نىسانا – بەيبىت دامۋ مەن ىلگەرىلەۋ

اقش-تىڭ استاناسى – ۆا­شينگتون قالاسىندا وتكەن ياد­رولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى IV سامميت اياسىندا قازاقستان رەس­­پۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى جا­ريالانعانى بەلگىلى. مەنىڭ كوزقاراسىمشا, بۇل – مەملەكەت قايراتكەرىنىڭ وتە تەرەڭ­نەن ويلاستىرىلعان, جان-جاق­­­­تى ايعاقتار كەلتىرىلگەن باع­دارلامالىق قۇجاتى. وندا شيرەك عاسىر ۋاقىتتان بەرى انتي­­­­يادرولىق باستامامەن كورىنىپ كەلە جاتقان ساياساتكەردىڭ دايەكتى دە ماقساتتى جانە تاباندى ەڭبەگى ايقىن كورىنەدى. يادرولىق قاتەردىڭ سيپاتىن ءوز ەلىنىڭ تاجىريبەسىندە ناقتى سەزىنگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى كەزىندە وتە كۇردەلى شەشىم: سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جابۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان ەدى. بۇل شەشىمنىڭ سول شاقتا الەمنىڭ جەتەكشى يادرولىق دەرجاۆالارىن يادرولىق سىناقتار جۇرگىزۋگە موراتوري جاريالاۋعا يتەرمەلەگەنى دە ۇمىتىلا قويعان جوق. ەندى, مىنە, مانيفەستە 2016 جىلى بۇۇ-نىڭ باسشىلىعىمەن قازاقستاندا جوعارى دەڭگەيدە حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتكىزۋ ۇسىنىلادى. وندا ءححى عاسىردا سوعىس اتاۋلى مەن جانجالداردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا حالىقارالىق قۇ­قىقتىڭ قاعيداتتارىن قۋاتتاۋ قاجەتتىگى اتاپ كورسەتىلەدى. شىن مانىندە, بۇگىندە قاتەرلى قارۋدىڭ تەررورشىلاردىڭ قو­لىنا ءتۇسۋ ىقتيمالدىعى وتە زور. قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرە­زيدەنتى اتاپ كورسەتىپ وتىرعانداي, «لاس بومبانىڭ» لاڭكەستەرگە قولجەتىمدى بولۋى ۋاقىتتىڭ عانا ەنشىسىندەگى جايت سەكىلدى. سون­دىقتان, وعان جول بەرمەۋدىڭ قام-قارەكەتتەرىن قازىردەن باس­تاپ قولعا الماساق, ەرتەڭ كەش بولاتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. بۇل ازداي, بۇدان دا كەڭ اۋقىمدى قاتەر – كيبەرقىلمىس پايدا بولدى. مۇنىڭ دا قىلمىس­كەرلەردىڭ قولىندا ءتيىمدى قارۋعا اينالۋى ابدەن مۇمكىن. وسى سەبەپتى, جاڭا سوعىستارعا جول بەرۋگە مۇلدەم بولمايدى. 2013 جىلدىڭ ءساۋىرىن­دە توم پوليتەحنيكالىق ۋني­ۆەر­­­­­سيتەتى فيزيكا-تەحنيكالىق ينستيتۋتىنىڭ يننوۆاتسيالىق ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنىڭ بازاسىندا بۇكىل الەمنەن كەلگەن يادرولىق فيزيكا سالاسىنىڭ ماماندارى اتوم ەنەرگياسى ءجونىن­دەگى حالىق­ارالىق اگەنتتىكتىڭ (ماگاتە) باع­دارلاماسى بو­يىنشا وقىتىلدى. اتالعان ۋني­ۆەرسيتەتتىڭ تاڭدالۋى تىپتەن دە تەگىن ەمەس. بۇل جوعارى وقۋ ور­نىنىڭ يادرولىق فيزيكا سالاسىندا ايتارلىقتاي تابىستارى بار. بۇل قاتاردا يادرولىق جانە راديواكتيۆتى ماتەريالداردى