كەلەشەكتىڭ ماسەلەسىن كوتەرگەن قۇجات

تاۋەلسiز قازاقستان ءوزىنىڭ ەگە­مەندىگىن ال­عاننان باستاپ الەمدiك قاۋىمداستىق الدىندا ساليقالى ساياسي ۇستانىمى مەن ناقتى باعىت-باعدارىن ايقىنداپ العانى بەلگىلى. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسى جولدا تاباندى ساياسات ۇستانىپ, اتالعان ۇلتتىق قۇن­دىلىقتارىمىزدى الەمگە تانىتىپ كەلەدى. دۇنيەجۇزىندە العاشقى بولىپ يادرولىق سۇم قارۋدان باس تارتتىق. كەڭەس زامانىندا  يادرولىق قارۋ سىناعىنا اينالعان سەمەي پوليگونى جابىلدى. بۇگiنگە دەيiن ونىڭ زاردابى مەن زيانىن تىلمەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس! تالاي ادامنىڭ جانى مەن تانiنە جارا سالعان پوليگون جابىلماعاندا, ءالi قانشاما ۇرپاقتىڭ تامىرىنا بالتا شابىلار ەدi. پرەزيدەنتتىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ومiرشەڭدiگi دە وسىندا. ونىڭ جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋدان باس تارتۋ شەشiمi ۇرپاق ساۋلىعىن ويلاۋدان, ۇلت ەرتەڭىنە الاڭداۋدان تۋعان دەسەك, استە قاتەلەسپەيمىز. مەملەكەتىمىزدىڭ باسشىسى سامميتتە بۇگiنگi تاڭداعى كوكەيكەستى ماسەلەلەردى كوپشىلىكتىڭ ورتاسىنا سالىپ قانا قويماي, ونى شەشۋدiڭ ناقتى جولدارىن دا ۇسىندى. الەم­دىك قاۋىمداستىققا «XXI عاسىر: سوعىسسىز الەم» اتتى ماق­ساتى ايقىن باعدارلاما قابىلداۋ كەرەكتiگiن ايتىپ, ونىڭ نەگiزگi ءۇش باعىتىن ناقتىلاپ كورسەتىپ تە بەردi. تالاي ۇلتتىڭ بالاسى تاتۋ-ءتاتتى تۇرىپ جاتقان مەملەكەتiمiزدi ايرانداي ۇيىتىپ وتىرعان ەلباسى بiرلiك, ىنتىماقتاستىق جانە دوستىق اتتى تۇسiنiكتەردىڭ تەك جەكەلەگەن ەلگە عانا ەمەس, بۇكىل ادامزاتقا كەرەك ەكەندiگiن تۇسىنىكتى تىلمەن جەتكiزدi ەمەس پە؟! جالپى, ياد­رو­لىق قاۋiپسiزدiك ءجو­­­نiندەگi جاھاندىق جيىن­داردىڭ ماڭىزى اسا جوعارى. الەمدىك قوعام­داستىق مۇنداي سامميتتەرگە بايىپتى ۇستانىمى, سا­لي­قالى ءسوزi بار مەم­لەكەتتەردiڭ قا­تىس­­قانىن ءجون سانايدى. مۇنى ءبىز ۆا­شينگ­توندا وتكەن سامميتتەن دە بايقاپ, وي تۇيدىك. تاريحي شىندىق سول, يادرولىق سىناقتىڭ زاردابىن ايتىپ, قوعامعا قوزعاۋ سالعان «نەۆادا-سەمەي» انتي­­يادرولىق قوزعالىسى بولدى عوي. بۇل ۇلى ءىس  باستالعان كەزدە ونىڭ مۇشەلەرiنiڭ الدىندا سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ مەن الەمدەگi وسىنداي سىناق پوليگوندارىن توقتاتۋ سەكiلدi اسا مۇباراك  ماقساتتار تۇردى. بۇگىنگىنىڭ بيىگىنەن قاراپ تۇرساق, بۇل وقيعا وسى از عانا ۋاقىت iشiندە ەلiمiزدiڭ اتىن الەمگە تانىتۋمەن قاتار, جەر بەتiندەگi اتوم