جەر يگەرىلسە – يگىلىككە جۇمىس ىستەيدى

ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءححىV سەسسيا­سىن­دا سويلەگەن سوزىندە بۇگىنگى كۇندە قوعامدى الاڭداتىپ وتىر­عان جەر ساتىلىمى ءجونىن­دەگى نەگىزسىز اڭگىمە, موجان­تو­پاي ماسەلەگە با­يىپتى پىكىر, باي­لامدى سوزبەن نۇك­تە قوي­دى.  «تاعى دا ايتقىم كەلە­دى – اۋىل شارۋاشىلىعى جەر­لەرىن شەتەل ازاماتتارىنا جانە كوم­پا­نيا­لارىنا ساتۋ تۋرالى ماسە­لە جوق, تالقىلانبايدى دا», – دەدى مەملەكەت باسشىسى. ەلباسى وسىلايشا ماسەلەنىڭ باسىن اشىپ بەردى. ەندىگى كەزەكتە ەل ارا­سىندا ءبىزدىڭ مەملەكەتتىڭ جەر تۋرالى ساياساتىن ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋ كەرەك دەپ سانايمىن. بۇل باعىتتا كەشەۋىلدەۋگە بول­مايدى. جەرگە قاتىستى زاڭ تالاپتارىن تەرەڭ جانە جان-جاقتى ۇعىندىرمايىنشا, حالىق­تى جالاڭ سوزبەن الدارقاتۋ اقىل­عا سىيىمسىز شارۋا. بۇل جەردە تاياق­تىڭ ەكى ۇشى بارلىعىن ەستەن شىعار­ماۋ كەرەك. مۇندايدا ساۋاتتى ءھام ساليقالى ساياسات قانا ءوز جەمىسىن بەرەدى. مىسالى, «قاراعاندى وبلىسى­نىڭ جەردiڭ پايدالانىلۋى مەن قورعالۋىن باقىلاۋ باسقارماسى» مەملەكەتتىك مەكەمەسى بۇل باعىتتا جۇيەلى تۇردە جۇمىستار جۇرگىزىپ كەلەدى. وڭىردەگى اۋىل شارۋاشىلىعى باعىتىنداعى پايدالانىلماي كەلە جاتقان جەرلەردى اينالىمعا قوسۋ شارالارىن ورىنداۋ بويىن­شا 2015 جىل مەن بيىلعى جىلعى ءبىرىنشى توقساندا جەر كولەمى 360 مىڭ گەكتار بولاتىن 166 اۋىل­شارۋاشىلىق سۋبەكتىلەرىنە تەكسەرۋ جۇرگىزىل­دى. شارا بارى­سىندا جالپى اۋما­عى 333 مىڭ گەكتار بولاتىن اۋىل­شارۋاشىلىق جەرلەرىن ءتيىم­دى پايدالانباي كەلگەن 156 شارۋا­شى­لىق انىق­تا­لىپ, ولارعا 3 ملن. 740 مىڭ تەڭگە ايىپپۇل سالىندى. بۇدان بولەك, بارلىق اۋدان­دار­داعى جەرگىلىكتى گازەتتەرگە جەرىن ماق­ساتتى پايدالانباي ءجۇر­گەن جەر يەلەرىنىڭ ءتىزىمى جاريالانىپ, ولار­دىڭ جەر تۋرالى زاڭ باپ­تارىن بۇ­زىپ وتىرعاندىعى قاتاڭ ەسكە­ر­تىلدى. البەتتە, مۇنداي جۇمىستار بو­لا­شاقتا دا جالعاسىن تابا بەرمەك. قازىرگى تاڭدا وبلىستىڭ قالا­لارى مەن اۋداندارىندا پايدا­لا­نىلماعان جەرلەردى انىقتاۋ جانە پايدالانىلماعان جەردىڭ جەر سالىعىنىڭ ارقاۋلىق تولەمىن كوتەرۋ تۋرالى ءماسليحاتتاردىڭ شەشى­مىن قابىلداۋ جونىندەگى جۇمىس توپتارى قۇرىلىپ, ىسكە كىرىسكەن. ەندى پايدالانىلماعان جەرلەرگە قانداي جەر تەلىمدەرى جاتاتىنىنا تاعى ءبىر مارتە زەر سالايىق. مى­سالى, اۋىلشارۋاشىلىق دا­قىل­دارىن ەگۋگە ارنالعان جەرلەر وڭدە­ل­مەسە, مۇنداي ەگىستىك جەرلەر جانە اۋىل شارۋاشىلىعى جانۋار­لارى جايىلماعان نەمەسە سانى جاعى­نان جالپى اۋماققا جۇكتەلگەن جەتكىلىكتى نور­ما­نىڭ 20 پايىزىنان از بولعان جاع­دايداعى جايىلىمدىق جەرلەر «پايدالانىلماعان» دەگەن ساناتقا جاتقىزىلادى. بۇل باعىتتا باسقارما تۇراق­تى نەگىزدە تۇسىنىك جانە ەسكەرتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ وتىرا­دى. مىسالى, بۇگىنگى كۇن­گە دەيىن كاسىپكەرلەر, شارۋا قو­جالى­ق­تارى مەن فەرمەر شارۋا­شى­لى­عى­­نىڭ باسشىلارى قاتىسقان 20-دان استام دوڭگەلەك ۇستەلدەر وتى­رىسى, سەمينارلار مەن ءماجى­لىس­تەر ۇيىمداستىرىلىپ, جەر زاڭناماسىنىڭ نورمالارى ەگجەي-تەگجەيلى  ءتۇسىندىرىلدى. بۇقار جىراۋ, نۇرا جانە وساكاروۆ اۋدان­دارىن­داعى اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ اكىمدىكتەرىندە وسى ماسەلە بويىنشا تۇرعىنداردى قابىلداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. جالپى, مەملەكەتتىك باقىلاۋ مەكەمەسىنىڭ مىندەتى پايدالانىپ كەلە جاتقان جەرلەردى الىپ قويۋ ەمەس, كەرىسىنشە, جەردى اۋىلشارۋا­شى­لىق اينالىمىنا جىبەرۋ ماق­ساتىندا جەردى پايدالانۋ بويىنشا شارالاردى قابىلداۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتۋ. جالپاق تىلمەن ايتقاندا, جەر بوس جاتپاي, ناعىز جەر يەسىنىڭ قولىندا يگەرىلىپ, ادامداردىڭ يگىلىگىنە جۇمىس ىستەۋى كەرەك. مەملەكەت باسشىسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى جانە تۇرعىن ءۇي-كوممەرتسيالىق باعىتتاعى پايدالانىماي كەلە جاتقان جەرلەردى انىقتاپ, ولاردى اينالىمعا قوسۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىنداعى جۇمىستار جال­عاسۋدا. باسقارمانىڭ مىندەتى – بۇل باعىتتا قولدانىستاعى زاڭنىڭ مۇلتىكسىز ورىندالۋىن قاداعالاۋ.  ساياش احمەتوۆ, «قاراعاندى وبلىسىنىڭ جەردiڭ پايدالانىلۋى مەن قورعالۋىن باقىلاۋ باسقارماسى» مم باسشىسى قاراعاندى