋى ءۇشىن بيۋدجەتتەن قارجى قاراستىرىپ, ونىڭ ورىندالۋىن قاتاڭ قاداعالاپ وتىرادى.
ەلباسىمىزدىڭ وسى تاپسىرماسىنا وراي بىلتىردان بەرى قيانداعى قىزىلقوعا اۋدانىنا تابيعي گاز جەلىسى تارتىلا باستادى. العاشىندا اۋدان جۇرتشىلىعىنىڭ ابدىراپ قالعانى راس. ويتكەنى, بۇل اۋدان قۇرىلعاننان بەرگى 60 جىلدان اسا مەرزىمدە قول جەتپەگەن ارمان ەدى. اۋىلىمىزعا تابيعي گاز جەلىسىن تارتىپ بەرىڭدەر دەپ ايتۋدىڭ ءوزى اسپانداعى ايعا قول سوزعانمەن بىردەي بولاتىن. ەندى مىنە, “الدىمەن ەكونوميكا...” دەگەن باعدارلى ماقساتتى ۇستانۋمەن بىرگە, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسىن العى كەزەكتە ويلايتىن تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جەمىستى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا 60 جىل ارمانداعان تابيعي گاز راحاتىنا كەنەلە باستادىق. اۋداننىڭ تەمىر جول بويىنداعى ءتورت-بەس ەلدى مەكەنىنەن باسقاسىنا “كوگىلدىر وتىن” جەلىسى تارتىلىپ, ءار ءۇيدىڭ پەشىندە مازداعان الاۋمەن بىرگە تورىنە جىلىلىق ەندى. ءار ادامنىڭ كوڭىلىندە شۋاق ورنادى. مال تەزەگىن جاعىپ, شەلەكتەپ كۇل شىعاراتىن كەلىندەر قاباعىنداعى كىربىڭ جازىلدى.
ەندى اۋداننىڭ ەلدى مەكەندەرىنە تازا اۋىز سۋ جەلىسى دە جەتىپ جاتىر. ميالى-ساعىز ارالىعىن جالعايتىن جولدى ءجوندەۋ باستاۋ الدى. مىنە, ءبىزدىڭ اۋدان اۋماعىنداعى تۇرمىستى جاقسارتۋدىڭ مىسالدارى وسىنداي. بۇل ارينە, تەك ءبىر اۋداندا عانا قولعا الىنعان جۇمىس ەمەس. ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىندە وسى تاقىلەتتەس يگى شارالار قانشاما! ونىڭ ءبارى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي ىقپالىمەن ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. ال نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بار ءوڭىردىڭ ءبىر-بىرىنەن قالىس قالماي, بىردەي دامىعانىن, وركەندەگەنىن شىن جۇرەگىمەن قالايدى. الىستاعى اۋىلدار دا وركەنيەتتىڭ جەمىسىن كورسە ەكەن دەيدى. قازاقتىڭ جاستارى الەمدەگى ەڭ ءبىلىمدى, ەڭ بىلىكتى مامان بولسا ەكەن دەگەندى تەك ارمانداۋمەن شەكتەلمەي, جىل سايىن 3000-نان استامىن “بولاشاق” باعدارلاماسىمەن ەڭ دامىعان, ەڭ وزىق ۋنيۆەرسيتەتتەردە وقىتىپ جاتىر ەمەس پە؟
ارينە, ەلباسىنىڭ ەلى ءۇشىن ەمىرەنە ەتكەن ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز. ونى ءبىر-ەكى مىسالمەن تارقاتىپ بەرۋ مۇمكىن ەمەس. ەلىن ءسۇيگەن ەر عانا حالقىنىڭ تۇرمىسىن جارقىن ەتۋدى, كەلەشەگىن كەمەلدەندىرۋدى ويلايدى. ول ەر – تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ەلباسىن ەلى دە سۇيەدى. وعان ارقا سۇيەيدى. ەندەشە, ەلىم دەپ ەمىرەنگەن, حالقىم دەپ بار قاجىر-قايراتىن جۇمساپ جۇرگەن تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعى 6 جەلتوقسانعا دەيىنگى مەرزىمگە ۇزارتۋدىڭ ەش ابەستىگى بولمايدى. رەفورماتور, باتىل ويلارىن ىسكە اسىرۋدا تاباندىلىقتان تايقىمايتىن كەمەڭگەرلىك قاسيەتى مول نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستاندى الەمدەگى كوشباسشى مەملەكەتتەر قاتارىنا قوسارىنا, ءسويتىپ, ەلىنىڭ ەرتەڭى ءۇشىن ەرەن ەڭبەك ەتەرىنە سەنەمىن.
تولقىن بەيىسقالي, قىزىلقوعا اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى.
اتىراۋ وبلىسى.