قارۋلارىن توقتاتۋعا ءوزىنىڭ جوي­قىن اسەرىن تي­گىزگەن ەدى. ەلباسىنىڭ ۆاشينگتوندا وتكەن يادرولىق قاۋiپسiزدiك جونiندەگi سامميتتە جاساعان مالiمدەمەسi تە­رەڭ مازمۇندىلىعىمەن قۇندى بولعانى راس. وسىدان شيرەك عاسىر بۇرىن قازاق­ستاندا دۇنيەجۇزiندە العاش بولىپ سەمەي يادرولىق سى­ناق پولي­گونىنىڭ جابىلعانىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ «بۇل – ازiرگە الەمدiك تاجiريبەدەگi العاشقى جانە بiردەن-بiر وقيعا», دەپ اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. تاۋەلسiزدiگiن ەندi العان جاس مەملەكەتتiڭ بۇل شەشiمi بارلىق جەتەكشi دەرجاۆالاردىڭ يادرولىق سىناققا موراتوري جاريالاۋىنا تۇرتكى بولعانى داۋسىز, ونى الەم مويىنداپ تا وتىر. شىن مانىسىندە, بۇل  دۇنيەجۇزىلىك دەڭگەيدەگi وتە زور ماسەلە بولاتىن. ەلباسى كوتەرiپ وتىرعان ماسەلە تەك بiر عانا ەلدىڭ ەمەس, بۇكiل دۇنيەجۇزiنiڭ كەلەشەكتەگى ءومiرiن ايقىندايدى. جوعارىدا ايتىلعان  قاۋiپ-قاتەرلەر ماسەلەسى بايىپتى شەشiمiن تاپپاسا, ادامزات بالاسىنىڭ جەرمەن جەكسەن بولىپ جويىلىپ كەتۋى عاجاپ ەمەس. سوندىقتان امەريكا استاناسىنىڭ  تورiنەن كوكەيكەستى ماسەلە كوتەر­گەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءما­لiم­دەمەسi وتە ماڭىزدى دەپ سانايمىن. «ەندى ءولىم سەبەتىن قارۋلاردى عارىش كەڭىستىگىنە, الەمدىك مۇ­حيتتىڭ بەيتاراپ سۋ­لارىنىڭ ءتۇ­بىنە, اركتيكاعا ورنالاستىرۋعا تىيىم سالاتىن جاھان­­دىق شەشىم قابىلداعان ءجون. جاپپاي قىرىپ-جوياتىن جاڭا قارۋ تۇرلەرىن جاساۋ ءۇشىن عىلىمي جاڭالىقتاردى پايدالانۋعا تىيىم سالاتىن حا­لىق­ارا­لىق قۇجات ءازىر­لەپ, ونى ورىنداۋدى مىندەتتەۋ ماڭىزدى. بۇۇ-دا جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋ جاساۋ جانە جەتىلدىرۋ ءۇشىن پايدالانۋعا بو­لاتىن عىلىمي جاڭالىقتاردىڭ ءتىر­كەۋ رەەسترىن قۇرعان ابزال», دەگەن ەلباسىنىڭ ءسوزى ءبىزدىڭ جوعارىدا ايتقان ءسوزى­مىزگە جارقىن مىسال بولا الادى. يادرولىق قاۋiپسiزدiك جونiندەگi قورىتىندى سامميت قازاقستاننىڭ جانە دە ونىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الەمدiك قوعامداستىق الدىندا اسا زور ابىروي-بەدەلگە يە ەكەندiگiن كورسەتتi. ەلباسىنىڭ جاھاندىق جيىندا بايانداما جاساپ, «الەم. XXI عاسىر» اتتى مانيفەسiن جاريالاۋى – ادامزات بالاسىن الا­پات قىرعىنداردان اراشالاپ قالۋدان تۋعان iزگi نيەتتiڭ جەمiسi ەكەندiگi راس. جۇماعالي ماعزيەۆ, قاراعاندى قىزمەت كورسەتۋ جانە تەحنولوگيا كوللەدجىنىڭ  ديرەكتورى, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ مۇشەسى