ايداردىڭ ءسۇت زاۋىتى

ونداعان ادامدى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر سوناۋ جىلدارى زايسان قالاسىنىڭ وڭتۇستىگىندە قالالىق گاز مەكەمەسى بولعان, نارىق كەزىندە ول تونالدى, تالان-تاراجعا ءتۇستى, ءتىپتى, كىرپىشى مەن بەتونىنا دەيىن قۇرىپ كەتتى. 2010 جىلى اۋداننىڭ تۋماسى, مامان­­دىعى ۇستاز بولسا دا كاسىپكەرلىكپەن شۇ­­عىل­­دانا باستاعان ايدار بارىسوۆ دەگەن ازا­مات وبلىستىق «رۋدنىي التاي» گازەتىنەن سول مەكەمەنىڭ ساتىلاتىنى تۋرالى حاباردى ەستىپ, باعىن سىناپ كورمەكشى بولادى. ءسانى مەن ءمانى كەتكەن گاز مەكەمەسىن ارزانعا الاتىن بولدىق دەپ مالاقايىن اسپانعا اتقاندار كوپ بولعان, الايدا بەرەكەسى كەتكەن عيماراتتى كورگەن كەزدە ولار ويلارىنان اينىپ قالدى. ءسويتىپ, ايدار ءىنىمىز ءسۇت زاۋىتىن اياعىنان تىك تۇرعىزۋدى قولعا الدى. بۇل باستاماعا سول كەزدەگى اۋداننىڭ ءىس­كەر باس­شىسى انۋاربەك مۇقتارحانوۆتىڭ اي­دار, «تۋعان جەرگە – تاعزىم!» اكتسياسىنا ءۇن قو­سىپ, زايساندا ءسۇت زاۋىتىن سالساڭ­شى, بۇ­رىن دا كىندىك قانىڭ تامعان قۋانىش اۋىلىن­­دا بىرنەشە ميلليون تەڭگەگە مەشىت سا­لىپ, اللا ءۇيىن جەرلەستەرىڭە تارتۋ ەتىپ­سىڭ, دەپ قامشى سالعان ءسوزى سەبەپ بولدى. «تاۋە­­كەل ءتۇبى جەل قايىق, وتەسىڭ دە شىعا­سىڭ» دە­­مەك­شى, ايداردىڭ بايلىعى شاشى­لىپ جات­پاسا دا بانكتەن نەسيە الىپ, ءوز قال­­­تا­­­سى­­نان 20 ميلليون تەڭگە جۇمسادى, 500 شار­­­شى مەتر­لىك زاۋىتتى قالپىنا كەل­تىر­دى. ال قا­جەتتى قۇرال-جابدىقتاردى ساتىپ الۋ­عا 25 ميل­ليون تەڭگە كەتتى. سونى­مەن, 2011 جىل­­­دىڭ 9 تامىزىندا زاي­سان­داعى ءسۇت زاۋى­تى­­نىڭ سالتاناتتى اشىلۋى بولىپ, وعان اۋ­دان تۇر­عىندارى قاتىسىپ, قاريالار باتا­سىن بەردى. جاقىندا «زايسان-ءسۇت» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ جۇمىسىمەن تا­نىس­­تىق. بۇدان ءتورت جىل بۇرىن بولعان­دا, زاماناۋي تالاپتارعا ساي رەسەيدىڭ قۋات­ت­ى قوندىرعىلارى جوق بولاتىن. رەسەيدىڭ ريازان قالاسىنان جەتكىزىلگەن تەحنو­لو­گيا­لىق جابدىقتار ءمىنسىز قىزمەت ەتىپ تۇر. ونىڭ قۋاتى تاۋلىگىنە 6 توننا ءسۇت ءونىم­دەرىن شىعارۋعا ارنالعان. قازىر زاۋىتتا ءسۇت تا­عام­دارىنىڭ 6 ءتۇرى, اتاپ ايتقاندا, ماي­­لى­­لىعى 2,5, 3 پايىزدىق ءسۇت, كىلەگەي, ءىرىم­شىك, يوگۋرت, جاز ايىندا بالمۇزداق شى­عا­­رىلادى ەكەن. ونى مەكتەپتەر مەن ين­تەر­ناتتار, بالاباقشالار تۇتىنادى, سەبەبى, زاۋىت­تان الىنعان ءسۇت تاعامدارى ستاندارتتىق تالاپتارعا ساي, تازارتىلىپ, وڭدەلگەن. اۋدان حالقى كۇنىنە قانشا ءسۇت تا­عام­دارىن تۇتىنادى, شەتتەن تاسىمالدانا­تىنى تۋرالى حابارىڭىز بار ما, دەپ ساۋال تاستادىق. زايساندىقتار تاۋلىگىنە 10 تون­ناداي ءسۇت تاعامدارىن تۇتىنادى. جاسى­رارى