فوتو: اشىق دەرەككوز
قازاقستان – ورتاشا باعا سەگمەنتىندەگى ەل
2026 جىلدىڭ قاڭتارىنداعى دەرەككە سايكەس, قازاقستان سيىر ەتى قىمباتتىعى بويىنشا الەمنىڭ 76 مەملەكەتىنىڭ ىشىندە 42-ورىندى يەلەندى. Global Product Price حالىقارالىق دەرەكتەر پلاتفورماسىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, ەلدە سيىر ەتىنىڭ ورتاشا باعاسى 15,1 دوللار, ياعني شامامەن 7,4 مىڭ تەڭگە بولدى.
بۇل كورسەتكىش قازاقستاندى باعا دەڭگەيى تومەن ەلدەر قاتارىنا قوسپايدى. ماسەلەن, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندە سيىر ەتىنىڭ كەلىسى 12,5 دوللار شاماسىندا – قازاقستاننان شامامەن 17%-عا ارزان. سونداي-اق سلوۆەنيا, رۋمىنيا, سينگاپۋر, مەكسيكا جانە ساۋد ارابياسى سياقتى مەملەكەتتەردە دە ەت باعاسى قازاقستانعا قاراعاندا تومەن.
سونىمەن قاتار, وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى مەن ءۇندىستان نارىعىنا ەت ەكسپورتىن ۇلعايتۋ جوسپارى بار.
«ەت ارزان» دەگەن پىكىرگە ساراپتامالىق كوزقاراس
«بايتەرەك» حولدينگى باسشىسى رۋستام كاراعويشيننىڭ ەت باعاسىنىڭ تومەندىگى تۋرالى پىكىرى قوعامدا ءتۇرلى تالقىلاۋ تۋعىزدى. دەگەنمەن حالىقارالىق ستاتيستيكا قازاقستانداعى باعانىڭ وتە تومەن دەڭگەيدە ەمەس ەكەنىن كورسەتەدى.
ماسەلەن, افريكا ەلدەرىندە سيىر ەتى شامامەن 5,4 دوللاردان باستالاتىنى تۋرالى دەرەكتەر بار. ال قازاقستاندا مۇنداي باعا سوڭعى ونجىلدىقتاردا تىركەلمەگەن.
ارحيۆتىك ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, 2000 جىلدىڭ ناۋرىزىندا قازاقستاندا سيىر ەتىنىڭ كەلىسى شامامەن 214 تەڭگە بولعان. 2010 جىلدىڭ قاڭتارىندا ورتاشا باعا 641 تەڭگەگە جەتتى, بۇل سول كەزەڭدەگى باعام بويىنشا شامامەن 4,5 دوللار ەدى.
قازاقستاندا سيىر ەتىن ەكسپورتتاۋعا شەكتەۋلەر تاعى جارتى جىلعا ۇزارتىلادى
قازىرگى نارىقتاعى باعا دەڭگەيى
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسى دەرەگىنە سايكەس, 2026 جىلدىڭ اقپان ايىنىڭ ءبىرىنشى ونكۇندىگىندە:
-
سيىر ەتى (سۇيەكسىز) – ورتا ەسەپپەن 4,9 مىڭ تەڭگە/كگ
-
جىلقى ەتى – 4,1 مىڭ تەڭگە/كگ
-
قوي ەتى – 3,9 مىڭ تەڭگە/كگ
ايماقتار بويىنشا باعا ايىرماشىلىعى ساقتالعان. مىسالى:
-
استانا – 6,1 مىڭ تەڭگە/كگ
-
پەتروپاۆل – 5,6 مىڭ تەڭگە/كگ
-
قوناەۆ – 5,2 مىڭ تەڭگە/كگ
-
پاۆلودار – 4,1 مىڭ تەڭگە/كگ
-
سەمەي جانە تالدىقورعان – شامامەن 4,2 مىڭ تەڭگە/كگ
باعانىڭ ءوسۋى – ينفلياتسيالىق قىسىمنىڭ كورىنىسى
ەت جانە ەت ونىمدەرىنىڭ قىمباتتاۋى – سوڭعى ايلارداعى ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسىنىڭ نەگىزگى فاكتورلارىنىڭ ءبىرى.
2026 جىلدىڭ اقپانىندا ءىرى قالالاردا سيىر ەتىنىڭ باعاسى جىلدىق ەسەپتە ورتاشا 26,8%-عا ءوستى. كەيبىر وڭىرلەردە ءوسىم ودان دا جوعارى بولدى:
-
جەزقازعان – 48,2%
-
كوكشەتاۋ – 40,9%
-
تۇركىستان – 37,2%
جىلدىق ينفلياتسيا ديناميكاسى 2025 جىلدىڭ كۇزىنەن باستاپ ۇدەي ءتۇستى. قىركۇيەكتە ەت باعاسىنىڭ ءوسىمى 19,1% بولسا, جەلتوقسانعا قاراي 22,6% دەڭگەيىنە جەتتى. ەڭ قاتتى قىمباتتاۋ سيىر ەتى (32,1%) مەن قوي ەتىندە (28,8%) بايقالدى.
الەمدىك نارىقتاعى جاعداي
ەت باعاسىنىڭ قىمباتتاۋى تەك قازاقستانعا ءتان قۇبىلىس ەمەس. دۇنيەجۇزى بويىنشا مال ازىعىنىڭ, ۆەتەريناريالىق دارىلەردىڭ جانە لوگيستيكالىق قىزمەتتەردىڭ قىمباتتاۋى ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنىن ارتتىرىپ وتىر.
بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمىنىڭ دەرەگىنە سايكەس, الەمدىك ەت باعاسىنىڭ يندەكسى وتكەن جىلى 116,7-127,9% ارالىعىندا بولعان. 2026 جىلدىڭ قاڭتارىندا يندەكس 123,8% دەڭگەيىندە تىركەلدى.
فەرمەرلەر ينۆەستيتسياسى ءوسىپ جاتىر
ەت باعاسىنىڭ تۇراقتىلىعى اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىنىڭ تابىستىلىعىمەن تىكەلەي بايلانىستى. باعا تىم تومەن بولسا, مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن كاسىپكەرلەر شىعىندارىن وتەي الماي قالۋى مۇمكىن.
وتكەن جىلى مال شارۋاشىلىعىنا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى 47,4%-عا ءوسىپ, 32,7 ملرد تەڭگەگە جەتتى. ينۆەستيتسيانىڭ شامامەن 73%-ى ءىرى قارا مال ءوسىرۋ كەشەندەرىن دامىتۋعا باعىتتالعان.
الايدا بۇل ءوسىم كوبىنە 2024 جىلى تومەن بازادان قايتا قالپىنا كەلۋ سيپاتىندا بولدى. 2025 جىلى ينۆەستيتسيا كولەمى ءبىرشاما تۇراقتانا باستاعانى بايقالادى.
تەڭگەرىمدى ساياسات قاجەت
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, ەت باعاسىن جاساندى تۇردە تومەندەتۋ اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن. بىراق باعانىڭ حالىقتىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتىنەن شەكتەن تىس الشاقتاۋى دا تۇتىنۋ نارىعىنا قاۋىپ توندىرەدى.
سوندىقتان نەگىزگى مىندەت – فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتاردىڭ تابىسىن ارتتىرا وتىرىپ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ. ويتكەنى ازىق-ت ۇلىك نارىعىنداعى تۇراقتىلىق ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك تەپە-تەڭدىككە تىكەلەي بايلانىستى.
