ادامزات وركەنيەتىنىڭ جاڭا باستاۋى

2016 جىلدىڭ 31 ناۋرىزى مەن 1 ءساۋىرى ارالىعىندا ۆاشينگتون قا­لاسىندا وتكەن يادرولىق قاۋىپ­سىزدىك جونىندەگى ءىV سامميتتە ەل­باسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ بۇۇ جەتەكشىلىگىنە جانە الەم حال­قى­نا «الەم. ءححى عاسىر» اتتى مانيفەسىن تانىستىرعانى بەلگىلى. مانيفەست نەگىزگى بەس باعىتتى قام­تىدى. بۇل باعىتتىردىڭ ىشىندە ەرەكشە نازار اۋداراتىنى الەم ەلدەرىن يادرولىق جانە باسقا دا جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋلارىنان باس تارتۋ, اسكەري وداقتاردى تاراتۋ, قانداي دا پىشىندە بولماسىن, سوعىس پەن اسكەري قايشىلىقتار­دى بولدىرماۋعا شاقىردى. ءححى عاسىردا ادامزات ءوز دامۋىنىڭ جاڭا دەڭگەيىنە اياق باستى. دەگەن­مەن, جەر شارى سوعىس پەن ءتۇرلى ۇلتارالىق, دىنارالىق تاعى باسقا سيپاتتاعى قاقتىعىس ورتىنەن ارىلا المادى. قازىرگى كۇنگى كورەي تۇبەگىندەگى, تاياۋ شىعىستاعى جاعدايلار وعان كۋا بولىپ وتىر. ەلباسىمىز ءوز مانيفەسىندە: «بارشا ادامزات ءححى عاسىرعا جاھاندىق ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا ءدəۋىرى رەتىندە ءۇمىت ارتتى. بىراق بۇگىندە بۇل ەلەستى ساعىمعا اينالۋى ىقتيمال. Əلەمگە تاعى دا قاتەر ءتونىپ تۇر جəنە ونىڭ اۋقىمىن ەسكەرمەۋگە بولمايدى. جəنە بۇل قاتەر – جاھاندىق سوعىس!» – دەپ اشىپ ايتتى. اقيقاتتى اشىپ ايتۋ, شىندىقتى شىرقىراتىپ جەت­كىزۋ دەگەنىڭىز وسى عوي. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ۆاشينگتون تورىندەگى سوزىنەن قىرسىقتىڭ قىر استىندا ەكەنىن بايقاۋ قيىن بولماس. سوندىقتان ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ باسشىسى ادامزاتقا «ءححى عاسىر: سوعىسسىز əلەم» اتتى كەڭ اۋقىمدى باعدارلاماسىن كولدەنەڭ تارتتى. بۇل باستاما دا دۇنيە جۇرتىنىڭ نا­زارىن اۋدارتىپ, قاۋىپ پەن قاتەر­دىڭ الدىن قالاي الامىز دەگەن ويعا جەتەلەدى. وسىدان كەيىن الەم سوعىسسىز دۇنيە قۇرۋعا بەت بۇرىپ, وعان جەر شارىنداعى بارلىق مەملەكەتتەر مەن ۇيىمدار كۇش بىرىكتىرە تۇسەدى دەپ سەنەمىن. سونىمەن قاتار, مۇنداي ماڭىزدى ىستەن ءاربىر ازامات تا شەت قالماۋى كەرەك. ويتكەنى, اركىم ءوزىنىڭ بىلىمىمەن, ەڭبەگىمەن, نيەتىمەن الەمدەگى بەيبىتشىلىككە زور ۇلەس قوسا الادى. الدە­بىر سەبەپتەرمەن بوتەن بولمىسقا, داستۇرسىزدىككە بەت بۇر­عاندارمەن بايلانىس جاساپ, حال-قادەرىمىزشە ولاردىڭ ساناسىنا وي تاستاۋعا ۇمتىلىپ كە­­لە­مىز. وسىعان قا­تىستى ءنا­تي­­جە دە جوق ەمەس. وتانىمىزداعى بەيبىت تىرلىكتىڭ قادىرىن جاندى مىسالدارمەن ءتۇسىندىرىپ, جاھاندىق قاۋىپسىزدىك ءۇشىن تاۋەلسىز جاس مەملەكەتىمىزدىڭ ۇلەسى مەن ءۇنىن كەڭ ناسيحاتتاۋدامىز. مانيفەستە كەيىنگى شيرەك عا­سىردان استام ۋاقىتتا بولعان وقيعالار مەن شەشىمدەر تەرەڭ تالداۋ جاسالىپ, ونىڭ مازمۇنى كەلتىرىلىپ, جان-جاقتى سارالانىپ, بۇكىل جەر بەتى حالقىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە تيگىزگەن ىقپالىنا وبەكتيۆتى باعا بەرىلگەن. مەملەكەت باسشىسى تاراپىنان اتقارىلعان زور جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە قا­زاقستان جاھان­دىق قاۋىپسىزدىكتى قام­تاماسىز ەتۋ ىسىنە تەڭ­دەسسىز ۇلەس قوس­تى. بۇل ءاربىر قا­­زاق­­ستاندىقتىڭ ماق­­­تا­نىش سە­زىمىن تۋ­عىزاتىنى اقيقات. جانە دە بۇل ەش اسى­را ايتقاندىق ەمەس. ەلباسى ۇلى دەرجاۆالار اراسىندا وزىنە لايىقتى ورىن الىپ وتىر. وسى ورايدا, الەمدىك قوعام­داستىقتىڭ مويىنداۋى مەن ريزاشىلىعىنا بولەنگەنىن دە اسا ادىلەتتىلىك دەپ سانايمىن. پرەزيدەنت اتالعان ماڭىزدى باع­دارلامالىق قۇجاتىندا عىلى­مي جاڭالىقتاردىڭ نەگىزىندە جاسال­عان جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ كەڭ اۋقىمدىلىعىن ەرەكشە اتاپ كورسەتەدى. وسى عىلىمي جەتىس­تىكتەردى پاراساتتى تۇرعىدان پايدالانۋ قازىردىڭ وزىندە ادامزات ومىرىنە تەڭدەسسىز وڭ ناتيجەلەر الىپ كەلدى. ارينە, ولاردى جاقىن بولاشاقتا ءارى قاراي دا ەنگىزە بەرۋ ادامزات دامۋىنىڭ جاڭا, ماڭىزدى فازاسىنىڭ نەگىزى بولاتىنىنا ەش كۇمان جوق. دەگەنمەن, ونىڭ ءوزىن قاۋىپ­سىز, عالامعا ەشقانداي زيانىن كەلتىرمەيتىندەي ەتىپ پايدالانۋ كەرەك. قازىرگى كەزدە حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان ءوزىنىڭ باعدارلامالىق قۇجاتىندا تاري­حي شەشىم قابىلداۋ, ءسوي­تىپ, مەم­­لەكەتتەردىڭ يادروسىز الەم نەگىزىندە بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن جاعداي تۋعىزۋعا العىشارت جاساۋعا ۇمتىلعان جەر جۇزىندەگى جەتەكشى كوشباسشىلاردىڭ ءبىرى رەتىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا ادىلەتتى باعا بەرىپ وتىر. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ما­نيفەسى ۇلكەن قۇندىلىققا جانە ما­ڭىزعا يە. ويتكەنى, وندا بار­لىق مەملەكەتتەردىڭ بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىككە تەڭدەي جاۋاپ­كەرشىلىگى قاعيداتتارى نەگىزىندە بەيبىت ۇنقاتىسۋ بويىنشا ءىس-قيمىلداردىڭ تۇتاستاي ءبىر كەشەنى العا تارتىلادى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءولىم سەبەتىن قارۋ تۇرلەرىن عارىش كەڭىستىگىندە, الەم­دىك مۇحيتتىڭ ءتۇبى مەن بەيتاراپ سۋلارىندا, اركتيكادا ورنا­لاستىرۋعا تىيىم سالۋ بويىنشا جاھاندىق شەشىم قابىلداۋ قا­جەتتىگى جونىندەگى ۇسىنىسى قازىرگى تاڭدا اسا كوكەيكەستى بولىپ تابىلادى. ال «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىن جۇزەگە اسىرۋعا ساياساتكەرلەرمەن, قارجى توپتارىنىڭ جانە ىسكەرلىك قۇرىلىمداردىڭ وكىلدەرىمەن قاتار, بۇكىل الەمنىڭ وقى­مىستىلارى دا بەلسەندى قاتى­سۋ­­لارى ءتيىس. قازاقستان عالىمدارىنىڭ كۇش-جىگەرىن, ءبىزدىڭ ويىمىزشا, يادرولىق وتىندى ەلەكتر جانە جىلۋ ەنەرگيالارىن وندىرەتىن قاۋىپسىز جانە ىقشام قۇرىلعىلار جاساۋ ءۇشىن قولدانۋعا, ياعني جاڭا تەحنولوگيالار جاساۋعا باعىت­تاۋعا باسىمدىق بەرىلگەنى ءجون. قازاقستان عالىمدارى وسى ۇدەرىستە وزىنە لايىقتى ورىن الاتىنىنا كۇ­مان جوق, ويتكەنى, وسى ماڭىزدى باعدارلامالىق قۇجاتتىڭ – «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىنىڭ باس­تى لەيتموتيۆى ادامزاتتى ءولىم سەبەتىن سوعىس قاتەرىنەن اراشالاۋعا باعىتتالىپ وتىر ەمەس پە؟! وركەنيەتتىلىكتىڭ جاڭا ءداۋىرىن­دە ادامزات ومىرىندە سوعىس پەن جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋلارىن جەتىلدىرۋگە دەگەن ۇمتىلىستاردىڭ ورىن الۋى جاڭا قوعام بەينەسىنە جات قۇبىلىس. سوڭعى ۋاقىتتاردا ءتۇرلى سيپاتتاعى تەرروريزمنىڭ بەلسەندىلىگى ولاردىڭ قولىنا ياد­رو­لىق قارۋدىڭ ءتۇسۋى بۇكىل ادام­زات ءۇشىن زور قاۋىپ تۋدىرادى. مەم­­لەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن ءوز ۋاقىتىندا قازاقستان الەۋەتى جونىنەن الەمدە ءتورتىنشى ورىنداعى يادرولىق قارۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتقانى بەلگىلى. قازىر دە ەلباسىمىزدىڭ الەم ەلدەرىن سوعىستان, اسكەري وداقتاردان, قى­رىپ-جويۋ قارۋلارىنان باس تارتۋعا ءوزارا كەلىسىم مەن ءتۇسى­نىس­تىككە نەگىز­دەلگەن ارا-قاتىناسقا شاقىرۋى ادامزات ومىرىنە جاڭا سەرپىن مەن باعدار بەرەتىن ۇسىنىس, ادامزات دامۋىنىڭ جاڭا پاراديگماسى دەپ قابىلداۋعا بولادى جانە ادامزات الدىندا ەلىمىزدىڭ وزىندىك ۇستانىمى مەن ورنىن ايشىقتاي تۇسەدى. بولات اپەنوۆ, قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اعا وقىتۋشىسى, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى