ەل ىشىندە كوپشىلىككە ەلەنە بەرمەيتىن قاراپايىم عانا جۇمىس قولىنىڭ ءبىرى – مونشاشىلىق كاسىپ. جانە جۇمىستىڭ بۇل ءتۇرىن مەڭگەرە ءبىلۋ دە, ونى ىسكە اسىرۋ دا وڭاي ەمەس.
جىمپيتى اۋىلىنىڭ تۇرعىنى, زەينەت دەمالىسىنداعى گۇلپان حامزينا بولسا, وسى كاسىپتى, ياعني, مونشاشىلىقتى مەڭگەرگەندىگىنە استە وكىنىپ كورمەپتى.
گۇلپان حامزاقىزى – بۇلدىرتى اۋىلىنىڭ تۋماسى. اكەسى حامزا – عاليەۆ ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى. ەلگە امان-ەسەن ورالعان سوڭ, حامزا اعا ۇستازدىق سالادا, ودان سوڭ شيكىزات دايىنداۋ كەڭسەسىندە قىزمەت اتقاردى.
حامزا اعا جۇبايى ورىنايمەن ءبىر ۇل, جەتى قىزدى ومىرگە اكەلىپ, تاربيەلەدى. تەك ءبىر وكىنىشتىسى, حامزا اعا سوعىس جاراقاتى زاردابىنان 60 جاسىندا ومىردەن وتسە, ورىناي اجە 80 جاسىندا باقيلىق بولدى.
ادالدىق, ەڭبەكقورلىق دەگەننەن شىعادى, وسى عاليەۆتەر اۋلەتىنەن تاراعان ۇرپاقتار شۇكىرشىلىك دەلىك, اۋىلداستارىن, اعايىن-تۋمانى جەرگە قاراتىپ كورمەپتى. مىسالى, اڭگىمەمىزدىڭ باستى كەيىپكەرى گۇلپاننىڭ ءوزى بۇلدىرتى ورتا مەكتەبىن بىتىرگەن سوڭ, اۋىلداعى پوشتاعا حات-حابار, باسىلىمدار تاسۋشى رەتىندە قىزمەتكە الىنىپ, بۇل سالادا جەتى جىلداي تەر توگە ءبىلدى.
بالكىم وسى سالادا جۇرە بەرەر مە ەدى, پوشتاشى قىز گۇلپانعا جىمپيتىلىق شوپىر جىگىت حايدار كەزدەسىپ, اقىر سوڭى ەكى جاس 1975 جىلى شاڭىراق قۇرۋعا ۋادەلەرىن بايلاسپاعاندا؟!
ءسويتىپ, جىمپيتى اۋىلىنا كەلىن بولىپ تۇسكەن گۇلپان اپا ورتالىقتاعى شۇجىق ءونىمىن دايىنداۋ تسەحىنا قىزمەتكە ورنالاسىپ, الماتى قالاسىنان ارنايى ماماندىقتا وقىپ كەلگەن سوڭ, وسى كاسىبىندە تابان اۋدارماستان 15 جىل ىستەدى. ءبىراق, كەڭەستىك زامان توقىراۋعا ۇشىراعان سوڭ ورتالىقتاعى شۇجىق تسەحىنىڭ دا جۇمىسى 1995 جىلى توقتاپ, مۇنداعى ادامدار دا ەندىگىسىن ءوز كۇندەرىن ءوزدەرى كورۋگە ءماجبۇر بولدى. سولاردىڭ ءبىرى گۇلپان حامزاقىزى ەدى.
1997 جىلدارى گۇلپان اپا ۇيدەن پەشكە نان ءپىسىرىپ, تارى, تالقاندى ساتۋعا شىعارىپ وتىردى.
قازاندىقتاعى شوقتىڭ قىزۋى گۇلپان اپانىڭ بەتى-قولىن كۇيدىرىپ, قينالعان ساتتەرى دە وسى كەزدەر ەدى. ايتسە دە, «ەڭبەكتەنسەڭ – ءبارى بار» دەگەندەي, قايسارلىق كورسەتە ءبىلگەن گۇلپان اپا اۋلاداعى ەسكىلەۋ مونشانى بالالارىمەن جوندەپ, رەتكە كەلتىرگەن سوڭ, كورشى-كولەمدەردىڭ تالعامىنا ساي پايدالانا بىلۋلەرىنە قالىپتى جاعداي جاسادى.
بايقاپ كورسە, مونشا قىزمەتىن پايدالانۋ جاعى وتە ءتيىمدى كورىندى. ءتىپتى, مونشاعا جەكەلەي دە, ەرلى-زايىپتى رەتىندە دە تاپسىرىس بەرۋشىلەر قاتارى ەندىگى جەردە مولايا ءتۇستى.
گۇلپان اپا ەندى مىقتاپ ويلاندى. بالالارىمەن اقىلداسىپ, ابدەن كەڭەسىپ, كوردى. وتاعاسى حايدار اعانىڭ دا مارقۇم بولعانىنا 9 جىلدىڭ ءجۇزى بوپتى. ءوزى بولسا, زەينەتكەر. بالا-كەلىننىڭ دە الاتىن جالاقىلارى ماردىمسىز. نە ىستەۋ كەرەك؟
اقىر سوڭى بالالاردىڭ ۇيعارىمدارىمەن مەملەكەت تاراپىنان نەسيەلىك قاراجات الىپ, اۋلاداعى ءۇيدى دە قازىرگى زاماناۋي تۇرعىدا كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ, ەسكى مونشانىڭ ورنىنا جاڭا مونشانىڭ قۇرىلىسىن سالۋعا بەلدەرىن بەكەم بۋدى.
شەشىم قابىلداندى, ءىس وسىلايشا جۇزەگە اسىرىلاتىن بولدى.
– شۇكىر, بالالارىمنىڭ ارقاسىندا ءۇي دە كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى, جاڭا مونشا دا سالىندى. ءوزىم جەكە كاسىپكەر رەتىندە زاڭدى تۇردە ءتىركەلىپ, سالىقتىق تولەمدى ۋاقىتىلى تولەپ وتىرامىن. قازىر اۋدان ورتالىعىنداعى تۇرعىندار ءوز قالاۋلارىمەن مونشاما تاپسىرىس بەرىپ, سوعان ساي قالتقىسىز قىزمەت كورسەتىپ وتىرعان جايىم بار, – دەيدى گۇلپان اپا اڭگىمە اراسىندا.
شىنىندا, «حامزينا گ» اتتى جەكە كاسىپكەرلىك يەگەرى گۇلپان حامزينا قازىرگى ماماندىعى مونشاشىلىققا ابدەن بەرىلگەن. ويتكەنى, كاسىپكەر گ.حامزينانىڭ ايتۋىنشا, بۇرىنعى كەزدەرى مونشاعا سۋدى شەلەكتەپ, بوشكەمەن قۇدىقتان تاسىمالدايتىن بولسا, ەندىگىسىن «اقبۇلاق» باعدارلاماسى ىسكە اسقاننان بەرى سۋ ماسەلەسى ابدەن شەشىلگەن كورىنەدى.
ال, مونشاعا وتىن-سۋ ازىرلەۋدە ۇلدارى قايىربەك, بەردىبەك ۇلكەن قولقانات بولسا, مونشا ءىشىنىڭ تازالىعى, حلورلى ەرىتىندىمەن جۋىپ-شايۋ جاعىن گۇلپان اپا ءوزى اتقارادى.
– مونشا قىزمەتىن جاز كەزىندە ۇنەمى تۇرعىندارعا كورسەتە بىلسەك, قىسقى ۋاقىتتا سەنبى, جەكسەنبى كۇندەرى تاپسىرىسقا سايكەس بەلگىلى ۋاقىتپەن جۇزەگە اسىرۋدامىز. اۋدانداعى سالىق كوميتەتى ارقىلى 6 ايعا ورتا ەسەپپەن 3000 تەڭگەدەي نەگىزگى تولەمدى تولەپ وتىرسام, كۇنىگە تۇرعىندارعا ء(ار ادامعا 250 تەڭگە) مونشا قىزمەتىن كورسەتۋدەن 5000 تەڭگەدەي قارجى وتباسى قازانىنا ءتۇسەدى. سونداي-اق, اۋلامىزداعى ۇساق مال, 3-4 ءىرى قارا, تاۋىقتارىم دا كۇندەلىكتى تابىس كوزىنە اينالىپ وتىر, – دەيدى گۇلپان اپا.
جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, عاليەۆتەر اۋلەتىنەن تاراعان جەتى قىز بۇگىندە اقتاۋ, شىمكەنت, اقتوبە, ورال قالالارىندا ءبىر-ءبىر وتاۋ يەلەرى اتانىپ وتىرسا, جالعىز ۇل قۋانىش نەمىس قىزى ەكاتەريناعا ۇيلەنىپ, بۇلدىرتىدا ۇرپاق قىزىعىنا بولەنۋدە.
ال, وسى ۇرپاقتاردىڭ ورتاسىنداعى گۇلپان حامزاقىزىنىڭ ءوزىنىڭ ەڭبەكقورلىعىمەن اۋەلدەن كوزگە ءتۇسىپ, كەزىندە اۋىلدىق, اۋداندىق, وبلىستىق, كەڭەستىڭ دەپۋتاتى بولعاندىعىن, تەگىن جولدامامەن شەتەلگە دەيىن بارعاندىعىن, بىرنەشە ماراپاتتىڭ يەسى اتانعاندىعىن حالىقتىڭ ءبىرى بىلسە, ەندى ءبىرى ءبىلمەسى دە انىق.
دەسەك تە, بۇگىندە زەينەتكەر بولسا دا ەڭبەكتەن قول ۇزبەي, حالىقتىڭ العىسىنا بولەنىپ وتىرعان «حامزينا گ» جەكە كاسىپكەرلىگىنىڭ يەسى گ.حامزينانىڭ بۇل تىرلىگى ۇلگى ەتۋگە تۇرارلىق. بۇگىندە ۇرپاقتارى, نەمەرە, جيەندەرىنىڭ قىزىعىنا بولەنىپ وتىرعان مونشاشى گۇلپان اپا جونىندە وي تولعاپ, ايتارىمىز دا وسى ەدى.
مۇسىربەك ايتاشەۆ
باتىس قازاقستان وبلىسى,
سىرىم اۋدانى
سۋرەتتى تۇسىرگەن
باۋىرجان شيرمەدين ۇلى
ەل ىشىندە كوپشىلىككە ەلەنە بەرمەيتىن قاراپايىم عانا جۇمىس قولىنىڭ ءبىرى – مونشاشىلىق كاسىپ. جانە جۇمىستىڭ بۇل ءتۇرىن مەڭگەرە ءبىلۋ دە, ونى ىسكە اسىرۋ دا وڭاي ەمەس.
جىمپيتى اۋىلىنىڭ تۇرعىنى, زەينەت دەمالىسىنداعى گۇلپان حامزينا بولسا, وسى كاسىپتى, ياعني, مونشاشىلىقتى مەڭگەرگەندىگىنە استە وكىنىپ كورمەپتى.
گۇلپان حامزاقىزى – بۇلدىرتى اۋىلىنىڭ تۋماسى. اكەسى حامزا – عاليەۆ ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى. ەلگە امان-ەسەن ورالعان سوڭ, حامزا اعا ۇستازدىق سالادا, ودان سوڭ شيكىزات دايىنداۋ كەڭسەسىندە قىزمەت اتقاردى.
حامزا اعا جۇبايى ورىنايمەن ءبىر ۇل, جەتى قىزدى ومىرگە اكەلىپ, تاربيەلەدى. تەك ءبىر وكىنىشتىسى, حامزا اعا سوعىس جاراقاتى زاردابىنان 60 جاسىندا ومىردەن وتسە, ورىناي اجە 80 جاسىندا باقيلىق بولدى.
ادالدىق, ەڭبەكقورلىق دەگەننەن شىعادى, وسى عاليەۆتەر اۋلەتىنەن تاراعان ۇرپاقتار شۇكىرشىلىك دەلىك, اۋىلداستارىن, اعايىن-تۋمانى جەرگە قاراتىپ كورمەپتى. مىسالى, اڭگىمەمىزدىڭ باستى كەيىپكەرى گۇلپاننىڭ ءوزى بۇلدىرتى ورتا مەكتەبىن بىتىرگەن سوڭ, اۋىلداعى پوشتاعا حات-حابار, باسىلىمدار تاسۋشى رەتىندە قىزمەتكە الىنىپ, بۇل سالادا جەتى جىلداي تەر توگە ءبىلدى.
بالكىم وسى سالادا جۇرە بەرەر مە ەدى, پوشتاشى قىز گۇلپانعا جىمپيتىلىق شوپىر جىگىت حايدار كەزدەسىپ, اقىر سوڭى ەكى جاس 1975 جىلى شاڭىراق قۇرۋعا ۋادەلەرىن بايلاسپاعاندا؟!
ءسويتىپ, جىمپيتى اۋىلىنا كەلىن بولىپ تۇسكەن گۇلپان اپا ورتالىقتاعى شۇجىق ءونىمىن دايىنداۋ تسەحىنا قىزمەتكە ورنالاسىپ, الماتى قالاسىنان ارنايى ماماندىقتا وقىپ كەلگەن سوڭ, وسى كاسىبىندە تابان اۋدارماستان 15 جىل ىستەدى. ءبىراق, كەڭەستىك زامان توقىراۋعا ۇشىراعان سوڭ ورتالىقتاعى شۇجىق تسەحىنىڭ دا جۇمىسى 1995 جىلى توقتاپ, مۇنداعى ادامدار دا ەندىگىسىن ءوز كۇندەرىن ءوزدەرى كورۋگە ءماجبۇر بولدى. سولاردىڭ ءبىرى گۇلپان حامزاقىزى ەدى.
1997 جىلدارى گۇلپان اپا ۇيدەن پەشكە نان ءپىسىرىپ, تارى, تالقاندى ساتۋعا شىعارىپ وتىردى.
قازاندىقتاعى شوقتىڭ قىزۋى گۇلپان اپانىڭ بەتى-قولىن كۇيدىرىپ, قينالعان ساتتەرى دە وسى كەزدەر ەدى. ايتسە دە, «ەڭبەكتەنسەڭ – ءبارى بار» دەگەندەي, قايسارلىق كورسەتە ءبىلگەن گۇلپان اپا اۋلاداعى ەسكىلەۋ مونشانى بالالارىمەن جوندەپ, رەتكە كەلتىرگەن سوڭ, كورشى-كولەمدەردىڭ تالعامىنا ساي پايدالانا بىلۋلەرىنە قالىپتى جاعداي جاسادى.
بايقاپ كورسە, مونشا قىزمەتىن پايدالانۋ جاعى وتە ءتيىمدى كورىندى. ءتىپتى, مونشاعا جەكەلەي دە, ەرلى-زايىپتى رەتىندە دە تاپسىرىس بەرۋشىلەر قاتارى ەندىگى جەردە مولايا ءتۇستى.
گۇلپان اپا ەندى مىقتاپ ويلاندى. بالالارىمەن اقىلداسىپ, ابدەن كەڭەسىپ, كوردى. وتاعاسى حايدار اعانىڭ دا مارقۇم بولعانىنا 9 جىلدىڭ ءجۇزى بوپتى. ءوزى بولسا, زەينەتكەر. بالا-كەلىننىڭ دە الاتىن جالاقىلارى ماردىمسىز. نە ىستەۋ كەرەك؟
اقىر سوڭى بالالاردىڭ ۇيعارىمدارىمەن مەملەكەت تاراپىنان نەسيەلىك قاراجات الىپ, اۋلاداعى ءۇيدى دە قازىرگى زاماناۋي تۇرعىدا كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ, ەسكى مونشانىڭ ورنىنا جاڭا مونشانىڭ قۇرىلىسىن سالۋعا بەلدەرىن بەكەم بۋدى.
شەشىم قابىلداندى, ءىس وسىلايشا جۇزەگە اسىرىلاتىن بولدى.
– شۇكىر, بالالارىمنىڭ ارقاسىندا ءۇي دە كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى, جاڭا مونشا دا سالىندى. ءوزىم جەكە كاسىپكەر رەتىندە زاڭدى تۇردە ءتىركەلىپ, سالىقتىق تولەمدى ۋاقىتىلى تولەپ وتىرامىن. قازىر اۋدان ورتالىعىنداعى تۇرعىندار ءوز قالاۋلارىمەن مونشاما تاپسىرىس بەرىپ, سوعان ساي قالتقىسىز قىزمەت كورسەتىپ وتىرعان جايىم بار, – دەيدى گۇلپان اپا اڭگىمە اراسىندا.
شىنىندا, «حامزينا گ» اتتى جەكە كاسىپكەرلىك يەگەرى گۇلپان حامزينا قازىرگى ماماندىعى مونشاشىلىققا ابدەن بەرىلگەن. ويتكەنى, كاسىپكەر گ.حامزينانىڭ ايتۋىنشا, بۇرىنعى كەزدەرى مونشاعا سۋدى شەلەكتەپ, بوشكەمەن قۇدىقتان تاسىمالدايتىن بولسا, ەندىگىسىن «اقبۇلاق» باعدارلاماسى ىسكە اسقاننان بەرى سۋ ماسەلەسى ابدەن شەشىلگەن كورىنەدى.
ال, مونشاعا وتىن-سۋ ازىرلەۋدە ۇلدارى قايىربەك, بەردىبەك ۇلكەن قولقانات بولسا, مونشا ءىشىنىڭ تازالىعى, حلورلى ەرىتىندىمەن جۋىپ-شايۋ جاعىن گۇلپان اپا ءوزى اتقارادى.
– مونشا قىزمەتىن جاز كەزىندە ۇنەمى تۇرعىندارعا كورسەتە بىلسەك, قىسقى ۋاقىتتا سەنبى, جەكسەنبى كۇندەرى تاپسىرىسقا سايكەس بەلگىلى ۋاقىتپەن جۇزەگە اسىرۋدامىز. اۋدانداعى سالىق كوميتەتى ارقىلى 6 ايعا ورتا ەسەپپەن 3000 تەڭگەدەي نەگىزگى تولەمدى تولەپ وتىرسام, كۇنىگە تۇرعىندارعا ء(ار ادامعا 250 تەڭگە) مونشا قىزمەتىن كورسەتۋدەن 5000 تەڭگەدەي قارجى وتباسى قازانىنا ءتۇسەدى. سونداي-اق, اۋلامىزداعى ۇساق مال, 3-4 ءىرى قارا, تاۋىقتارىم دا كۇندەلىكتى تابىس كوزىنە اينالىپ وتىر, – دەيدى گۇلپان اپا.
جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, عاليەۆتەر اۋلەتىنەن تاراعان جەتى قىز بۇگىندە اقتاۋ, شىمكەنت, اقتوبە, ورال قالالارىندا ءبىر-ءبىر وتاۋ يەلەرى اتانىپ وتىرسا, جالعىز ۇل قۋانىش نەمىس قىزى ەكاتەريناعا ۇيلەنىپ, بۇلدىرتىدا ۇرپاق قىزىعىنا بولەنۋدە.
ال, وسى ۇرپاقتاردىڭ ورتاسىنداعى گۇلپان حامزاقىزىنىڭ ءوزىنىڭ ەڭبەكقورلىعىمەن اۋەلدەن كوزگە ءتۇسىپ, كەزىندە اۋىلدىق, اۋداندىق, وبلىستىق, كەڭەستىڭ دەپۋتاتى بولعاندىعىن, تەگىن جولدامامەن شەتەلگە دەيىن بارعاندىعىن, بىرنەشە ماراپاتتىڭ يەسى اتانعاندىعىن حالىقتىڭ ءبىرى بىلسە, ەندى ءبىرى ءبىلمەسى دە انىق.
دەسەك تە, بۇگىندە زەينەتكەر بولسا دا ەڭبەكتەن قول ۇزبەي, حالىقتىڭ العىسىنا بولەنىپ وتىرعان «حامزينا گ» جەكە كاسىپكەرلىگىنىڭ يەسى گ.حامزينانىڭ بۇل تىرلىگى ۇلگى ەتۋگە تۇرارلىق. بۇگىندە ۇرپاقتارى, نەمەرە, جيەندەرىنىڭ قىزىعىنا بولەنىپ وتىرعان مونشاشى گۇلپان اپا جونىندە وي تولعاپ, ايتارىمىز دا وسى ەدى.
مۇسىربەك ايتاشەۆ
باتىس قازاقستان وبلىسى,
سىرىم اۋدانى
سۋرەتتى تۇسىرگەن
باۋىرجان شيرمەدين ۇلى
سوڭعى جاڭالىقتار
قوعام • كەشە
مويىنقۇم اۋدانىندا ءورت ءسوندىرۋ ءبولىمى اشىلدى
ايماقتار • كەشە
ەينشتەين ءوزىن «الاياق» سەزىنگەن بە؟
قوعام • كەشە