جوق, «فۋد-ماستەر», «ەميل» مەكە­مە­لەرىنەن, ءتىپتى, رەسەيدە وندىرىلگەن ساپاسىز ءسۇت تاعامدارى قالا بازارلارىندا تولاس­سىز ساتىلىپ جاتادى. ونىڭ ساپاسى قا­لاي, ادام اعزاسىنا پايداسى بار ما دەگەنگە تۇتى­نۋ­شىلار باس قاتىرىپ جاتپايدى. جا­قىن­دا وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆ ءبىزدىڭ كاسىپ­ورىندا بولىپ, جۇمىسىمىزبەن تانىستى. وڭ باعا بەردى. الداعى ۋاقىتتا تاۋارلى ءسۇت فەرماسىن قۇرۋ جونىندە اۋدان اكىمى الماس وڭداقانوۆقا تاپسىرما بەرىپ كەتتى. كاسىپ­ورىننىڭ قۋاتىن جىل اياعىنا دەيىن ءبىر تونناعا ارتتىرۋ ماسەلەسىن شەشۋ تۋرالى ويلارىن ورتاعا سالدى, دەپ زاۋىت باسشىسى ايدار بارىسوۆ الدا تۇرعان مىندەتتەرمەن تانىستىرا كەتتى. سونىمەن, ءوڭىر باسشىسى دانيال كەنجەتاي ۇلىنىڭ باستاماسىمەن زايسان اۋدانىندا تاۋارلى ءسۇت فەرماسىن قۇرۋ قولعا الىندى. ناتيجەسى جامان ەمەس. اۋدان اكىمىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قاراتالدىق جەڭىس امىرەنوۆتىڭ قوجالىعىنا قارابۇلاق اۋىلىنداعى تۇرىكتەردىڭ ينۆەستيتسياسىنا سالىنعان بۇرىنعى ءسۇت زاۋىتى بەرىلدى, ولار 50 باس اسىل تۇقىمدى سيىر ساتىپ الدى, وسى جەردە تاۋارلى ءسۇت فەرماسىن قۇرماق. امانشىلىق بولسا, جاقىندا 1 توننا ءسۇتتى «زايسان-ءسۇت» سەرىكتەستىگىنە وتكىزبەكشى, ريزابەك شاكەروۆتىڭ, مۇحتار بازاروۆ­تىڭ, مۇحتار جازباەۆتىڭ قوجالىعى كۇنىنە 50-100 ليترگە دەيىن ءسۇت وتكىزىپ, ليترىنە جازدا – 70, ءسۇت ازايعان قىستا 100 تەڭگەدەن ساناپ الادى ەكەن. ال كەيبىرى ايىنا ءبىر-اق رەت الۋدى قالايدى, كەيبىر شارۋا قوجالىق يەلەرى تەك سۇتتەن ءبىر ايدا 140-150 مىڭ تەڭگە پايدا تابادى. وسى ورايدا تاعى ءبىر پروبلەما تۋىندايدى, ساۋىن سيىرلارى بار كەيبىر تۇرعىندار ءسۇتتىڭ ليترىنە 130-150 تەڭگە بەرسەڭدەر وتكىزەمىز دەيتىن كورىنەدى. سانيتارلىق نورماسى ساقتالماعان جەردە, قىستىڭ كوزى قىراۋدا بۇرىش-بۇرىشتا دىردەكتەپ ءسۇت ساتىپ تۇرعان قالاي بولار ەكەن؟ اۋدان جۇرتىنا اۋاداي قاجەت ءسۇت زاۋىتى جابىلىپ قالماسىن, وعان كومەك بەرۋ قاجەت دەگەن ءوڭىر باسشىسى د.احمەتوۆتىڭ تاپسىرماسى كاسىپورىندى قولتىعىنان دەمەپ جىبەردى, دەيدى زاۋىتتا ەڭبەك ەتەتىن قاراپايىم جۇمىسشىلار. كاسىپورىن كوركەيسە تابىس ارتا تۇسەدى, ەرتەڭىمىزگە الاڭدامايمىز دەگەنمەن كەلىستىك. ونىڭ ۇستىنە اۋدان اكىمى ەلدى مەكەندەردەن ءسۇت جيناۋدى قاداعالاۋدى اۋىل اكىمدەرىنە تاپسىرعان كورىنەدى. دەمەك, «زايسان-ءسۇت» جشس الداعى كۇندەردەن ءۇمىت كۇتەدى. ال كاسىپكەر, اۋىلدىڭ گۇلدەنۋىنە شىن نيەتىمەن بەرىلگەن ايدار ءىنىمىزدىڭ الداعى ۋاقىتتا دا بەرگەنىنەن بەرەرى كوپ ەكەنىنە جەرلەستەرى شەك كەلتىرمەيدى. وڭداسىن ەلۋباي, جۋرناليست شىعىس قازاقستان وبلىسى, زايسان اۋدانى