ەڭبەك ەتسەم دەگەن ادام عانا ناعىز قوجايىن

بۇگىندە «بايەلى بولىس» شارۋا قوجالىعىنىڭ قاراماعىندا 400 گەكتار جەر بار. ونىڭ ءبىر بولىگىندە پياز, كارتوپ جانە باۋ-باقشا ونىمدەرى وسىرىلەدى.  ون بەس گەكتار كوپجىلدىق ءشوبى بار. ودان جىل سايىن يەلىگىندەگى مىڭ باس جىلقىعا 400 تونناعا جۋىق ساباقتى مال ازىعىن ازىرلەيدى. مۇندا ەتتى جانە ءسۇتتى كوپ بەرۋىمەن ەرەكشەلەنەتىن اسىل تۇقىمدى قازاقتىڭ «جابى» جىلقىسى وسىرىلەدى. ولار ىستىققا, سۋىققا ءتوزىمدى. قىستاي ءوز اياعىمەن جايىلىپ شىعادى. باسقا تۇقىمدارعا قاراعاندا ەتتى كوپ بەرەدى. قوجالىق بۇرىن جىل سايىن 150 باس جىلقى سەمىرتىپ, ولاردى سويىپ, ساۋدا نۇكتەلەرىنە 50 توننا ەت جونەلتەتىن. بۇعان قوسا بيە ساۋىپ, قىمىز وندىرۋمەن شۇعىلدانادى. بيىل 22 توننا شيپالى سۋسىن ءوندىرىپ, وتكەرگەن. جاقىندا زاماناۋي ۇلگىدەگى, قول جۇمىستارى اۆتوماتتاندىرىلعان 50 باس جىلقىنى سەمىرتۋگە ارنال­عان بورداقىلاۋ الاڭىن ىسكە قوستى. مۇنىڭ ءوزى ولارعا مالدى جىل ون ەكى اي ۇزدىكسىز سەمىرتۋگە جانە  جىلىنا 100 توننا ەت ءوندى­رۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. الاڭدا جىلىنا 250-گە دەيىن جىلقى بورداقىلانباق. قازىر قوعامدا جەر ماسەلەسىنە قاتىستى ءتۇرلى پىكىرلەر ءوربىپ تۇر. جەر ماماندارى اۋىل-ايماق­تاردى ارالاپ, جەر كودەكسىندەگى وزگەرىس­تەردى ءتۇسىندىرىپ-اق باعۋدا. ءومىر بويى جەر ەمىپ كەلە جات­قان ديقان رەتىندە ايتارىم, جەردىڭ ساتىل­عانىن ءوز باسىم قولداي­­مىن. ءويت­كەنى, قازاقستاندا جەر جەتىم قالدى. بۇرىن بيداي, قىزىل­شا, ماقتا ەگىلىپ كەلگەن جەردىڭ ءبارى توزعان. ارامشوپتەن باسقا ەشتەڭە شىقپايتىن ەگىستىكتى كورگەندە ىشتەي ەگىلەسىڭ. بۇلاي جالعاسا بەرۋى مۇمكىن ەمەس. ءبىر نارسەنى جاساۋ ءۇشىن الەمدىك تاجىريبەنى قاراۋ كەرەك. قازىر دامىعان ەلدەردە جەر جەكەمەنشىكتە. بىزگە دە بۇدان باسقا جول جوق. جەر جەكەمەنشىكتە بولعان كەزدە عانا شارۋا وعان جانا­شىر­لىقپەن قارايدى. ويتكەنى, ول ءوزىنىڭ جەكە مۇلكى. مەن ءوزىمنىڭ شارۋاشىلىعىما قاجەتتى جەردىڭ ءبارىن مەملەكەتتەن ساتىپ الىپ قويعانمىن. جەكە مۇلكىم بولعان سوڭ جەرگە وتباسىما, مالىما قاراعانداي قارايمىن. جەردىڭ توزىپ كەتپەۋىن قاداعالايمىن, قۇنارلىلىعىن ارتتىرۋعا بار كۇشىمدى سالامىن. جەر قۇنارلى بولسا, ەرتەڭ الىناتىن ءونىم دە جو­عا­رى بولاتىنىن جاقسى بىلەمىن. ءوزىڭىز ويلانىپ كورىڭىزشى, جەردى كىم ساتىپ الادى؟ ارينە, جەردەن نەسىبەمدى تاپسام, ەڭبەك­تەنسەم دەگەن ادام الادى. جەر­مەن اينالىسپايتىن ادام ونى ساتىپ الىپ نە ىستەيدى؟! ەگەر ەر­تەڭ العان جەرىن يگەرە الماسا, وكى­مەت قايتىپ الىپ قويادى. ءبارىن جەر ينسپەكتسياسى باقىلاپ وتى­رادى. سوندىقتان, ءوز باسىم جەر­دىڭ ساتىلعانىن قولدايمىن, بۇل دۇرىس شەشىم بولدى دەپ, ەسەپتەيمىن. مىنە, ءوز جەرىمىزدىڭ بولۋىنىڭ ارقاسىندا ءبىراز شارۋانى ءدوڭ­گەلەتىپ جاتىرمىز. قايبىر جىلدارى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى باسىمەن قايعى بولىپ, ءبىر قوي ءبىر قاپ ۇنعا ايىرباستالىپ جاتقان زاماندا كاسىبىمىزدى جاڭارتىپ, جىلقى باعۋدى قولعا الدىق. جانە جوقتان باردى قۇراماي, بۇل ماسەلەگە جاڭاشا كوزقاراسپەن قاراپ, سولتۇستىك وبلىستاردان, رەسەي, قىرعىزستاننان اسىل تۇقىمدى جىلقىلار الىپ كەل­دىك. ءسىز بىلەسىز بە؟ ءبىزدىڭ ەلدە اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينا­لىس­قاندارعا قولداۋ وتە زور, كوپ­تەگەن جەڭىلدىكتەر قاراس­تىرىل­عان. اسىل تۇقىمدى مال ساتىپ الساڭ, سۋبسيديا بەرەدى, ءدارى-دارمەگىن بەرەدى, ءتىپتى, جەم-شوبىنە دەيىن جەڭىلدىكتەر قاراس­تىرىلعان. قىمىز وندىرسەڭ, وعان دا كومەك قارجى بەرەدى. تەك ەرىنبەي ەڭبەك ەتۋ كەرەك. وسىنداي مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ارقاسىندا ازداعان جىلدار ىشىندە شارۋامىز دوڭگەلەپ, مال باسى كۇرت وسە ءتۇستى. ناتيجەسىندە قوي جانە جىلقى باعۋمەن اينالىسا­تىن 3 شارۋا قوجالىعىن قۇردىق. ارينە, ايتۋعا وڭاي. ايتپەسە وسى جىلدار اششى تەرگە, تىنىم­سىز ەڭبەككە تولى بولدى. كەي جىل­­دارى ەتتىڭ باعاسى تىم ار­زان­­داپ كەتىپ, شىعىنعا باتىپ قال­عان كەزدەرىمىز دە بولدى. نە­گىزى بۇگىندە ەت وندىرۋشىدەن ارا­داعى الىپساتارلار باي تۇرا­دى. باعانى دا كوتەرەتىندەر وسىلار. الىپساتارلاردى اينالىپ ءوتۋ­دىڭ سان ءتۇرلى جولدارىن قاراس­تىرىپ, اقىرىندا تاراز قالا­سى­نان سۋپەرماركەت اشتىق. مىنە, وسى ساۋ­دا ورىندارىندا قالا حالقى ەت, ءسۇت ونىمدەرىن تومەن باعامەن ساتىپ الۋدا. ءبۇ­گىن­دە اعام داۋلەت ەكەۋىمىزدىڭ شارۋا­شى­لىعىمىزدا مىڭعا جۋىق جىل­قى جايىلىپ ءجۇر. ءبىز­دىڭ شا­رۋا­شى­لىق قونىس تەپكەن قىر­شىن­دى جازىعى مالعا وتە ىڭ­­عاي­لى مەكەن. قىستىڭ كۇندەرى جىل­­­قى نۋ قامىستىڭ ىشىندە جا­ي­ى­­­لا­دى. ارينە, بۇل دۇنيەنىڭ ءبارى اللانىڭ جازۋىمەن ەرەن ەڭ­­­ب­ەك­­­تىڭ ارقاسىندا قۇرالعانى بەل­­گىلى. سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىڭ قول­داۋىن, ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وسى سالاعا دەگەن قام­قور­لىعىن ەرەكشە ايتىپ وتكىم كەلەدى.  جۇماسەيىت نۇرباەۆ, «بايەلى بولىس» شارۋا قوجالىعىنىڭ توراعاسى جامبىل وبلىسى