ەسەپكە الۋ مەن باقىلاۋ جانە تاراتپاۋ سەكىلدى ماڭىزدى باعىتتار بويىنشا ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىلىپ كە­لەدى. ءسويتىپ, اتالعان باسقوسۋ رە­سەيدىڭ يادرولىق جانە راديو­اك­تيۆتى تەحنولوگيالاردى بۇكىل دۇنيەجۇزى بويىنشا بەيبىت ماقساتتا پايدالانۋدىڭ قاۋىپسىز رەجىمىن قۇرۋ ىسىنە قوسقان ناقتى ۇلەسى بولىپ تابىلدى. بۇل باعىتتا ءبىزدىڭ سترا­تە­­گيالىق ارىپتەستەرىمىز كىم­دەر دەگەندە, الدىمەن ايتارىمىز – «روساتوم» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسى, ماگاتە, «قازاتومونەركاسىپ» ۇلتتىق اتوم كومپانياسى (قازاقستان). جاقىندا مەن اكادەميك, قا­راعاندى مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ارىس­تان عازاليەۆتەن وسى جىلدىڭ ناۋ­رىز ايىندا اتالعان جوعارى وقۋ ورنىندا تانىمال اقىن, قو­عام قايراتكەرى ولجاس ءسۇ­لەي­مەنوۆتىڭ قاتىسۋىمەن «بەي­بىتشىلىك ەستافەتاسى – جاس­تار­عا!» دەگەن تاقىرىپپەن وتكەن جاستاردىڭ رەسپۋبليكالىق انتيادرولىق فورۋمىنىڭ ماتەريالدارىن الدىم. شاراعا قازاقستاننىڭ بىرقاتار جوو-لارىنان ونداعان مىڭ ستۋدەنت اتسالىسىپتى. فورۋمنىڭ ماتەريالدارى قارۋسىزدانۋ, يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جانە يادرولىق قاۋىپسىزدىك سەكىلدى بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنە ارنالعانى قۋانتتى. جانە ءبىر اتاپ كورسەتەتىن جايت, وسىنىڭ ءوزى قازاقستاندىق ستۋدەنتتەردىڭ مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ يدەيالارىن قولدايتىندارىنىڭ جارقىن كورىنىسى بولىپ تابىلادى. ءسوز رەتىندە قاراعاندى مەم­­­­­­لە­كەتتىك تەحنيكالىق ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ توم پوليتەح­نيكا­لىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن ەجەلدەن بەرى ارىپتەستىك قارىم-قاتىناستا ەكەنىن ايتا كەتسەم دەيمىن. ەكى جوعارى وقۋ ورنى اكادەميالىق الماسۋلار جانە بىرلەسكەن عى­لى­مي جوبالار بويىنشا تىعىز ىنتىماقتاسىپ كەلەدى. قارمتۋ-ءدىڭ عالىمدارى مەن ستۋدەنتتەرى تپۋ-ءدىڭ عىلىمي كونفەرەنتسيالارىنا قاتىسسا, وسىنداي تابىس­پەن كەرى ۇدەرىس تە ۇنەمى ءجۇرىپ كەلەدى. وسىلايشا, ءوزارا وي-پا­يىمدار مەن يدەيالار الماسۋ جاندى جالعاسۋ ۇستىندە. قازىرگى كەزدە 2000-نان استام قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر, ما­گيسترانتتار مەن اسپيرانت­تار تپۋ-دە وقيدى. تاعى دا قاي­تالاپ ايتسام, بولاشاق مامان­دار­دىڭ, عالىمدار مەن ءوز ەلى پاتريوتتارىنىڭ قازاقستان پرە­زيدەنتىنىڭ بەيبىت باستامالارىن تولىقتاي قولدايتىنى قۋانتادى. اندرەي ترۋبيتسىن, توم پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى دامىتۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى  رەسەي فەدەراتسياسى